انتقاد کارشناسان رسانه ها از نحوه پوشش خبری فاجعه منا
چکیده :با گذشت بیش از دو هفته از فاجعه منا، هنوز اخبار مستندی از چگونگی وقوع این حادثه مرگبار از سوی رسانه ها ارائه نشده است. این مساله انتقاد کارشناسان رسانه ها را به همراه داشته است....
کلمه- گروه خبر: با گذشت بیش از دو هفته از فاجعه منا، هنوز اخبار مستندی از چگونگی وقوع این حادثه مرگبار از سوی رسانه ها ارائه نشده است. این مساله انتقاد کارشناسان رسانه ها را به همراه داشته است.
مینو بدیعی روزنامه نگار در گفت و گویی با انتقاد چگونگی پوشش خبری این حادثه گفته بود: به طور کلی درباره اخبار مربوط به فاجعه منا انبوه اخبار وجود داشت اما به نظرم اطلاعات کیفیت نداشتند. آنچه که در یک رویداد خبری مهم تلقی میشوند، ارزش خبری بالاست که حتما باید رعایت شود. فاجعه منا حادثهای بود که به غیر از خبر، تنش، درگیری و گاهی تضاد هم داشت ولی آنچه که مهمترین شاخص خبری است و باید در انبوه خبرها مشاهده میشد، دو عنصر اصلی چرا و چگونگی است که پاسخگویی به این دو عنصر بسیار ضعیف بود؛ به عنوان مثال اینکه کی، کجا و در چه مکانی این اتفاق تلخ افتاد کاملا مشخص است اما متأسفانه پاسخگویی به دو عنصر چرایی و چگونگی این اتفاق خیلی ضعیف بود و از قول مسوولان چیزهای مختلفی بیان میشد و به چرایی این رویداد به معنای واقعی کلمه پاسخ داده نمیشد.
وی در ادامه همین توضیحاتش به ایسنا عنوان کرد: حدود ۱۵ سال از فرو ریختن برجهای دوقلو در نیویورک که آن زمان گفته شد بر اثر حمله تروریستی رخ داد، گذشته است و با اینکه همه رسانههای جهانی هم کار کردند، هنوز چرایی آن اتفاق برای مردم جهان آشکار نیست. فاجعه منا هم همینطور است. من برای این فاجعه به عنوان روزنامهنگار واقعا به دنبال چرایی میگردم. به نظرم خیلی عجیب است که بعد از این همه سال چنین اتفاقی در مکه بیفتد. به نظرم به لحاظ روزنامهنگاری اولین مسالهای که به جای مکان و زمان باید به آن توجه کنیم، باید دنبال چرایی مساله باشیم اما ما در خبرهایمان گیج و گنگ بودیم و چراهای زیادی در ذهنمان ایجاد شد.
این روزنامهگار در بخشی دیگر از صحبتهایش به تصاویری که از فاجعه منا مکررا از تلویزیون میشد، اشاره کرد و توضیح داد: تصاویری از انبوه جنازههای روی هم انباشته شده توسط تلویزیون نشان داده شد؛ در حالی که به نظرم باید به جای این کارها چرایی مساله پیگیری شود. متأسفانه خبرنگارانی هم که در آنجا حضور داشتند عملکرد ضعیفی داشتند؛ به عنوان مثال از رییس سازمان حج و زیارت نمیپرسیدند که چرا به وضع حاجیان رسیدگی نشد و اصلا چرا این اتفاق افتاد، این مسئله کمی ابهام ایجاد کرد. یا به عنوان مثال وزیر ارشاد چند روز پیش اعلام کرد که تمامی مفقودان جزو کشتهشدگان هستند و ایشان این مسئله را با صراحت بیان کرد و حتی یک خبرنگار هم از او نپرسید که بر چه اساسی میگویید که همه مفقودان جزو کشتهشدگان هستند. در این میان شبکههای اجتماعی هم که منابع خبری قوی نیستند و بیشتر متکی به شایعات هستند این روزها خیلی فعال بودند و برای من خیلی وحشتناک است که رسانههای رسمی تابع شبکههای اجتماعی باشند.
در همین حال، یونس شکرخواه – استاد دانشگاه تهران و مدرس روزنامهنگاری – با اشاره به انتشار تصاویر از «فاجعه منا» گفت: من از روزنامهنگاران خواهش میکنم در شرایط بحران، فضا را هیستریک نکنند؛ چرا فکر میکنند در شرایط بحران باید به شکل پمپاژی و پی در پی عکس منتشر شود؟
به گزارش ایسنا، در سیزدهمین نشست از سلسله نشستهای تخصصی دفتر مطالعات و برنامهریزی رسانه که با موضوع «رسانه و بحران» برگزار شد، شکرخواه با اشاره به جو حاکم بر فضای مجازی پس از «فاجعه منا» اظهار کرد: باید تلاش کنیم در شرایط بحران به جای روانی کردن جو حاکم، آن را عقلانی کنیم. نباید آن را تبدیل به یک گفتمان سیاسی کرد. برای نمونه پس از «فاجه منا» شاهد فضای سطح پایینی در فضای مجازی بودیم که هر کس تلاش میکرد تا به اهداف سیاسی خودش برسد.
این استاد دانشگاه با اشاره به انتشار تصاویر اجساد قربانیان «فاجعه منا»، یادآور شد: این در حالی است که در واقعه ۱۱ سپتامبرعکسی از اجساد له شده منتشر نشد. من فکر میکنم به جای انتشار این تصاویر در شرایط بحران می توان از چهره های بهت زده مردم در حال تماشای تصویر تلویزیون عکس گرفت.
شکرخواه با بیان اینکه برای روزنامهنگاری بحران سه حلقه فرضی وجود دارد، اظهار کرد: سابقه بحران، آینده بحران و نحوه ورود به بحران سه حلقه فرضی در مواقع بحرانی است که برای روزنامهنگاری باید در نظر گرفت.
این استاد دانشگاه ادامه داد: به عنوان نمونه در «فاجعه منا» کسی به سابقه بحران که از دهه شصت تاکنون ادامه دارد، نپرداخت، روزنامهنگاری درباره آینده این بحران مثل خطر ورود بیماریها و آلودگیها توسط حجاج بازگشته به وطن و یا درباره آمادگی مواجهه با مرگ برای کسانی که عزیزانشان را از دست دادهاند، مطلبی ننوشت. کسی درباره آینده سیاسی و پیامدهای اقتصادی «فاجعه منا» در آینده صحبت نکرد.
شکرخواه افزود: درباره حلقه سوم که نحوه ورود به بحران است، باید روزنامهنگاران بتوانند با اخلاق وارد بحران شوند، باید دید که چطور میتوان از میزان درد کم کرد.
شکرخواه با تاکید اینکه یک روزنامهنگار باید در همه شرایط آمادگی داشته باشد، اظهار کرد: در دنیا معمولا روزنامهنگاری جنگ و بحران که یکی انسانی و یکی خدادادی است در یک دسته قرار میگیرند ولی هیچ کدام از اینها لزوم آمادگی اتاق خبر را نفی نمیکند.
او همچنین خاطرنشان کرد: متاسفانه ما روزنامهنگاران تنبل هستیم، نه مطالعه میکنیم و نه وقت کافی میگذاریم. تنها روز به روز تیترها درشتتر وعکسها لببُرتر میشوند؛ برای مثال در حال حاضر چند نفر از روزنامهنگاران ما از جایگاه و شرایط لوله کشیهای تهران و گسلها آگاه هستند؟
در نشست تخصصی «رسانه و بحران» همچنین حسن نمکدوست، اکبر نصراللهی، اردشیر زابلیزاده، محمد فرنود، علی فریدونی، افشین والینژاد و محمد سلطانیفر سخنرانی کردند.
