علي(ع)، الگوي بي بديل يك انسان واقعي

چکیده :منش و بزرگي امام علي(ع) و محبتي که از ايشان در دل شيعيان جهان وجود دارد را مي توان در ايام شهادت ايشان به صورت واضح ديد. هر ساله خيل عظيمي از عاشقانش به سوگ اين امام همام مي نشينند و نه تنها از چشمه وجود نازنينشان سيراب مي شوند، بلكه با اشك ريختن در فراغ يار، دلي آرام مي كنند و عشق آن را حضرت را در دل هايشان مي پرورانند و براي ظلم و جوري كه به آن حضرت شده است، اشك مي...

آیت الله سید محمد علی ایازی، استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به شخصیت اجتماعی- سیاسی امير المؤمنين(ع)، گفت: در جهان اسلام که امروز دچار اختلافات شديدي بوده و متأسفانه گروه های مختلف اسلامی با هم در جنگ هستند، جوامع اسلامی به شدت نيازمند بازشناسی شخصیت فردي و اجتماعي امیرالمؤمنین(ع) هستند. اگر بنا باشد امروز در سالروز شهادت حضرت، ابعاد حيات معنوي ایشان مورد بحث قرار گیرد، شيوه برخورد حضرت با جامعه است.

به گزارش انتخاب خبر، پس از گذشت سالها از دوران زندگي گهربار مولاي متقيان حضرت علي(ع)، همچنان زندگي و راه و روش ايشان سرمنشاء همه کمالات قرار دارد و مي تواند آدمي را به سوی خوبي و صلاح سوق دهد. شيوه زندگي حضرت، حتي در دنياي امروزه ما انسان ها نيز كاربرد دارد و مي توانيم از سيره زندگي اجتماعي و سياسي جانشين برحق پيامبر اسلام(ص) به سرمقصد منزل برسيم.

حتي با گذشت سالها از دوران زندگي ايشان، دانشمندان ديني چه شيعه و چه سني، روي جزء به جزء زندگي اين امام بزرگوار تحقيق مي كنند و تفاسير بي شماري را براي عموم مردم به قلم نگارش درآورده اند.

منش و بزرگي امام علي(ع) و محبتي که از ايشان در دل شيعيان جهان وجود دارد را مي توان در ايام شهادت ايشان به صورت واضح ديد. هر ساله خيل عظيمي از عاشقانش به سوگ اين امام همام مي نشينند و نه تنها از چشمه وجود نازنينشان سيراب مي شوند، بلكه با اشك ريختن در فراغ يار، دلي آرام مي كنند و عشق آن را حضرت را در دل هايشان مي پرورانند و براي ظلم و جوري كه به آن حضرت شده است، اشك مي ريزند.

حضرت علي(ع) و شخصيت او در خانواده و جامعه و حتي زماني كه ايشان حكومت را در اختيار داشتند، الگوي مناسبي براي جوامع انسانی به شمار مي آيد. بدون شك پس از شهادت مولاي متقيان امير المؤمنين(ع) در جامعه اسلامي، خللي بزرگ پديد آمد و حاكمان سياسي بعد از ايشان همچنان نتوانستند كشتي اسلام را کاملاً به سرمقصد اصلي و آن چيزي كه خواسته پيامبر و اهل بيت(ع) بود، برسانند.

اما اينكه چرا تأکید بر شخصيت والا و بي بديل اميرالمؤمنين پس از شهادت ايشان و حتي با گذشت سالها همچنان سرمشقي براي تمامي عالميان است، و بعد از ايشان جامعه اسلامي با چه چالش هايي روبه رو شد، پرسش های خبرنگار انتخاب خبر است كه آیت الله سید محمد علی ایازی، استاد حوزه و دانشگاه به آن پاسخ داد.

آیت الله سید محمد علی ایازیوی كه از علماي شيعه است و تحقيقات گسترده اي در باب زندگي شخصي و اجتماعي امير المؤمنين(ع) داشته است، در گفت و گو با خبرنگار انتخاب خبر گفت: شخصيت اميرالمؤمنين، شخصيت جامعي است و در ابعاد گوناگوني به لحاظ فردي، اجتماعي، اخلاقي مثال زدني است. كتاب هاي زيادي در خصوص زهد، تقوا، عبادت و روحيه فروتني حضرت نسبت به خانواده و جامعه و مردم مستمند از ايشان نگاشته شده است. تمام اين خصوصيت امام جاي بحث دارد و براي هر كدام بايد چندين جلسه سخن گفت.

این دین پژوه معاصر افزود: پس باتوجه به اين همه ابعاد مهم زندگي مولا، وقتي مسئله شيعه بودن را مطرح مي كنيم، مسلماً نبايد زباني باشد و فقط به اين ختم شود كه بگويیم ما مريد و دوستدار حضرت علي(ع) هستيم. شيعه بودن يعني پيرو واقعي بودن آن حضرت و در مسير او حركت كردن. ما بايد پيرو واقعي حضرت باشيم. نمي توان بگوييم امام علي را دوست داريم، اما خلاف سيره او عمل كنيم.

امروز جوامع اسلامی به شدت نيازمند بازشناسی شخصیت فردي و اجتماعي امیرالمؤمنین(ع) هستند
آیت الله ایازی با بیان این که در احوالات شخصیت اجتماعی- سیاسی مولا امیرالمؤمنین(ع) بسیار سخن وجود دارد و همه اين احوالات جاي بحث فراوان دارد، تأکید کرد: با توجه به شرايط امروزین جهان اسلام، جوامع اسلامی به شدت نيازمند بازشناسی شخصیت فردي و اجتماعي امیرالمؤمنین(ع) هستند. بسیاری معتقدند كه رفتار و منش حضرت علی(ع) مختص به ايشان است و براي ما انسان ها كاربردي ندارد و اقتدا براي اين افراد، قابل فهم و درک نيست و معتقدند نمي توان به كرامات حضرت، اقتدا كرد؛ این در صورتی است که از لحاظ فردي و اجتماعي، همه نيازمند اقتدا به مولا هستيم، به خصوص در جهان اسلام که امروز دچار اختلافات شديدي بوده و متأسفانه گروه های مختلف اسلامی با هم در جنگ هستند. این گروه ها سرمايه هاي اقتصادي و مردمي همديگر را مورد تعرض قرار مي دهند تا همديگر را نابود كنند. امروز درواقع، مجموعه اتفاقات ناخوشایندی در حال رخ دادن است، و این موضوع، به ویژه در دعواهاي مذهبي، نمود بیشتری دارد.

عضو مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم ادامه داد: بعد از فوت امام علي(ع)، ادامه راه و منش ايشان در برخورد با ديگران به خصوص مخالفان خود، قابل تأمل است؛ چه از لحاظ اينكه وي داماد پيامبر و صحابه ايشان بودند و يا به قول شيعان، امام و چراغ راه هستند.

زندگي امام علی(ع) سراسر پر از عدل و انصاف بود
به گفته این استاد حوزه و دانشگاه، اگر بنا باشد امروز در سالروز شهادت حضرت، ابعاد حيات معنوي ایشان مورد بحث قرار گیرد، شيوه برخورد حضرت با جامعه است.

وی اضافه کرد: به صورت كلي، توجه به این نکته حایز اهمیت است که در دستورالعملي كه حضرت به مالك در خصوص حكومت داري ارائه كردند، مولا به صورت ویژه اي به رفتار حاكم مسلمين با هر قشر و تفكري اشاره می کنند. همانطور كه حضرت به مالك فرمودند افرادي كه تحت حكومت تو و در كنار تو هستند، برادرهاي ديني تو به شمار مي آيند و طبيعي است كه بايد ازآنها مراقبت کنی و از حقوقشان دفاع كني، اما در اين ميان، كساني نيز هستند كه هم عقيده تو نيستند، اما هم نوع تو هستند و اين افراد نيز صاحب حق بوده و بايد از حق و حقوقشان دفاع و پاسداري كني تا خللي در زندگي آنها وارد نشود.

آیت الله ایازی با اشاره به این که اميرالمؤنين هم در لفظ در نهج البلاغه به مالك در اين خصوص نصحيت كردند و هم در زندگي سراسر پر از عدل و انصافشان، تصریح کرد: ايشان در رفتار با خوارج گفته بودند تا زماني كه دست به شمشير نبرده اند و جنگ مسلحانه را آغاز نكرده اند، احدي حق تعرض به آنها را ندارد و حتي حقوق اين افراد را نيز از بيت المال قطع نكردند.

به گفته این دین پژوه معاصر، حتي در برخي از روايات آمده است كه فردي در يك مجلس به امام توهين كرد؛ يكي از ياران علي(ع) با حرف، جواب فرد توهين كننده را داد و يكي ديگر از ياران از روي عصبانيت، دست به شمشير برد كه امام در اين لحظه، خطاب به مريدش فرمودند: جواب این توهين با حرف داده شد و هيچ نیازی به دست به شمشير بردن نيست. مولايمان علي(ع) در وصيت نامه خود به فرزندش امام حسن(ع) فرمودند: يا حسن در برخورد با ديگران آنگونه باش كه دوست داري ديگران آن رفتار را با تو داشته باشند.

پس از شهادت حضرت، جامعه اسلامي با دو جريان مشكل ساز مواجه شد
جریان نخست، مربوط به حکومت های وقت بود
وی با بیان این که بعد از شهادت حضر ت علي(ع)، جامعه اسلامي با دو جريان مشكل ساز مواجه شد، اظهار داشت: اولين جريان، مربوط به حكومتي بود كه روي كار آمد؛ حكومتی كه صاحبان آن به خصوص بني اميه روي كار آمدند و كارهاي زشت و شنيعي را انجام دادند و از نظر اعتقادي، حكومت گرا بودند؛ در صورتی که سيره مولايمان علي(ع) با سيره و روش آنها بسيار متفاوت بود، و زماني كه بنی امیه منافع خود را در خطر ديد و متوجه شد راهي كه حضرت در حكومت داري در پيش داشتند با اقتضاع منافع آنها مغاير است، در آن زمان كه قدرت را در دست داشتند شخصيتي مثل امام علي(ع) را نپسندیدند و همانطور كه در تاريخ، ثبت شده است بر عليه ايشان چه تبليغات منفي را به راه انداخته بودند و حتي كار را به جاي رساندند كه هيچ كس در هيچ محفلي نمي توانست در مورد حضرت صحبت كند و متأسفانه پا را از اين ماجرا فراتر برداشتند و حتي به خطبا دستور داده بودند كه در ابتداي خطبه هايشان به حضرت، لعن و نفرين بفرستند.

عضو مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم افزود: امام باقر(ع) مي گويند كه بین ما و حاكمان اسلامي تفاوت های بسیاری وجود دارد؛ آن چيزي را كه ما اهل بيت از حكومت مي خواستيم، آنان انجام نمي دهند؛ ما مي خواستيم حكومت اسلامي در راستاي دين و معونيت باشد، مي خواستيم حكومت ديني با اجتهاد، تلاش و مدارا با مردم مستمند و نيازمند باشد، اما در حكومت بني اميه اين جهات از سيره حكومت داري امامان ديده نمي شود و از اين جهت است كه مي گوييم روش حكومت بني اميه با روش حكومتي مولاي متقيان علي(ع) متفاوت است.

دومين جريان مربوط به عالمان و توده هاي مردم بود
بي تفاوتي علما و توده هاي مردم درباره انحراف ها و بدعت ها، ظلم بزرگی بود كه درباره شخصيت امام(ع) رخ داد
آیت الله ایازی در ادامه سخنانش به جریان دومی نیز اشاره کرد که پس از شهادت حضرت، جامعه مسلمین را با چالش هایی مواجه می کند. وی در تشریح این جریان گفت: دومين جريان مربوط مي شود به عالمان و توده هاي مردم؛ مشكل اساسی كه وجود داشت، بي تفاوتي علما و توده هاي مردم درباره انحراف ها و بدعت ها و ظلم هايي بود كه درباره شخصيت امام(ع) رخ داد.

این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: البته بايد به اين نكته نيز اشاره داشت كه درآن زمان، فشار سخت و سنگيني نيز از طرف حكومت و جود داشت. درهمين رابطه، مرحوم هراني در كتاب تحف العقول خود اشاره اي به امام حسين(ع) شهيد كربلا و گلايه اي كه ايشان به محمد زهري درباره سكوت علما داشتند را نقل كرده است؛ امام حسين(ع) به محمد زهري كه از عالمان آن زمان بود، گفتند كه عالمان در برابر جفايي كه در حق پدرم شده است، سكوت كرده اند و ما از اين ماجرا رنجيده خاطر هستيم.

وی افزود: طرف ديگر ماجرا توده هاي مردم هستند كه متأسفانه خواسته و ناخواسته يك سري جريان هاي غلوآميزی را به راه انداختند؛ به طوري كه در مقام حضرت، غلو كردند و اين مشكل بزرگي است كه امروزه دامن شيعه را گرفته است و جريان هاي سلفي و وهابي آن را دستمايه توهين ها و فعاليت هاي ضد انساني اشان در رفتار با شيعيان كرده اند.

به گفته این دین پژوه معاصر، همانطور كه متأسفانه مدتي قبل يك شاعر در اصفهان شعري با اين مضمون سروده بود كه علي اگر خدا نباشد، كم تر از خدا هم نيست. خود اين جريان هاي غلوآميز، ظلم بزرگي در حق امام است.

آیت الله سید محمد علی ایازی اینگونه سخان خود را پایان داد: امام رضا(ع) در برخورد با اهل بيت مي گويند: عده اي هستند كه تقصير دارند و در خصوص اهل بيت، كوتاهي مي كنند و كساني نيز هستند كه در باره اهل بيت، غلو مي كنند؛ هر دو گروه، حق اهل بيت را ناديده گرفته اند.