اعلام میزان و نحوه پرداخت فطریه از سوی مراجع تقلید
چکیده :در آستانهی عید سعید فطر قرار داریم و مسلمانان همچنانکه در پایان ماه مبارک رمضان، توفیق خود در سپری کردن این ماه در بندگی خدای متعال را جشن میگیرند، موظف شدهاند که مبلغی را نیز به عنوان «زکات فطره» بپردازند. از این رو، شماره حساب تعدادی از مراجع معظم تقلید در ادامه منتشر میشود تا همراهان کلمه با سهولت بتوانند به این وظیفهی دینی خود عمل کنند. ...
کلمه: در آستانهی عید سعید فطر قرار داریم و مسلمانان همچنانکه در پایان ماه مبارک رمضان، توفیق خود در سپری کردن این ماه در بندگی خدای متعال را جشن میگیرند، موظف شدهاند که مبلغی را نیز به عنوان «زکات فطره» بپردازند.
همچنین تاکید شده که این زکات، در مقطع زمانی شب عید فطر تا ظهر روز عید پرداخت شود. در روایات اهلبیت(ع) برای زکات فطره، آثار و برکات زیادی ذکر شده و اهمیت آن به حدی است که تکمیل و اتمام روزهی ماه رمضان به پرداخت زکات فطره موکول شده است.
میزان زکات فطره یا همان «فطریه» به پیروی از سنت پیامبر و ائمه در صدر اسلام، تقریبا معادل سه کیلوگرم گندم، جو، خرما، کشمش و یا برنج (هرکدام که مورد مصرف بیشتری دارند و به اصطلاح «قوت غالب» فرد محسوب میشوند) اعلام شده و بنا به فتوای فقهای شیعه میتوان بهای معادل آن را به فقرا پرداخت کرد.
بر اساس برآورد تقریبی دفاتر برخی مراجع معظم تقلید، برای افراد با قوت غالب گندم مبلغ زکات فطره از 5000 تومان تا 6000 تومان و برای افراد با قوت غالب برنج نیز از 15 تا 18 هزار تومان اعلام شده است.
در ایران امروز، بین بسیاری از مؤمنان و روزهداران رایج است که در پایان ماه رمضان، فطریهی خود را به مرجع تقلید خود میرسانند تا از طریق ایشان به دست مستمندان و افراد واجد شرایط برسد. به خصوص مراجع تقلید مستقل که طبق دستور قرآن مجید، ایمان خود را ظلم نیالودهاند و در سالیان اخیر راه خود را از ستمگران جدا کردهاند، حتما در این زمینه مورد اعتماد مردم خواهند بود.
از این رو، شماره حساب تعدادی از مراجع معظم تقلید در ادامه منتشر میشود تا همراهان کلمه با سهولت بتوانند به وظیفهی دینی خود عمل کنند.
آیتاللهالعظمی صانعی
آیتاللهالعظمی صانعی معتقد است «پرداخت فطریه به مراکز و جاهایی که اطمینان به مصرف آن در مصارف معین شده توسط شرع نداریم، مبرء ذمه نیست [رفع تکلیف نمیکند] و وثوق به مصرف در مصارف معینه شرعیه، لازم و شرط جواز و برائت ذمه است.»
به بیان سادهتر، بر اساس فتوای ایشان نمیتوان به صندوقهایی که کنار خیابانها گذاشته میشود و زکات فطریه جمع میکنند اما عموم مردم اطلاع و اعتمادی به نحوهی مصرف این وجوهات ندارند، فطریه را پرداخت کرد.
دفتر این مرجع تقلید، دو شماره حساب زیر را به دریافت زکات فطره اختصاص داده است:
شماره حساب: 90017008942923
شماره شبا: 320560900170000894292003 IR
شماره کارت: 2926 – 0894 – 8615 – 6219
نزد بانک سامان شعبه قم کد 9001 به نام آیتالله یوسف صانعی
شماره حساب سیبا: 0105983601000
نزد بانک ملی، به نام آیتالله یوسف صانعی
دفتر آیتالله صانعی همچنین این دو شماره حساب را هم برای واریز کفارات اعلام کرده است:
شماره حساب : 90017008942922
شماره شبا: 590560900170000894292002 IR
شماره کارت: 2927 – 0894 – 8614 – 6219
نزد بانک سامان شعبه قم کد9001 به نام آیتالله یوسف صانعی
در وب سایت دفتر این مرجع تقلید نیز امکان پرداخت فطریه و کفاره به صورت اینترنتی وجود دارد.
آیتاللهالعظمی وحید خراسانی
مطابق فتوای آیتاللهالعظمی وحید خراسانی، پرداخت فطریه بر هر كسى كه «موقع غروب شب عید فطر بالغ و عاقل است و فقیر و بنده كسى نیست» واجب است، مگر آنکه «فقیر باشد، یعنی مخارج سال خود و عیالاتش را ندارد و كسبى هم ندارد كه بتواند مخارج سال خود و عیالاتش را بگذراند.» ایشان تاکید میکند: «انسان باید زكات فطره را به قصد قربت و با اخلاص بدهد، و موقعى كه آن را مى دهد نیت دادن فطره نماید. همچنین مستحبّ است در دادن زكات فطره، خویشان فقیر خود را بر دیگران مقدّم بدارد، و بعد همسایگان فقیر را، و مستحبّ است كسى را كه در دین و فقه و عقل مقدّم است در دادن فطره مقدم بدارد.»
شماره حساب دفتر آیتالله وحید هم بدین قرار است:
شماره حساب سیبا: 0107859606006
شماره کارت: 2004 – 9790 – 9911 – 6037
نزد بانک ملی، به نام آيت الله وحید خراسانی
آیتاللهالعظمی دستغیب
دفتر آیتاللهالعظمی دستغیب نیز برای دریافت وجوهات، این شماره حساب را برای دریافت وجوهات اعلام کرده است:
حساب جام متمرکز 52 / 12048327
نزد بانک ملت به نام آیتالله سید علیمحمد دستغیب
آیتاللهالعظمی بیات زنجانی
مطابق نظر آیتاللهالعظمی بیات، «میزان فطريه بر هر نفر سه کیلو قوت غالب بوده و این قوت غالب، برای افراد مختلف، متفاوت می باشد. مثلاً افرادی که در طول سال بیشتر برنج مصرف می کنند، باید برای هر نفر سه کیلو برنج و یا قیمت معادل آن را بپردازند و یا اگر در طول سال بیشتر گندم مصرف می کنند، باید سه کیلو گندم و یا قیمت معادل آن را بپردازند.»
دفتر ایشان شماره حساب زیر را برای دریافت فطریه مقلدان خود اعلام کرده است:
شماره حساب: 1406498079
شماره کارت: 7713 – 1551 – 3372 – 6104
شبا: IR42 0120 0000 0000 1406 4980 79
حساب جام، نزد بانک ملت، به نام آیتالله اسدالله بیات زنجانی
دفتر آیت الله بیات زنجانی شماره حساب زیر را هم برای دریافت کفارات، مظالم و صدقات اعلام کرده است:
شماره حساب: 205813110110101
شماره کارت: 7003 – 0867 – 4610 – 6393
شبا: IR96 0590 0205 8131 1011 0100 01
نزد بانک سینا، به نام آیتالله اسدالله بیات زنجانی
آیتاللهالعظمی موسوی اردبیلی
دفتر این مرجع تقلید هم برای دریافت وجوهات، این شماره حساب را اعلام کرده است:
حساب سیبا: 0105798111007
نزد بانک ملی، به نام آیتالله عبدالکریم موسوی اردبیلی
آیتاللهالعظمی منتظری
مقلدان مرحوم آیتاللهالعظمی منتظری (بقاء بر میت) نیز میتوانند فطریهی خود را از طریق این شماره حساب در اختیار بیت آن مرحوم قرار دهند:
حساب سیبا: 0106617595003
شماره کارت: 6037991132670468
نزد بانک ملی، به نام حجت الاسلام و المسلمین احمد منتظری
سوالاتی پیرامون زکات فطره
وب سایت آیت الله صانعی سؤالات شرعی زیر و پاسخهای این مرجع تقلید را دربره زکات فطره بدین شرح منتشر کرده است:
باسمه تعالي
محضر مبارک حضرت آيت الله العظمی صانعی (مد ظله العالي)
با آرزوی سلامتی و قبولی طاعات و عبادات؛
احتراماً با توجه به فرارسيدن عيد سعيد فطر، فتوای مبارک را در سوالات زیر پیرامون زکات فطره جهت روشن شدن وظيفه مقلدان بيان فرماييد:
سؤال1: مقدار زكات فطره را بيان فرماييد.
پاسخ: مقدار زکات فطره تقريباً سه کيلوگرم گندم، جو، خرما، کشمش و هم چنين برنج می باشد که امروزه جزء قوت غالب است، و پرداختن قيمت هرکدام از آن ها به قيمت بازار همان محل هم کافی است و در حال حاضر قيمت سه کيلوگرم گندم در اکثر شهرهای ايران تقريباً 4000 تومان می باشد که پرداخت آن مجزی و برائت ذمه با آن حاصل می شود.
سؤال2: آيا مصرف زکات فطره همان مصارف هشت گانه زکات مال است يا خير؟
پاسخ: مصارفش همان مصارف است، لکن رعايت احتياط مستحب در آن است که به فقرای مؤمنين و شيعيان داده شود؛ کما اين که رعايت جهات افضليت يعنی ترجيح خويشان بر غير آن ها و همسايگان فقير و سپس اهل علم فقير، مطلوب و موجب ثواب زيادتر می باشد.
سؤال3: آيا پرداخت فطريه به مراکز و جاهايی که اطمينان به مصرف آن در مصارف معين شده توسط شرع نداريم، جايز است يا خير؟
پاسخ: مبرء ذمه نمی باشد و وثوق به مصرف در مصارف معينه شرعيه، لازم و شرط جواز و برائت ذمه است.
سؤال4: يک مد طعام که بايد به عنوان کفاره يا فديه به فقير داده شود، چه مقدار است؟
پاسخ: تقريباً هفتصد و پنجاه گرم، که در كفّاره يا فديه منحصراً بايد به فقرا نان، گندم و امثال اين دو از اطعمه داده شود و قيمت كفايت نمی كند; مگر آنكه پول را به او بدهد كه او وكالتاً، نان تهيّه كند و وثوق به تهيّه آن نيز داشته باشد.
سؤال5: ما در تهران زندگی می كنيم، آيا می توانيم زكات فطره را به جای ديگری غير از محل زندگى، مثل محل اولی كه در آن زندگی می كرديم يا جای ديگر بفرستيم؟
پاسخ: در هر مکانی که به مصارف معينه شرعيه برسد مانعی ندارد.
سؤال6 : زکات فطره بر چه کسی واجب است ؟
پاسخ: كسى كه قبل از غروب شب عيد فطر گرچه يك لحظه، بالغ و عاقل و هشيار است و فقير نباشد، بايد براى خودش و كسانى كه نانخور او هستند، هر نفرى يك صاع (كه تقريباً سه كيلو است) گندم يا جو يا خرما يا كشمش يا برنج يا ذرت و مانند اينها به مستحق بدهد، و اگر پول يكى از اينها را هم بپردازد، كافى است.
سؤال7: زكات فطره ميهمان شب عيد فطر بر عهده چه كسى است؟
پاسخ: بر عهده خود ميهمان است، حتى اگر قبل از غروب وارد شود، زيرا با مصرف غذا و افطارى يك شب، نانخور بودن و عيلوليت صدق نمى كند. آرى، اگر قبل از غروب آمده و بناست چند روزى بماند به عهده صاحبخانه و ميزبان است چون عيلوليت و نانخور بودن صدق مى كند.
سؤال8: آيا مى توان زكات فطره را به سيد فقير داد؟
پاسخ: سيد مى تواند زكات فطره خود را به سادات فقير بدهد، ولى غير سيد نمى تواند زكات فطره خود را به سيد بدهد.
سؤال9: آيا فطريه سربازانى كه در سربازخانه ها از جيره دولتى استفاده مى كنند، به عهده خود آنان است يا دولت؟ آيا سربازان عائله دولت محسوب مى شوند يا خير؟
پاسخ: به عهده دولت نمى باشد و اگر خودشان توان پرداخت را دارند وپول غذا را مى دهند، بايد زكات را بپردازند و اگر غذا را به آنان مى دهند كه نانخور دولت محسوب مى شوند، بنا بر احتياط باز زكات فطره به عهده خود آنان است، هر چند عدم تعلق به خود آنان هم، خالى از وجه نيست.
سؤال10: لطفاً زمان پرداخت زكات فطره را بيان فرماييد؟
پاسخ: از اول شب تا زوال و ظهر روز عيد مى باشد، آرى، براى كسانى كه نماز عيد مى خوانند احتياط واجب آن است كه قبل از نماز بپردازند و یا کنار گذاشته شود تا بعد به مصرف برسانند.
سؤال11:آيا جايز است مكلّف زكات فطره را جدا كند و كنار بگذارد كه بعد به مصرف برساند؟
پاسخ: مانعى ندارد و بعد از جدا كردن هر زمانى كه ادا نمايد زكات فطره محسوب مى شود، ليكن اگر با وجود مستحق و محل مصرف مسامحه در اداى آن نمود و از بين رفت، ضامن مى باشد.
سؤال12: اگر به جهتى از جهات، زكات فطره را تا قبل از ظهر روز عيد، نه از مالش جدا كند و نه پرداخت نمايد، وظيفه او چيست؟
پاسخ: تكليف به پرداخت باقى است، ليكن بايد قربة الى الله بپردازد و قصد ادا و قضا ننمايد.
سؤال13: آيا در پرداخت زكات فطره، لازم است كه به فقير گفته شود زكات فطره است يا خير؟
پاسخ: لازم نيست و عمده رسيدن زكات به دست فقير است، و چنانچه گفتن آن او را ناراحت مى كند و موجب آسيب رساندن به شخصيت او مى شود، نبايد گفت.
سؤال 14. اگر شخصى زكات فطره خود و اهل خانواده اش را چند سال پى در پى به دليل تنگْ دستى كه در آن روزها حتّى براى نان شب محتاج بوده اند نپردازد، ولى بعداً به دليل امكانات مالى مى تواند بدهد، چه حكمى دارد؟
پاسخ ـ كسى كه غروب شب عيد شرايط وجوب پرداخت زكات فطره را ندارد، بعد از غنا و تمكّن، چيزى به عنوان زكات فطره بر او لازم و يا مستحب نيست. بنابراين، در مفروض سؤال زكات فطره، تعلّق نگرفته و نه تنها واجب نيست؛ بلكه مستحب هم نبوده است. پس پرداخت به عنوان زكات فطره هم در مفروض سؤال، مشروع نيست.
سؤال 15. اگر ميهمان شب عيد فطر بعد از غروب وارد شود، ليكن دعوت از او در روزهاى قبل بوده باشد، زكات فطره اش بر عهده چه كسانى است؟
ج ـ بر عهده خود ميهمان است هرچند كه از قبل دعوت شده باشد.
سؤال 16. اگر ميزبان بخواهد زكات فطره ميهمان شب عيد را در صورتى كه بر عهده ميهمان باشد، بدهد، آيا كفايت مى كند يا خير؟
ج ـ با رضايت و اجازه اش كفايت مى كند.
سؤال17. آيا در احكام ميهمان و ميزبان از حيث زكات فطره كه در سؤال هاى قبل گفته شد، بين دعوت در خانه و يا دعوت در مراكز پذيرايى فرقى هست يا خير؟
ج ـ فرقى نمى باشد.
سؤال18. اگر بخواهد به جاى زكات فطره پول آن را بپردازد، آيا قيمت روز ادا را بايد پرداخت نمايد يا قيمت روز عيد را؟
پاسخ ـ بايد قيمت زمان ادا را پرداخت نمايد.
سؤال19. آيا در زكات فطره مى توان غير از اجناس معيّن شده از قوت غالب و غير از پول آن، چيز ديگرى خريد و به فقير داد يا كفايت نمى كند؟
پاسخ ـ نمى توان و كفايت نمى كند، مگر با رضايت و اجازه گيرنده زكات (فقير) باشد.
