خاتمی: باید گفتگو کنیم

چکیده : من به عنوان انسانی مسلمان حق ندارم که بگویـــم جهان باید از من پیروی کند وگرنـــه با آن خواهیم جنگید، و این مســـأله درباره دشمن من نیز صدق می کند. گفتگوی تمدنها تلاشی برای یافتن راه حلی برای این مشـــکل بود. مشکلات پیچیده ای در منطقه ما وجود داشت جایی که دولتهای وابسته و ضعیف النفس وجود دارند و خارجی ها برای حمایت از رژیم های وابســـته به خود مداخله می کنند...

طلال ســلمان، ســردبیر معتبرترین روزنامه لبنان »السفیر« اخیراً برای انجام مصاحبههایی با مسئولان کشور به ایران سفر کرد. او در نشستی از پیش برنامه ریزی نشــده با ســید محمد خاتمی رئیس جمهوری اسبق کشورمان با او به گپ و گفتی پرداخت. هر چند این نشست، به منظور انجام مصاحبه ترتیب نیافته بود اما حاصل این گفتگوی صمیمی در السفیر لبنان منتشر شد. اکنون متن این گفتگو از نظر خوانندگان گرامی می گذرد:

مقدمه السفیر: دکتر ســید محمــد خاتمی رئیس جمهور اسبق ایران، سر زندگی و روحیــه گفتگومــداری خود را به عنوان روشــنفکری که پذیرای افکار دیگران است از دست نداده است، بلکه ویژگیهای روشنفکر ـ صاحب دیدگاه و موضعگیری ممتاز ـ در چهره این”حکمران” در کشوری با مسیر و خط مشی مشخص به نام “جمهوری اسلامی” به وضوح دیده می شود. آنچه در پی می آید چکیده ای از دیدگاههای رئیس جمهور اسبق ایران است که در دیدار با او بین نماز ظهر و نماز عصر، شنیدیم. این گفتگو در جمع کسانی که همچنان به سراغش می روند تا از او منطق انقلاب اسلامی را با شکل و شمایلی متفاوت ببینند، صورت گرفت.

– ســـید محمد خاتمی رئیس جمهور اســـبق ایران گفت: از نظر من وضع منطقه خوب نیست، و البته اشـــتباهاتی از سوی همه طرفها رخ داده است. ولی فکر میکنیم بذرهای اختلافات در دوره رئیس جمهور سابق آمریکا جرج بوش در منطقه پاشـــیده شد و رشد کرد. زمانی که موضـــوع گفتگوی تمدنها را مطرح کردم در ســـپتامبر ســـال ۱۹۹۷ در سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد اطمینان داشـــتم بسیاری از قدرتهایی که بر بشـــریت حکومت می کنند شرارت می پراکنند. ما با جنگهای منطقه ای و جنگ سرد مواجه بودیم. ما آنچه را در پایان قرن گذشته در منطقه و جهان روی داد دیدیم. آن رویدادها به روشنی و به طور جدی نشان داد ساختاری که بر جهان حکمرانی می کند، نادرست است و باید تغییر کند. می خواستم این ساختار را از طریق گفتگوی تمدنها تغییر دهم. در آن زمان گفتم که ناامنی و بی ثباتی، جهـــان را تهدید می کند. علت اصلی بی ثباتی نیز وجود جریان هایی است که دیگر جریانها را مردود می داند.

رئیس جمهور اســـبق ایران که پویایی خـــود را در دفاع از آزادی از دست نداده است، افزود: ـ بعد از طرح گفتگوی تمدنها در ســـخنرانی در سازمان ملل متحد مسأله ائتلاف برای صلح در جهان را بر اساس عدالت مطرح کردم، ولی جرج بوش رئیس جمهور سابق آمریکا گفت: کســـی که با ما نیست، علیه ما است! با این منطق، محدودیت و محاصره ای سه دهه ای بر ما تحمیل شد و همین مســـأله درباره افغانستان نیز روی داد. اســـامه بن لادن سرکرده سابق القاعده نیز چنین منطقی داشت و گفت کسی که با ما نیست، علیه ماست. ما شاهد فرو ریختن برجهای تجارت جهانی و همه مصیبتها در جهان بودیم . من به عنوان انسانی مسلمان حق ندارم که بگویـــم جهان باید از من پیروی کند وگرنـــه با آن خواهیم جنگید، و این مســـأله درباره دشمن من نیز صدق می کند. گفتگوی تمدنها تلاشی برای یافتن راه حلی برای این مشـــکل بود. مشکلات پیچیده ای در منطقه ما وجود داشت جایی که دولتهای وابسته و ضعیف النفس وجود دارند و خارجی ها برای حمایت از رژیم های وابســـته به خود مداخله می کنند که تشکیل رژیم غاصب و اشغالگر (اسرائیل) از آن جمله است. از سوی دیگر، گروههای مرتجع در حال رشد و شکوفایی بودند.

رئیس جمهور اســـبق که زیاد مطالعه می کند و سیر اندیشه ها را در جهان دنبال می کند نتیجه گرفت: ـ ما باید در شـــیوه زندگی خود بازنگری کنیم و جهان نیز باید دیدگاهش را تغییر دهد. به نظر من آفتی که بشر را تهدید می کند ناامنی است، همچنین ما هم در معرض تهدید هستیم و راهی جز این نداریم که کشـــورهای منطقه برای مقابله با جریانهای تروریستی متحد شوند. ولی ما در مقابل یکدیگر قرار می گیریم و دشـــمن از این وضع بهره برداری می کند و اختلافات بین ما افزایش می یابد. اوضاع کنونی موجب آسیب دیدن منافع منطقه می شود و برنده اصلی، رژیم صهیونیستی و بعضی قدرتهای غربی هستند. متأسفانه قدرت های سلطه جو در جهـــان از امکانات و نیروی ما در منطقه برای جنگ استفاده می کنند و ما با جنگیدن با یکدیگر به هیزم آتش آنان تبدیل شده ایم و برای حل اختلافات به شیوه ای منطقی تلاش نمی کنیم.

ـ زمانی که دو دشمن سرسخت مثـــل آمریکا و ایران می توانند گفتگو کنند و اختلافاتشان را حل کنند، چرا ما که ساکنان منطقه هستیم نمی توانیم اختلافاتمـــان را حـــل کنیم؟! رژیم صهیونیســـتی و جریانهای تندرو که ریشـــه در دهه های قبل دارند از این موضوع بهره می برند. من متأسفم که بهار عربی به پاییز تبدیل شـــد. همه، شـــکوفایی و دموکراسی و عدالت را می خواســـتند ولی به سرعت نیروها بر ضد آنها بسیج شدند. تنها کشوری که توانست از اوضاع کنونی بهره نسبی ببرد تونس بود.

از رئیس جمهور اســـبق ایران پرسیدیم آیا نگران ایران پس از توافق هسته ای نیستید؟ و او به سرعت و قاطعانه پاسخ داد: نه، انشاءاالله مسائل به شکلی مناسب حل خواهد شد ولی باید هوشیار باشیم. ممکن است طرف های ما در مذاکرات دست به بازی هایی بزنند ولی اجرای این توافق، منافع همه را تضمین می کند و امیدوارم همه از نتایج آن راضی باشند و بهره ببرند.

السفیر: این توافق چه تأثیری بر جامعـــه مدنی ایران دارد به ویژه آن که جریانی وجود دارد که خواســـتار همسویی با غرب است؟

رئیس جمهور اسبق که برخی او را »لیبرال« می نامند و علیه او حملات تبلیغاتی انجام دادهاند پاسخ داد: ـ بایـــد بپذیریـــم که تحریم ها مشـــکلاتی ایجاد کرد و به هر حال، آنچه مهم است اینکه دولت سیاست ها و برنامه های درستی برای پس از تحریم و پس از لغو آنها داشـــته باشد. ولی من معتقدم پویایی و فعالیت ها به میزان زیـــادی رونق خواهد گرفت ولی این پویایـــی به برنامه هایی که دولت ارائه خواهد کرد بستگی دارد. ممکن اســـت برخی مشکلات داخلی ایجاد شود ولی این مشکلات جز از طریق گفتگو و احترام به اصول دموکراسی قابل حل نیست. ما مدتها با ناامنی و بی ثباتی از طرف خارج مواجه بودیـــم و نمونه های آن را در جنگ با عراق و سپس جریان های تکفیری مشاهده کردیم. براساس قانون اساسی ایران نباید آزادی را فدای امنیت کنیم و برعکس این نیز درست است. اگر مداخله خارجی نباشـــد، ما میتوانیم در داخل برای حل همه مشـــکلات گفتگو کنیم.

رئیس جمهور اسبق که همچنان روشـــنفکر و به دور از جمود فکری است در پایان گفت: فکر می کنم اجرای توافقنامه هسته ای موجب شکوفایی ایران خواهد شد و انشاءاالله تأثیر مثبتی بـــر انتخابات فوریه آینده با حضور گسترده مردم خواهد داشت. انتخاب شدن روحانی به عنوان رئیس جمهور نشـــان دهنده آگاهی ملت ما است و انشـــاءاالله انتخابات پارلمانی خوبی برگزار خواهد شد.

منبع: روزنامه اطلاعات