ایستگاه سنجش آلودگی هوا به چای فروشی تبدیل شد
چکیده :آلودگی میدان آزادی با هیچ میدانی در پایتخت قابل قیاس نیست و با این وجود، ضرورتی هم برای سنجش آلودگی هوای آن در چند سال اخیر احساس نمیشود. به همین دلیل ایستگاه سنجش آلودگی هوا، جای بررسی وضع و سنجش آلودگی و هشدار برای روزهایی که به بالاترین سطح آلودگی رسیده، چای و تخمه به مردم میدهد....
روزنامه شهروند در گزارشی نوشت: برج آزادی، چهرهای دودآلود و خسته در سیمای تهران دارد. برجی که سالهای سال است در باور عموم، در آلودهترین و شلوغترین میدان پایتخت جا خوش کرده و همواره نقش آلودگی و دودزدگی را به تصویر میکشد. برای تهرانیها، میدان آزادی یعنی شلوغی، یعنی دود، ترافیک و آلودگی. این آلودگی که نفس رهگذران بزرگترین میدان پایتخت را در بسیاری از روزهای سال تنگ میکند، چند سالی میشود که نه پایش میشود و نه بررسی. تنها ایستگاه سنجش آلودگی هوا در این میدان، مدتهاست که به مرکزی برای فروش چای، آب میوه، چیپس و تخمه تبدیل شده و دیگر خبری از سنجش آلودگی هوا نیست. این ایستگاه در سال ١٣٧٣، پیش از آنکه تاکسیها آن را محاصره کنند، در ضلع شمالغربی میدان، ابتدای محمد علی جناح ساخته شد و از آن پس وضع هوای این میدان را بررسی میکرد، تا اینکه چندسال پیش شهرداری تهران تصمیم گرفت که زمینهای اطراف این ایستگاه را به ایستگاه تاکسی تبدیل کند. این تصمیم، ایستگاه سنجش آلودگی هوا را به نمادی از مزاحمت تبدیل کرد و از آن پس فشارها برای تخلیه این مرکز و تخریب آن آغاز شد.
به گفته یک منبع مطلع، «اصرارهای شهرداری تهران برای تخلیه این مرکز با مخالفتهای محیطزیست استان تهران روبهرو شد اما این مخالفتها تاثیری بر تصمیم شهرداری تهران نگذاشت و پس از مدتی در سال ٩١، شهرداری این ایستگاه را تخلیه و دستگاههای سنجش آلودگی هوا را هم به انبار شهرداری منتقل کرد و دستگاهها هم به دلیل انتقال نادرست صدمه دیدند. این درحالی بود که راهاندازی ایستگاه جدید ۶٠٠ تا ٧٠٠میلیون تومان هزینه دارد.»
ایستگاه تخلیه شد تا دیگر مزاحمتی برای ایستگاه تاکسیهای میدان آزادی نداشته باشد اما ساختمان آن تخریب نشد، کاربری آن تغییر کرد. ایستگاه سنجش آلودگی هوا به غرفهای برای فروش چای، چیپس، پفک و تخمه تبدیل شد تا مزاحمتش کمتر شود. به گفته منبع آگاهی که از تخلیه و عدم جایگزینی ایستگاه سنجش آلودگی هوا در میدان آزادی خبر میدهد، «این میدان از نظر موقعیت، موقعیتی مهم برای سنجش آلودگی هوای غرب تهران دارد، چراکه هم به ترمینال اتوبوسرانی نزدیک است، هم به فرودگاه و هم یکی از ورودیهای شهر تهران محسوب میشود اما ایستگاه از بین رفت و چند سالی میشود که میزان آلودگی هوای این میدان پایش نمیشود.»
تخریب ایستگاه تجریش به بهانه ساخت پارکینگ
این منبع آگاه از تخریب ایستگاههای سنجش آلودگی هوا در دو منطقه دیگر هم خبر میدهد و به نظر میرسد دیگر ضرورتی برای بررسی وضع آلودگی هوا در مناطقی که سالها وضع هوای آنها پایش میشده احساس نمیشود، «ایستگاه میدان تجریش و ایستگاه قلهک هم تخریب شدهاند و ایستگاه جدیدی جایگزین آنها نشده است. شهرداری به بهانه ساخت پارکینگ طبقاتی، ایستگاه سنجش آلودگی هوا در میدان تجریش را تخریب کرد و پس از تخریب مکان جدیدی برای نصب دستگاههای سنجش و راهاندازی ایستگاه جدید را به محیطزیست استان تهران نداد.» زمان زیادی نگذشته اما کسی دقیقا به یاد ندارد که چه سالی بود، ایستگاههای سنجش آلودگی هوا در میدان تجریش و منطقه قلهک تعطیل شدند و به گفته این منبع مطلع، «شهرداری ساختمانهای این ایستگاهها را به بهانه ساخت پارکینگ طبقاتی تخریب کرد. اما حدودی گفته میشود که سال ٨٩ یا ٩٠ بود که این ایستگاهها تعطیل شدند.»
ایستگاه میدان آزادی که گفته میشود سالهای ٩١ یا ٩٢ تعطیل شده، ایستگاه ترافیکی محسوب میشد که به دلیل دو دهه فعالیت در این میدان، میتوانست اطلاعات خوبی از روند آلودگی هوا در غرب پایتخت را از سال ٧٣ که راهاندازی شد، ارایه دهد، اما ایستگاه تعطیل شد و شهرداری حتی به پیشنهاد محیطزیست استان تهران، مبنی بر اینکه مکان جایگزینی در این میدان برای ادامه پایشها و بررسیها به این مرکز داده شود، توجهی هم نکرد. مرکز تعطیل شد و امکان مقایسه وضع و روند آلودگی هوا هم گرفته شد. «در میدان آزادی و قلهک سنجش و بررسی آلودگی هوا تعطیل شد، اما در تجریش کانکس جای ایستگاه قدیمی که ساختمان بود را گرفت و قرار شد وظیفه سنجش آلودگی هوا را برعهده بگیرد.»
ایستگاه میان تاکسیها گیر کرده بود، سنجشها دقیق نبود
تعطیلی ایستگاههای سنجش آلودگی هوا در میدانهای آزادی، تجریش و خیابان قلهک از سوی معاون نظارت و پایش حفاظت محیطزیست استان تهران، روایت دیگری دارد. روایتی که به نظر میرسد ضرورت وجود ایستگاه سنجش آلودگی هوا حداقل در میدان آزادی را با وجود آنکه در نظر عموم آلودهترین میدان پایتخت است، کمرنگ میکند، «دستگاههای ایستگاه آزادی، ٢٠سال پیش نصب شده بودند. از لحاظ کیفیت، عمر این دستگاهها تمام شده بود و برای آنها برنامه نوسازی داشتیم. بنا به دلایلی دوستان اعلام کردند که این محل را نیاز داریم و پس از آن دستگاهها را جمع کردند.»
به گفته محمد رستگاری، «ساخته شدن ایستگاه تاکسیها در مجاورت ایستگاه سنجش آلودگی هوا، دقت و درستی اندازهگیریها را از بین برده بود.» و شاید هم به همین دلیل بوده که محیطزیست استان تهران در مقابل فشارهای شهرداری برای تخلیه و تخریب این ایستگاه کوتاه آمد و وقتی شهرداری این ایستگاه را تخلیه کرد اما تخریب نکرد، واکنشی نشان نداد.
رستگاری میگوید: «باید هوای محیط اندازهگیری شود، اما با وجود قرار داشتن ایستگاه در میان تاکسیها، اندازهگیریها و آزمایشات انجام شده، بیانگر هوای محیط نبودند و گزارشات ایستگاه درستی را از دست داده بود.»
او همچنین درباره اینکه آیا سنجش آلودگی هوا در میدانی که به باور عموم مردم، آلودهترین میدان شهر است، اهمیتی نداشته که این مرکز تعطیل شده و دوباره راهاندازی نشده، به «شهروند» میگوید: «شرکت کنترل کیفیت هوا وابسته به شهرداری تهران، در دانشگاه شریف ایستگاه سنجش آلودگی هوا دارد و این ایستگاه وضع هوای این منطقه را پایش میکند. ما هم به دنبال مکانی هستیم که متناسب با استانداردهای ما باشد، قطعا دوباره در این منطقه دستگاههای سنجش آلودگی هوا را نصب خواهیم کرد.»
معاون نظارت و پایش حفاظت محیطزیست استان تهران، ادامه میدهد: «زمانی که این ایستگاهها ساخته شدند، تعداد ایستگاههای سنجش آلودگی هوای محیطزیست ٧ ایستگاه بود، این درحالیست که هماکنون ١۴ ایستگاه فعال در منطقه داریم و برخی از ایستگاهها هم قدیمی شدهاند و دیتا یا اطلاعات دقیقی ارایه نمیدهند.»
تجریش بیایستگاه میماند، آزادی ایستگاهدار میشود
رستگاری، تاکید میکند که محیطزیست استان تهران پیگیر نصب دوباره ایستگاه سنجش آلودگی هوا در میدان آزادی است اما برای میدان تجریش که از سال ٨٩ ایستگاه سنجش آلودگی هوای خود را از دست داده است، برنامهای ندارد، «ایستگاهها قدیمی شده بودند، میخواستیم دستگاهها را جمعآوری کنیم زیرا قابلیت دیتاریزی نداشتند. در صحت دیتاهایی که از این دستگاهها دریافت میکردیم، تردید داشتیم. هزینه سالانه نگهداری این دستگاهها از هزینه دستگاههای نو بیشتر است به همین دلیل قصد داشتیم که ایستگاههای قدیمی را جمعآوری کنیم. همچنین این سه مرکز که ایستگاههای آنها جمعآوری شده، جایی قرار داشتهاند که اندازهگیریهای دقیق نبوده و در صحت آنها تردید وجود داشته است.»
با تعطیلی ایستگاه سنجش آلودگی هوا در میدان آزادی، بررسی و کنترل وضع هوای این میدان هم تعطیل شده. هر چند که رستگاری میگوید، مرکزی در دانشگاه شریف قرار دارد و وضع هوای این منطقه را بررسی میکند، اما به نظر میرسد که سنجش آلودگی هوای این میدان با وجود قرار داشتن در مجاورت ترمینال غرب، فرودگاه مهرآباد و تردد هزاران خودرو در روز به بررسی آلودگی هوا در سایر مناطق خلاصه شده و نیازی برای بررسی مداوم میزان آلودگی آن حس نمیشود. رستگاری دراینباره میگوید: «وقتی هوا آلوده میشود، فقط آلودگی در میدان آزادی نیست. آلودگی میدان آزادی با میدان انقلاب تفاوت معناداری ندارد. همچنین ما ایستگاههای سیاری هم داریم که هر وقت نیاز باشد از آنها استفاده میکنیم. این اشتباه است که فکر کنیم روزهایی که هوا آلوده است یا با پدیده وارونگی (Inversion) مواجه هستیم، تفاوت معناداری در آلودگی هوای میدان آزادی با میدان انقلاب وجود دارد.»
هرچند که معاون نظارت و پایش محیطزیست استان تهران معتقد است، «بین آلودگی هوا در میدانهای انقلاب و آزادی، تفاوت معناداری وجود ندارد» و همین موضوع ضرورت وجود ایستگاه پایش آلودگی هوا در میدان آزادی را از بین برده اما بررسیهای شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نشان میدهد که در مرداد امسال، محدوده دانشگاه شریف که در نزدیکی میدان آزادی قرار دارد پس از محله گلبرگ در شرق پایتخت، با بیشترین روزهای ناسالم، آلودهترین هوای تهران را داشته است. در این بررسی میدان انقلاب همپای آزادی یا محدوده دانشگاه شریف که مورد بررسی قرار گرفته، آلودگی را به نمایش نمیگذارد. به نظر میرسد که آلودگی میدان آزادی با هیچ میدانی در پایتخت قابل قیاس نیست و با این وجود، ضرورتی هم برای سنجش آلودگی هوای آن در چند سال اخیر احساس نمیشود. به همین دلیل ایستگاه سنجش آلودگی هوا، جای بررسی وضع و سنجش آلودگی و هشدار برای روزهایی که به بالاترین سطح آلودگی رسیده، چای و تخمه به مردم میدهد.
