حقوق بشر و کرامت انسانی در اسلام
چکیده :در آیه ۷۰ سوره الاسراء قرآن کریم آمده است: ولقد کرمنا بنی آدم... که در این آیه صریحاً توصیه شده است به تکریم و بزرگداشت بشری که در جوامع امروز ما جز تحقیر و خوار کردن و نادیده گرفتن حقوق اولیهشان چیزی ندیدهاند. امروز بزرگواری که با شعار تکریم کرامت انسانی آمده بود تا از حقوق و کرامت بر باد رفتهٔ ملتش دفاع کند، محصور است! آری محصور... حصری که خود آن هم نقض آشکار قوانین حقوق بشری، چه در اسلام و چه در قوانین جهانی آن است....
مصطفی حمیدی نژند*
در سالهای اخیر، بازار بحثهای سیاسی داغ گشته و آنچه بیشتر از هر موضوع دیگری مطرح شده بحث حقوق بشر میباشد…
حقوق بشر از جمله مهمترین و کاملترین حقوقی است که هر جامعهٔ بشری برای بقا خود بایستی آن را رعایت و پیروی کند. توجه و تمرکز مباحث حقوق بشر در قرون مختلف با توجه به شرایط جوامع به زوایای متفاوت آن اختصاص یافته است. به طور مثال در قرن هجدهم مباحث حقوق بشری بیشتر بر مفهوم آزادی متمرکز بوده، در قرن نوزدهم نقطهٔ تاکید از آزادی به برابری انتقال یافت و سرانجام در قرن بیستم مفهوم عدالت بود که در محور اصلی این مباحثات قرار داشت.
امید به اجرای عدالت در وجود تک تک ما انسانها نهادینه شده است، یا بهتر است بگویم قوام زندگی، با عشق به عدالت گره خورده است. من معتقدم وقتی عدالت در جامعهای برقرار باشد ناخودآگاه مفهوم آزادی در آن جوامع قابل درک میشود و یا به نوعی میتوان گفت عدالت و آزادی علت و معلول یکدیگرند…
آری عدالت و آزادی…
عدالتی که با جوامع غریب بوده و هست… و آزادی که در استبداد محصور بوده و هست…
من در این نوشتهام نمیخواهم از جایگاه حقوق بشر در غرب سخن بگویم، نمیخواهم از آزادیها و عدالت خواهیهای غرب حرفی به میان آورم. میگویند آنها مسلمان نیستند… بماند.
روی سخن من کشورم ایران است، کشوری که افتخار میکنیم در آن اسلام حاکم است، اسلامی که در جای جای آن از رحمانیت، بخشش، کرامت انسانی و… سخن میگوید.
اسلام رحمانی…
این نامی است که ورد زبانمان شده است ولی افسوس که اندکی به معنا و مفهوم این نام مقدس توجهی نداشتهایم. «اسلامی رحمانی یعنی دینی که بر انسان است نه انسان بر دین»، با این نگاه مهمترین شاخص چنین دینی «به الطبع حقوق بشر میباشد.
در آیه ۷۰ سوره الاسراء قرآن کریم آمده است: ولقد کرمنا بنی آدم… که در این آیه صریحاً توصیه شده است به تکریم و بزرگداشت بشری که در جوامع امروز ما جز تحقیر و خوار کردن و نادیده گرفتن حقوق اولیهشان چیزی ندیدهاند.
امروز ما در جایی زندگی میکنیم که وقتی حتی نام حقوق بشر را بر زبانمان جاری میکنیم برچسب غربی بودن و… را میزنند.
امروز بزرگواری که با شعار تکریم کرامت انسانی آمده بود تا از حقوق و کرامت بر باد رفتهٔ ملتش دفاع کند، محصور است!
آری محصور… حصری که خود آن هم نقض آشکار قوانین حقوق بشری، چه در اسلام و چه در قوانین جهانی آن است.
بگذریم…
به اعتقاد من حقوق بشر از جملهٔ حقوقی است که بیانتهاست… ولی اگر بخواهم در چند خط حقوق بشر را شرح دهم میگویم: حقوق بشر یعنی آنکه جان و مال آدمی آزاد باشد، آدمی بتواند با زبان قلم با دیگران سخن گوید، یعنی انسان بتواند با آرامش خاطر به هر مرامی که خود برمی گزیند پیرو گردد و کسی به بخاطر ابراز عقیده مجازات نشود…
حقوق بشر یعنی نتوان کسی را بدون حضور یک هیئت منصفه مستقل، به مجازات محکوم کرد.
حقوق بشر یعنی با بیدادگاههای نمایشی عدهای را بصورت فلهای و بدون اتهام محکمه پسندی در بند نکردن.
خلاصه کلام اینکه حقوق بشر یعنی انسانیت، یعنی پاسداشت کرامت انسانی، یعنی برابری و عدالت…
در پایان این دلنوشته را که از نظر بسیاری مخل مبانی خودساختهشان است را با مستندی از کتبی که همگی قبولشان داریم خاتمه میدهم…
*****
وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنْ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلاً؛ ما آدمیزادگان را گرامی داشتیم و آنها را در خشکی و دریا (بر مرکبهای راهوار) حمل کردیم و از انواع روزیهای پاکیزه به آنها روزی دادیم و آنها را بر بسیاری از موجوداتی که خلق کردهایم برتری بخشیدیم.
*****
واستأدی الله سبحانه الملائکه ودیعته لدیهم وعهد وصیته إلیهم فی الإذعان بالسجود له والخشوع لتکرمته فقال سبحانه اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ؛ خداوند از فرشتگان خواست که ودیعه الهی و پیمان او را با سجود بر انسان و قبول کرامت و بزرگی او ادا کنند. آنجا که فرموده است: بر آدم سجده کنید و آنان هم سجده کردند مگر ابلیس.
*****
لا تکن عبد غیرک وقد جعلک الله حراً؛ بردهٔ هیچکس مباش، زیرا خداوند تو را آزاد آفریده است.
*مدیر نشریه دانشجویی ارغوان که که پس از انتشار دلنوشته برای میرحسین موسوی و تصویر سیدمحمد خاتمی توقیف شد.
