مداحی و سیاست با هم بیگانه اند

چکیده : اعتماد کردن به همه آنچه برفراز منبرها و از پشت میز خطابه ها، به اذهان شنوندگان و مخاطبان منتقل می شود، نه تنها ساده انگاری، بلکه خوش باوری منحرف کننده است. در میان سخنرانان مذهبی، مانند سایر اقشار اجتماعی و فرهنگی، افرادی پیدا می شوند که راه صداقت نمی روند و دیدگاه های خود را به نام آموزه های صد در صد اسلامی به مخاطبان و حضار در مجلس القاء می کنند...

کلمه – مصطفی ایزدی

محرم فرا رسید. ماه رشادت و شهادت. ماه قیام برای اصلاح وخون دادن برای خدا. محرم که فرا می رسد، شور و هیجان واحساس غمگینانه، سراسر جوامع شیعی را در برمی گیرد. در این ماه زمینه آموزش های دینی، تاریخی و بهره گیری از آنچه در سال ۶۱ هجری برای امام حسین(ع) و یارانش پیش آمد، فراهم می شود. برپائی مجالس وعظ و مرثیه، سال ها ودهه ها و قرن های متوالی است که در هر شهر و روستا و برهرکوی و برزن دیده می شود. این نوع مجالس، فرصت های مناسبی است که علاقه مندان، دوستداران و پیروان ائمه اطهار (ع) به کسب معلومات جدید و تقویت روح آزادیخواهی و ایستادگی در مقابل ستمگران و مبارره برای اصلاح امور بپردازند. بدیهی است اگر چنین فرصت های ارزشمند، آن گونه که شرع و عقل می گوید مورد بهره برداری قرار نگیرد نه تنها عزاداری برای حضرت سیدالشهداء و خاندان نبوت مقبول درگاه احدیت نیست، بلکه وقت و انرژی و نیروی صرف شده در این ایام به بطالت می رود.

روزگار نوجوانی و جوانی ما، روزگاری بود که نه تنها آموزه های اسلامی توسط گویندگان و وعاظ، بی ریاتر و ساده تر به ما منتقل می شد که از پیرایه های ناسودمند امروزی به دور بود. لذا نسلی تربیت شد که حقایق را شفاف تر و وقایع تاریخی را با تفسیر های بهتر، درک و فهم می کرد. چرا؟ پاسخ این پرسش، چندان که بعضی ها می پندارند، مبهم و ناروشن نیست. می دانیم که در ایران و احتمالا در دیگر جوامع اسلامی، فراگیری دانش اسلامی در میان توده های مردم، عموما به صورت شفاهی است. در واقع این منبر و میزهای خطابه است که نشر آگاهی های دینی را به عهده دارند و اصولا علاقه مندان به تصحیح معلومات تاریخی یا شرعی، در هر فرصتی خود را به مجالس گوناگون و فراوان سخنرانی و عزاداری می رسانند و پای منبر این و آن می نشینند و به سخنان سخنرانان گوش فرا می دهند.

این که یک انسان علاقه مند به افزایش معلومات خود، با مطالعه بیشتر کتاب می تواند به خواسته خود برسد یا این که با شیندن مطالب سخنرانان، به اهداف خود دست می یابد، موضوع قابل بررسی و پژوهش است و احتمالا افرادی در این موضوع کار کرده اند. اما هر چه باشد، از قدیم الایام، آحاد جامعه، به مطالعه کتاب، کمتر روی خوش نشان می داده و می دهند و عموما دوست دارند که در مجلسی حاضر شوند ونیازهای اطلاعاتی خود را از راه گوش دادن وشنیدن برطرف نمایند.

یادآوری این نکته ضروری است که اعتماد کردن به همه آنچه برفراز منبرها و از پشت میز خطابه ها، به اذهان شنوندگان و مخاطبان منتقل می شود، نه تنها ساده انگاری، بلکه خوش باوری منحرف کننده است. در میان سخنرانان مذهبی، مانند سایر اقشار اجتماعی و فرهنگی، افرادی پیدا می شوند که راه صداقت نمی روند و دیدگاه های خود را به نام آموزه های صد در صد اسلامی به مخاطبان و حضار در مجلس القاء می کنند.

× × × × ×

گفتم که نسل ما در دوران نوجوانی و جوانی، به مجالس و محافلی می رفتند که با مجالس و محافل مذهبی امروز تفاوت های زیادی داشت. عمده ترین تفاوتش این بود که سخنرانی و موعظه نسبت به مداحی اولویت داشت. وقتی برای عزاداری سرور شهیدان کربلا (ع) مجلس سخنرانی و روضه خوانی برگزار می شد. حداقل ۳ یا ۴ نفر روحانی و سخنران منبر می رفتند که هر کدام بین ۴۰ تا ۶۰ دقیقه سخن می گفتند، از واقعه عظیم کربلا و تاریخ آن، از پند هائی که حادثه عاشورای سال ۶۱ داشت و از اهداف امام حسین (ع) در قیام خود و  اینگونه مباحث، با مردم سخن می گفتند. در این میان یک یا دو نفر مداح، هر کدام حداکثر به مدت ده دقیقه، با اشعاری وزین و بدون اداء و اصول های رایح و بدون این که مردم را به بی جهت به داد و فریاد وا دارند، مداحی می کردند و به صورت آرام و متین به سینه زدن تشویق می نمودند، اصل مراسم عزاداری برای آگاه کردن مردم و تفکر در رخداد غمبار تاسوعا و عاشورا بود. در  صورتی که امروز مداحی و مداح ها، همه وقت مجالس را می گیرند و هیچ حرف درست و حسابی هم به مردم نمی آموزند. همه اش شور است و هیجان و گریه های با صدای بلند و هیاهوی غیرمعمول که متاسفانه یک نوع بازار گرمی و رقابت است که معلوم نیست  در ورای  این شیوه مداحی و داد و بیداد چه چیزی نهفته و چه دست هائی تعزیه گردان هستند؟ . البته ، امکان دارد لابلای وقتی که در اختیار ۴ یا ۵ مداح در یک مجلس می گذارند، یک نفر سخنران منبری با مردم سخن بگوید، اما این منبری ها هم یک نوع روضه خوان هائی هستند که بیشتر به کمک مداح ها می آیند. دیگر از آن سخنران های برجسته که مردم بسیاری را جذب سخنرانی می کردند و سراسر پند و درس اخلاق و تاریخ اسلام بود، خبری نیست. از آن سخنران ها و وعاظ برجسته ای که در تهران و مراکز استان ها در دو سه دهه گذشته برفراز منبر به نشر حقایق کربلا می پرداختند، سراغ دارید؟ از فلسفی ها، اسلامی ها، مطهری ها، هاشمی نژادها، صالحی ها و صهری ها و صدها روحانی برجسته ای که برفراز منبر از امام حسین (ع) و یاریان وفادارش می گفتند دیگر خبری نیست و اگر هم باشند، برای مراسم عاشوار دعوت نمی شوند. آنچه هست مداحی و مداحان و روضه خوان ها.

× × × × ×

مداحی و مداحان که بعضا به بازیگران تئاتر مذهبی شبیه هستند در این زمان کارشان سکه شده است . وصف این شرایط ، وصف عجیب و غریب و بعضا قابل تامل است. به ویژه وقتی مداحان به جائی رسیده اندکه خود را در ردیف راهنمایان فرهنگی و مذهبی و اجتماعی و سیاسی جامعه می بینند ،. این که مداحان درشت مقام خود را ملزم می بینند که در میانه مرثیه موضع گیری سیاسی کنند از عجایب روزگار است . آیا می توان در خلال آه و ناله و بین شرح آنجه بر صحرای کربلا رفته است ناگهان به شخصیت های انقلاب اسلامی پرداخت و از آن کس که وجوهی را به مداحان یا هیات های مذهبی داده تمجید به عمل آورد و از آن کسی که با سلیقه سیاسی اش با سلیقه سیاسی مداح جور در نمی آمد، بد گفت؟ من هرگز نمی گویم، مداحان افراد سیاسی نباشند، هر کس در هر مقام و موقعیت و در هر رشته ای که کار می کند، می تواند و باید دیدگاه سیاسی داشته باشد و در جای مناسب اظهار نظر نماید. مداحان می توانند به احزاب وارد شوند و حزب داشته باشند، اما بسیار بعید است که بتوانند، سندیکای حرفه ای خود را که تحت عنوان « خانه مداحان » فعالیت می کند، به یک تشکل سیاسی تبدیل نماید. بدتر از آن، این که مردم برای شنیدن روضه و اشک ریختن برای امام حسین (ع) به مسجد یا تکیه آمده باشند، اما مداح از موقعیت خود و از شلوغی مجلس سوء استفاده نماید و برای فلان شخصیت محترم یا فلان نامزد انتخابات، خط و نشان بکشد. این گونه دخالت در سیاست، هم از نظر اخلاقی و هم از نظر معرفت انسانی، مناسب نیست. چرا که مردم برا ی حضور در یک میتینگ سیاسی یا حزبی یا جناحی به مسجد و تکیه نیامده اند. اگر چنین بود یک سخنران اهل سیاست را برای مراسم دعوت می کردند، نه یک مداح را که چون صدایش خوب است و خوب می تواند رل تعزیه را اجرا کند. این که فردی را برای گرم کردن مجلس یا مجلس گردانی دعوت می کنند که مداحی کند ، فرق می کند با دعوتی که برای تشویق مردم به رای دادن به فلان داوطلب صورت می گیرد.

شک نباید کرد که قیام امام حسین (ع) و آوردن یاران و خاندانش به میدان مبارزه، یک اقدام سیاسی مذهبی و به منظور اصلاح امور بوده است و نمی توان کسی را که پیرو امام حسین (ع) است، غیر سیاسی فرض نمود، اگر چه مداح باشد. اما برای توضیح و تفسیر قیام امام حسین (ع) و شرح ستمگری ها و جنایات سلسله نامیمون امویه، که همه اش گفتار تاریخی سیاسی است، کارشناسان مسائل سیاسی و سیاست ورزان باسواد، می توانند در این خصوص به اگاه کردن مردم بپردازند. مداحان نیز می توانند جزء همین کارشناسان و سیاست ورزان باشند، اما اظهار نظر آنان به هنگام مداحی، خلاف جریان فرهنگی جامعه سالم است.

این که یک عالم دینی مثل آیت الله مکارم شیرازی و دیگر علمای حوزه، نسبت به استفاده مداحان از موقعیت خود برای ورود به سیاست، گلایه و احتمالا اعتراض دارند. (جراید و رسانه های هفته سوم مهر ماه ۹۴) نشان این است که مداحان وظیفه ای جز گریاندن دوستداران اهل بیت (ع) و شورآفرینی در رثای شهدای کربلا، به هنگام مداحی ندارند. البته به شرطی که از خرافه و نارواهای تاریخی و سخنان کذب پرهیز نمایند. بدیهی است پر و بال دادن به مداحان نه چندان با سواد توسط صدا و سیما و در حاشیه قدرت، مداحان را به این باور  غیر صحیح می رساند که نکند در عالم سیاست وزنی دارند . همین باور، آنان رابه میدان سیاست و سیاسی کاری می کشاند. میدانی که هم سیاست درست را خراب میکند و هم مداحان به توهم رسیده را بی اعتبار می سازد.