بیمها و امیدها در تحلیل استراتژیک مسائل منطقه و ایران
چکیده :تقی رحمانی به عنوان یکی از اعضای شورای فعالین ملی-مذهبی که سالها تجربهی فعالیتهای سیاسی و مدنی را در کارنامه خود دارد، امروز بر این باور است که عدم شناخت حساسیتهای منطقهای و فقدان تحلیل استراتژیک از منطقه مسبب خطاهای بزرگ و بعضاً جبرانناپذیری در کشور ما شده است. در نتیجه فرایند دموکراسی در ایران منهای رجوع به چنین تحلیلِ جامعی و تنظیم کنشها بر اساس آن به نتیجه نخواهد رسید....
کلمه: بیگمان یکی از مهمترین رخدادهای دوران ما، فجایع بزرگ انسانی است که هر روزه در خاورمیانه رخ میدهد. فجایعی که در پی چندین جنگ خانمان سوز داخلی و خارجی در افغانستان و عراق، و سپس با ظهور داعش در عراق و سوریه و نهایتاً در جنگ یمن از مرز بحران گذشته است؛ بهارعربی را به خزان تبدیل کرده و خاورمیانه را دچار چنان گردابی کرده که هر روز بیش از پیش مردم خویش را غرق ویرانی و آوارگی میکند.
خاورمیانه در این سالها شاهد چنان وقایع دهشتناکی بوده که گاه حتی شنیدن رخدادهای آن در نظر مستمعین غیرواقعی نموده، یا بر اثر تکرار و گذر زمان به اخباری عادی بدل گشتهاند. فجایعی که نه تنها این منطقه، بلکه در سالهای اخیر کل جهان را تحت تأثیر اثرات خانمانسوز خویش قرار داده است. البته سوختن سرزمینها و فجایع انسانی منطقهای، تنها محصول زیانبار این جنگها و مناقشات نمیباشد. بلکه روی دیگر این سکه، اثرات مخربی است که شرایط خاورمیانه بر مناسبات اقتصادی، سیاسی، امنیتی و به خصوص پیشبرد دموکراسی در ایران بر جای گذاشته است. تنشهای ناشی از بحرانهای منطقه موجب باز شدن دست نیروهای نظامی و امنیتی در عرصههای اقتصادی و سیاسی، و نتیجتاً کوچکتر شدن سفره مردم و بهوجود آمدن چالشهای فراوان در روند دموکراسی در کشورمان گردیده است.
در این وضعیت، درهم تنیدگی و پیچیدگی شرایط داخلی و منطقهای، تاثیر متقابل این دو بر هم و حتی در ابعادی وسیعتر تأثیر متقابل آنها بر شرایط جهانی، نیاز به درک بهتر و عمیقتر شرایط خاورمیانه و دستیابی به تحلیلی جامع را بیش از پیش ضروری مینماید. تحلیلی جامع و استراتژیک که به دور از اغراض و منافع سیاسی، تأثیر عوامل مختلف و جایگاه هر یک از قدرتهای جهانی و منطقهای را در پیدایش و ادامه یافتن این بحرانها روشن نماید. تحلیلی که فرصتها و چالشهای منطقه را در قالب نقشه راهی برای آگاهی و عمل فعالین سیاسی و مدنی در راه رسیدن به ایرانی دموکراتیک نمایان سازد.
در همین راستا، کمیته آموزش رسام سلسه نشستهایی را با تقی رحمانی پیرامون بررسی وضعیت خاورمیانه برگزار کرده است. این جلسات با محوریت بررسی استراتژیک شرایط منطقه خاورمیانه تشکیل شده و در کنار آن شرایط ایران و جهان نیز بهصورت مختصر مورد بررسی قرار گرفته است.
تقی رحمانی به عنوان یکی از اعضای شورای فعالین ملی-مذهبی که سالها تجربهی فعالیتهای سیاسی و مدنی را در کارنامه خود دارد، امروز بر این باور است که عدم شناخت حساسیتهای منطقهای و فقدان تحلیل استراتژیک از منطقه مسبب خطاهای بزرگ و بعضاً جبرانناپذیری در کشور ما شده است. در نتیجه فرایند دموکراسی در ایران منهای رجوع به چنین تحلیلِ جامعی و تنظیم کنشها بر اساس آن به نتیجه نخواهد رسید.
به اعتقاد وی راه برونرفت از این بحران، حرکت مطالبهمحور و مستمر جامعه مدنی در کشورهایی نظیر ایران و ترکیه است و در حالیکه شرایط منطقه قفل شده است، جامعه مدنی باید به باز شدن آن کمک کرده و از شکستن قفلش بپرهیزد. زیرا شکستن قفل به معنی نابودی، ویرانی و عقبٔگردی است که هم اکنون در کشورهای سوریه و لیبی شاهد آن هستیم. به طوریکه در حال حاضر تنها دغدغه مردم این کشورها امنیت بوده و ناگزیر آزادی را به فراموشی سپردهاند و این متأسفانه همان مسیری است که جناحهای اقتدارگرا در ایران، عربستان و ترکیه به دنبال آن هستند.
در این میان جامعه مدنی بهترین اهرم کنترل این جریانها و تقویت بدنه اجتماعی تنها راه نجات کشورهای منطقه به خصوص جامعهی ایران ماست. البته در شرایط بحرانی فعلی منطقه باید به این نکته توجه داشت که پیشگیری از وقوع جنگ و نیفتادن در دام افراطیگیری مهمترین دستاورد جامعه مدنی ما است. جامعه مدنی ایران در دههی اخیر به این بلوغ رسیده است که دور تکراری مبارزه انفجاری، پیروزی و سرکوب به دموکراسی ختم نمیشود. بلکه با وجود امکانات وسیع نیروهای غیردموکرات و استبدادی در ایران اعم از پایگاههای نظامی، اقتصادی و فرهنگی و هم با داشتن توان سازماندهی بیشتر، روش مطالبهمحوری مستمر توسط جامعه که البته صبر و حوصله زیادی را میطلبد، بهتر میتواند راه آزادی را باز کند. در واقع جامعه محوری به دنبال نهادینه کردن دستاوردهای مدنی خرد است و در نتیجه جمع شدن تدریجی این دستاوردهای مدنی، دموکراسی هم قدرتمند میشود.
جزوه حاضر نیز حاصل مکتوب آن سلسله جلسات است که در فاصلهی سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۴ در چندین نوبت برگزار و نهایتاً جمعآوری و موضوعبندی شده است.
همچنین در انتها و در راستای بسط موضوع، منتخبی از مجموعه مقالات آقای رحمانی در ارتباط با مباحث خاورمیانه گردآوری و ضمیمه شده است. به امید آنکه این اثر مورد بررسی و مطالعه علاقهمندان، فعالین سیاسی و مدنی کشورمان قرار گیرد و خوانندگان عزیز ما را از نقدها و نظرات خویش بهرمند نمایند.
کمیته آموزش رسام (راه سبز ایرانیان مالزی) بهمن ماه ۱۳۹۴
متن پی دی اف شدهی این مکتوب را اینجا بخوانید.
