ادعاها و عملکرد رسانه ملی؛ صدا و سیما «میلی» به بهبودی ندارد
چکیده :هنوز اتفاق شب یلدا از یاد مردم و رسانهها نرفته است که سیمای ملی در اقدامی تعجببرانگیز از پخش مصاحبه دکتر ظریف در برنامه ۹۰ خودداری کرد اقدامی که موجب اعتراض شدید بسیاری از رسانهها و مردم شد و وزارت امورخارجه هم به آن واکنش نشان داد و این رفتار صداو سیما را مورد نقد شدید قرار داد. علاوه بر این، مرداد ماه امسال بود که معاون وزیر امور خارجه به انتشار گزارشی از سخنانش در خبرگزاری صدا و سیما به شدت اعتراض کرد. ...
روزنامه قانون در گزارشی نوشت: چندروز پیش دولت لایحه بودجه سال ۹۵ را تقدیم مجلس کرد.بر این اساس بودجه سازمان صداوسیما در لایحه بودجه سال آتی به یک هزار و ۳۳۵ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان رسیده که نشان میدهد دولت بودجه صدا و سیما را نسبت به بودجه سال گذشته این سازمان ۳۳۳ میلیارد و ۴۶۴ میلیون تومان اضافه کرده است و این درحالی است که عملکرد سال گذشته صداو سیما بهگونهای بود که بارهاو بارها مورد اعتراض دولتمردان یازدهم واقع شده بود اما دولت حسن روحانی با اختصاص چنین ردیف بودجهای میتواندبه این سازمان کمک کرد. قبل از ارائه ردیف بودجه سال ۹۵ به مجلس، رئیس سازمان صداوسیما در صحبتهای اخیرش به مشکلات مالی این رسانه اشاره کرده و گفته بود که «دولت در سالجاری حدود ۱۰۰۰ میلیارد تومان در ردیف بودجه جاری به رسانه ملی کمک مالی میکند؛ درحالیکه خرج صداوسیما بیش از ۳۰۰۰ میلیارد تومان است که بخشی از آن بدهیهایی است که از گذشته بر دوش رسانه مانده است. سرافراز با گله از کم بودن بودجه صدا و سیما هم گفته بود: «حقوق کارکنان و بازنشستگان رسانه ملی بیش از ۱۴۰۰ میلیارد تومان است و کمکهای دولت حتی به تامین حقوق کارکنان نیز نمیرسد.» صداو سیما این روزها به نهاد عریضو طویلی تبدیل شده است که دیگر توانایی مدیریت صحیح خود را هم ندارد. مهمترینش طرح این سوال است که چرا صداوسیما باید اینچنین مجموعه پرخرجی باشد. پرخرج و البته کمبازده.
بدنهای تنومند و بازدهای ضعیف
کوچک سازی ساختار عظیم و کم تحرک و کارمندی صداوسیما و تلاش برای چابک سازی این سازمان جزو دیگر اتفاقاتی بود که دردوره سرافراز به صورت معکوس رخ داد و ساختارهای صداوسیما همچنان رشد داشتند. رمضان شجاعیکیاسری، نماینده مجلس در شورای نظارت بر صدا و سیما این وضعیت صداو سیما را اینگونه تشریح کرده بود: «صداوسیما از جهت محتوایی به خاطر نداشتن اعتبار نمیتواند فیلم و سریال تولید کند و کیفیت برنامهسازیاش به دلیل نداشتن پول پایین آمده است. صداوسیما الان در بدنه خودش خیلی سنگین است. شبکه جهانی بیبیسی با دو هزار نفر اداره میشود و صداوسیما ۴٨هزار نیرو دارد. البته نیروهای استخدامی فکر میکنم سی و دو سه هزار نفر باشند و مابقی قراردادی هستند. برخی از این شبکههای صداوسیما تعداد کارکنانشان از مخاطبانشان بیشتر است».
تاسیس بیحساب شبکههای غیرمفید
علاوه بر بحث کارمندان، این سازمان سیاستهایی در پیش گرفته که علاوه بر ناکارآمد بودن، هم به حجم بدنه این سازمان میافزاید و هم موجب نارضایتی بیشتر مخاطبان می شود یکی از این سیاستها، تاسیس شبکههای بیشماریاست که با نگاهی به لیست اسامی این شبکه ها سوالی که مطرح میشود این است که آیا وجود چنین شبکههایی با این رویکرد واقعا لازم است؟ تلویزیون ملی از سال ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۷۲ تنها دو شبکه تلویزیونی داشت اما پس از آغاز به کار شبکه سوم سیما در آذرماه سال ۷۲، به مرور زمان شاهد افزایش تعداد شبکههای تلویزیونی بودیم به طوری که سازمان صداوسیما هم اکنون دارای ۱۶ شبکه تلویزیونی سراسری و ۱۰ شبکه تلویزیونی برون مرزی است و ۳۴شبکه استانی و محلی هم زیر پوشش آن قرار دارد که این ۳۴ شبکه مربوط به ۳۱ استان و همچنین شبکههای آبادان، مهاباد و کیش است. سازمان صدا و سیما همچنین در لندن، پاریس، برلین، مسکو، آنکارا، سارایوو، بیروت، باکو، دوشنبه، دمشق، نیویورک، کوالالامپور، پرتوریا، دهلی، کابل، اسلام آباد و بروکسل دارای دفتر نمایندگی است.
صدا و سیما دارای چندین سازمان و موسسه زیرمجموعه است که در حوزههای مختلف فعالیت میکنند که از آن جمله میتوان به انتشارات سروش، روزنامه جامجم، خبرگزاری واحد مرکزی خبر، سیمافیلم، سیما چوب، دانشکدهصداوسیما، شرکتصوتی و تصویری سروش، شرکت فرهنگیهنریصبا که به تولید انیمیشن میپردازد و ایران سیما که آرشیو اینترنتی برنامههای تلویزیونی صدا و سیما محسوب میشود، اشاره کرد. مجموع این تشکیلات نشاندهنده گستره وسیع فعالیتهای سازمان صدا و سیماست که البته باوجود توسعه کمی به ویژه در سالهای اخیر، همچنان از نظر کیفی در اقناع مخاطبان موفق نبوده است. شبکههایی همچون بازار مخاطب اندکی دارند و شبکههایی همچون سلامت و نسیم هم که مدت زیادی از آغاز به کار آنها سپری نمیشود، نتوانستهاند مخاطب چندانی جذب کنند. شبکههای نمایش و به ویژه تماشا و آیفیلم با یکدیگر همپوشانی دارند و حرف تازهای برای گفتن ندارند.
اصولگرا و معتدل، هردو منتقد سیمای ملی
صدا و سیما از دولت بودجه میخواهد، درحالی که عملکرد آن را خیلی هم قبول ندارد. سیاستهای صداوسیما به جایی رسیده است که حتی مجلس اصولگرا معترض رویکردهای صدا و سیما شده و دولت اعتدالگرا هم که از رویه «جام جم» ناراضی است و این اختلافات به قدری بالا گرفت که همین چند ماه پیش فراکسیون اکثریت مجلس، محمد سرافراز را به بهارستان احضار کرد تا پاسخگوی انتقادات نمایندگان باشد. نتیجه آن جلسه هم نه تنها آرام شدن فضا نبود بلکه شکایتها و اعتراضها از رفتار صدا و سیماییها در بهارستان بالاتر هم رفت. سرافراز اما هیچگاه در قبال عملکرد سازمان صداو سیما جواب قابل قبولی برای افکار عمومی ارائه نکرد و با نادیده گرفتن عملکرد این نهاد در قبال دولتمردان باز هم بر رابطه خوب رسانه با دولت تاکید کرد و گفت: «در دور جدید فعالیتهای رسانه، شرایط خوبی را برای دولتمردان ایجاد کردهایم که با حضور در برنامههای مختلف به بیان عملکرد و دیدگاههای خود بپردازند و در مناسبتها این حضور بیشتر از دورههای مشابه در سالهای قبل بوده است البته رسانه ملی دیدگاههای انتقادی را نیز منتشر میکند. بنابراین انصاف نیست که رسانهملی اپوزیسیون دولت معرفی شود.»
اما حقیقت آن است که صداوسیما بارها و بارها به شیوه های گوناگون نشان داده است آنچنان که باید و شاید موافق با دولت عمل نمی کند و همواره انتقادات شدیدی از دولتمردان یازدهم به این نهاد وارد شده است.که شاید اوج این اختلافات را بتوان در یک موضوع که از نظر بسیاری از کارشناسان جزو مهمترین اتفاقات سیاسی کشور است، دانست. موضوع برجام که ماهیت آن بر مبنای رفع اختلافات ایران با سایر کشورها بنا شده بود، خود به اختلافی جدید در داخل کشور تبدیل شده که صداوسیمای سرافراز را هم با عملکردش می توان در جرگه منتقدین برجام دانست!
بدخلقی با دولتمردان
هنوز اتفاق شب یلدا از یاد مردم و رسانهها نرفته است که سیمای ملی در اقدامی تعجببرانگیز از پخش مصاحبه دکتر ظریف در برنامه ۹۰ خودداری کرد اقدامی که موجب اعتراض شدید بسیاری از رسانهها و مردم شد و وزارت امورخارجه هم به آن واکنش نشان داد و این رفتار صداو سیما را مورد نقد شدید قرار داد. علاوه بر این، مرداد ماه امسال بود که معاون وزیر امور خارجه به انتشار گزارشی از سخنانش در خبرگزاری صدا و سیما به شدت اعتراض کرد. دکتر سیدعباس عراقچی، معاون امور حقوقی و بین المللی وزیر امور خارجه و عضو ارشد تیم مذاکره کننده هسته ای جمهوری اسلامی ایران با گروه ۱+۵ طی اظهاراتی از اینکه محتوای یک جلسه خصوصی و کاری با شورای خبر صدا و سیما به صورت ناقص، مخدوش و با اغلاط فراوان محتوایی و نگارشی، در سایت خبری صدا و سیما منتشر شد، اظهار شگفتی کرده و چنین امری را نه تنها غیرحرفه ای و غیراخلاقی بلکه یک خلاف بین اداری و مغایر با منافع و امنیت ملی دانسته و خواستار پیگیری آن از سوی مقامات عالی سازمان صداو سیما شد.گفتنی است سایت خبری صدا و سیما با فاصله کوتاهی خبر مزبور را از سایت برداشته و توضیح داد مطالبی که به نقل از سید عباس عراقچی، معاون وزارت امورخارجه در نشست با مسئولان معاونت خبر روی خروجی قرار گرفته ناشی از یک خطا در برداشت آن مطلب بوده است.
نه مخاطب، نه درآمد
آنچه برای صداوسیما مخاطب را حفظ می کند، نه افزایش تعداد شبکه های تلویزیونی و نه افزایش کیفیت این شبکه هاست بلکه صرفا افزایش کیفی تولیدات است که متاسفانه این افزایش کیفی مشاهده نمی شودتا سیاست ارزان سازی برنامه (اسپانسر) را داشته باشند که عملا منجر به افت کیفی محسوس تلویزیون شده است آنچه در خارج از ایران به نوعی کاملا حل شده وبرنامهسازان شبکههای بزرگ به خوبی در مورد آن مطلع اند اگر این برنامه شان توانایی جذب اسپانسر مالی را نداشته باشد علاوه بر تامین هزینههای خود برای شبکه سودرسانی نداشته باشد به راحتی قابل حذف و جایگزینی است حال هرچقدر هم که برنامه محبوبی میان مخاطبان آن شبکه باشد. اتفاقی که در صداوسیما از هیچ جنبهای شاهد وقوع آن نیستیم یعنی برنامههای تولیدی این سازمان نه تنها جنبه درآمدزایی و تامین هزینههای خود را ندارند بلکه حتی رضایت مخاطبان را هم از نظر کیفی جلب نمیکنند و این محصول اصرار بیهوده سیمای ملی در ساخت برنامههای تولیدی بیکیفیت برای شبکههای مختلف سیماست.
تلویزیون می تواند در این زمینه وارد عمل شده و نخست علاوه بر پخش زنده رقابت های ورزشی و برنامههای سرگرمی برای شبکههای اصلی خود، به بخش خصوصی اهمیت بیشتری داده و با گسترش فعالیتهای بخش خصوصی در این سازمان به کیفیت هرچه بیشتر برنامههای تولیدی کمک کند اتفاقی که برای برنامه «دید در شب» افتاده است و این برنامه با وجود اینکه کاملا خصوصی ساخته و در فضای مجازی پخش میشود از بسیاری از برنامههای صدا و سیما مخاطب بیشتری دارد. در دنیای امروز تاکشوها و برنامههای اینچنینی نیاز روز رسانهای با رسالت سرگرمی است و تلویزیون باید بپذیرد برای رقابت برای جذب مخاطب ایرانی در چنین فضایی که هیچکس مجبور و محدود به دیدن برنامههای سیمای ملی نیست باید برنامههای جدیدی تدوین و رویکرد متفاوتتری در پیش گیرد.
