محل شهادت: فکه؛ سرزمین خون و آتش

چکیده : عملیات را با آتش سنگین آغاز کردند آن هم به روش هجوم در پوشش آتش، اما عملیاتی که قرار بود آتش‌اش دشمن را زمینگیر کند، شد یکی از سه پر تلفات‌ترین عملیات های نظامی ایران. عملیات والفجر یک که قرار بود تلخکامی والفجر مقدماتی را اندکی از یادها ببرد، تبدیل شد به یکی از تلخ‌ترین عملیات‌های تاریخ جنگ ایران و عراق...

کلمه – گروه دفاع مقدس: عملیات را با آتش سنگین آغاز کردند آن هم به روش هجوم در پوشش آتش، اما عملیاتی که قرار بود آتش‌اش دشمن را زمینگیر کند، شد یکی از سه پر تلفات‌ترین عملیات های نظامی ایران. عملیات والفجر یک که قرار بود تلخکامی والفجر مقدماتی را اندکی از یادها ببرد، تبدیل شد به یکی از تلخ‌ترین عملیات‌های تاریخ جنگ ایران و عراق.

وقتی از گلزارهای شهدای شهرهای مختلف عبور می‌کنیم روی سنگ بسیاری از خفتگان آنجا نوشته است: “محل شهادت: فکه”.

فرماندهان جنگ هم برای آغاز این عملیات بسیار تردید داشتند اما نمی‌دانیم در آن اتاق‌های جنگ و فرماندهی چه گذشت که در میان جوی آکنده از تردید و عدم اجماع نظر، عملیات والفجر یک در ۲۱ فروردین ۱۳۶۲ آغاز شد. ۵۰ هزار رزمنده از دزفول به سمت غرب حرکت کردند و با ۵۵ هزار نیروی عراقی مواجه شدند.

این در شرایطی بود که از همان ابتدا می‌دانستیم که نیروی هوایی ایران به دلیل محدودیت در تامین قطعات یدکی تنها پشتیبانی ناچیزی می‌توانست ارایه کند. آتشی که قرار بود از سوی ایران و توسط توپخانه سنگین باشد توسط عراق سنگین‌تر شد.

اما آنچه درباره عملیات والفجر یک نوشته شده نشان می‌دهد که چرا محل شهادت بسیاری در گلزارهای شهدا فکه است.

عملیات که آغاز شد همانگونه که پیش بینی می‌شد، موانع انبوه دشمن و حضور وسیع آنها در منطقه، دستیابی به اهداف را دشوار کرد. اما رزمندگان با توجه به روش هجوم در پوشش آتش که برای این عملیات دستور گرفته بودند به دشمن حمله کردند.

گزارش این عملیات طبق نوشته‌ها این است که: “در محور قرارگاه فرعی کربلای ۱، قرار بود لشکر ۴۱ ثارالله، روی ارتفاع ۱۳۵ و ۱۳۹ که میدان مین و موانع متعددی میان این دو ارتفاع را پوشانده بودند عمل کند. با این حال، نیروهای این یگان با دادن تلفاتی، توانستند هدف‌های خود را به طور کامل تصرف کنند، اما با آن که میان معبر این یگان با معبر لشکر ۱۴ امام حسین (ع) یک کیلومتر فاصله دارد، ولی تا صبح، الحاق صورت نگرفت. حتی در چند محور، عملیات شکستن خط و رخنه به داخل مواضع دشمن به دلیل وجود موانع، کمین های به هم پیوسته و رده های متعدد دفاعی، انجام نشد. در محور قرارگاه کربلای ۲، لشکر ۷ ولیعصر (عج) مأموریت داشت، روی ارتفاع ۱۷۵ عمل کند، اما در ابتدای این ارتفاع متوقف شد و با دادن شماری شهید و مجروح، از پیشروی و تصرف هدف بازماند. در محور قرارگاه کربلای ۳، تیپ ۳۳ المهدی در گزارش های خود اعلام کرد که ارتفاع ۱۷۸ را تصرف کرده است اما این مسئله اثبات نشد. در محور قرارگاه کربلای ۴ لشکر ۱۴ امام حسین (ع) از منطقه رملی مقابل خود به اشتباه وارد محوطه اصلی سمت چپ شد و به پاک سازی منطقه پرداخت و پس از آن، خود را به ارتفاع تیغ های پس از رمل رساند و نیروهای دشمن را پاک سازی کرد.

همچنین، نیروهای این یگان بیش از ۲۰۰ تن از نیروهای عراقی را به اسارت در آوردند. در محور قرارگاه کربلای ۵، لشکرهای نجف فجر و یک کیلومتر از موانع را پشت سر گذاشته و خود را به سه راهی پشت ارتفاع ۱۷۸ رساندند.

در محدوده قرارگاه نجف نیز اوضاع کم و بیش همین گونه بود؛ در محور قرارگاه نجف ۱، لشکر ۳۱ عاشورا مأموریت داشت دو ارتفاع ۱۶۵، واقع در کنار شیار بجلیه و ۱۴۵ را تصرف کند در مسیر ارتفاع ۱۶۵ (با آن که ارتفاعی کوتاه و فاقد قله است) نیروهای شناسایی به دلیل وجود موانع بسیار زیاد، نتوانستند معبری را باز کنند، از این رو، مقرر شد قرارگاه نجف ۱ روی ارتفاع ۱۴۵ عمل کند و سپس، نیروهای خود را به سوی ارتفاع ۱۶۵ و شیار بجلیه حرکت دهد. اما پس از استقرار نیروهای این قرارگاه روی ارتفاع ۱۴۵، در نیروها توانی برای ادامه تک به سمت ارتفاع ۱۶۵باقی نمانده بود. در محور قرارگاه نجف ۲، لشکر ۲۷ حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) ارتفاع ۱۱۲ را که در جناح چپ این یگان قرارداشت، تصرف و تثبیت کرد و توانست مقداری نیز به سوی ارتفاع ۱۴۳ که در مقابل این لشکر واقع بود، پیشروی کند. در قرارگاه نجف ۴، تیپ ۱۰ سیدالشهدا (ع) و تیپ ۳۷ زرهی شیراز از ارتش، مأموریت داشتند در محور پیچ انگیزه و دویرج عمل کنند. این محور اهمیت چندانی نداشت و حتی در صورت پیشنهاد، ممکن بود، مأموریت این یگان ها لغو شود. با این حال، تیپ ۱۰ سیدالشهدا (ع) معبر را شناسایی کرد که موقعیت این معابر از پشت پیچ انگیزه به طرف دویرج، یعنی در پشت نیروهای دشمن بود. یگان های قرارگاه نجف ۴ در مأموریت خود نیروها را در پشت نیروهای عراق مستقر کرده و با تیرباری که در آن سوی رودخانه کار گذاشته شده بود، به سوی دشمن تیراندازی کردند. این اقدام که برای دشمن تازگی داشت، تمام توجه تیربارهای عراقی را در آن محور به سوی خود جلب کرد و موجب شد دشمن بر روی آنها اجرای آتش کند. در پی این اقدام، مواضع دشمن شناسایی شد و نیروهای تیپ ۱۰ با حمله به دشمن و انداختن نارنجک در سنگرهای آنان، شمار زیادی از عراقی ها را کشتند و منطقه را پاک سازی کردند.

به طور کلی، وضعیت محورها متفاوت بود؛ بیشتر هدف ها تصرف نشده بود، در برخی محورها نیروها نتوانسته بودند عملیات رخنه و توسعه سر پل را عملی کنند و در بعضی محورها نیز موفقیت های محدودی به دست آمده بود. در چنین شرایطی ماندن یگان ها در مناطق تصرف شده، امکان پذیر نبود. لذا، صبح روز عملیات، به تمام یگان های قرارگاه کربلا دستور عقب نشینی داده شد. گرچه نیروهای خودی حدود ۶۰ هزار گلوله بر سر دشمن ریختند (که در مقایسه با گذشته بی سابقه ترین حجم آتش در جنگ بود) اما در مقابل، دشمن نیز با ۴۰۰ قبضه توپ، جهنمی از آتش در منطقه به وجود آورد. بدین ترتیب، این بار نیز موفقیت اندکی نصیب نیروهای خودی شد و شماری از نیروها که شهید یا مفقود شده بودند در منطقه تحت اختیار دشمن به جا ماندند.

در این میان، لشکر ۸ نجف کمترین مفقود را داشت. این یگان به دلیل تجربه قبلی به ویژه در عملیات والفجر مقدماتی، پس از دریافت دستور عقب نشینی، با اجرای مانور آتش تانک به خط دشمن، نیروهای خود را عقب کشید. همچنین فرماندهان این یگان در شب عملیات وقتی دریافتند که اوضاع نامساعد است، دستور حرکت به سمت چپ و راست خود را صادر نکردند و بدین ترتیب، از تلفات بیشتری جلوگیری شد. قرارگاه نجف نیز با وجود حفظ برخی مواضع از جمله در محور لشکر حضرت رسول (ص) یعنی (قرارگاه فرعی نجف ۲) وضعی مشابه قرارگاه کربلا داشت.

عملیات شش روز طول کشید. هفته بعد که خبرها رسید شهرهای زیادی در ایران سیاهپوش شدند.