دیپلماسی پسا توافق

چکیده : شناسایی هشیارانه این دسیسه‌ها و مقابله مؤثر با آنها آمادگی برای مانورهای گسترده را می‌طلبد. تعارضات، منازعات و درگیری‌های جاری در منطقه که خود میراث مداخلات فرامنطقه‌ای است ابتکار عملی در قلمرو امنیت منطقه‌ای را ضروری می‌سازد. اهمیت امنیت و ثبات برای هر برنامه توسعه منطقه‌ای اقتضا می‌کند همکاری امنیتی در صدر اولویت‌ها قرار گیرد...

حسین واله

ایران و قدرت‌های جهانی در آستانه توافق بزرگ قرار گرفته‌اند. توافقی که پیامدهای بسیار گسترده در سطح منطقه‌ای و جهانی خواهد داشت. با ورود به دوران جدید مناسبات خارجی، الزام‌های سیاست خارجی ایران نیز دستخوش دگرگونی می‌شود. پیش و بیش از هر چیز باید نگرش خود را در سیاست خارجی با مقتضیات موقعیت نوین تطبیق داد. به تابو شکنی‌های بزرگ نیاز داریم. ایجاد توازن در مناسبات خارجی کشور اولین ضرورت دوران جدید است. در قلمرو سیاست منطقه ای، اکنون به رویکردی در سیاست خارجی نیاز است که در عمل به همه همسایگان ثابت کند پیروزی ایران در مصاف اتمی با غرب پیروزی همه منطقه است و به زیان هیچ کشوری نیست.

باید با وساوس خناسانی مبارزه کرد که می‌کوشند با القای ترس از ایران و جعل و نشر اکاذیبی چون  احیای امپراتوری فارس بازاری برای فروش اسلحه و میدانی تازه برای صرف اندوخته دولت‌های نفتخیز خلیج فارس در جنگ‌های بی‌حاصل و جای پایی برای ادامه حضور خود دست و پا کنند. این مبارزه با حرف شدنی نیست. باید سیاست‌ها با کمال ظرافت بازبینی و در چارچوبی تعریف شود که منافع مشترک با همسایگان را به حداکثر ممکن افزایش دهد و تنش‌ها را به حداقل ممکن برساند. اینک سیاستی لازم است تا اطمینان همسایگان را تحکیم بخشد و سپس راه همکاری را به‌جای تقابل، ممکن ترین و کم هزینه ترین سازد. این راهبرد در سیاست خارجی استمرار راهبرد پیشین در سیاست داخلی است دایر بر تکیه بر توانایی‌ها و ظرفیت‌های داخلی در شرایطی که قدرت‌های خارجی در مناسبات ما مانع تراشی می‌کنند.

به همان دلیل که باید بر ظرفیت‌ها و نیروی داخل  تکیه کرد در سطحی بالاتر باید بر ظرفیت‌ها و نیروی  منطقه تکیه کرد.
با برنامه‌ای چند وجهی و مشارکت جویانه برای تحکیم امنیت و گسترش همکاری و توسعه پایدار همراه با بازبینی و مراعات حساسیت‌ها باید پرچمدار کوششی شد تا کشورهای منطقه خود رهبری فرایند توسعه و تحکیم ثبات منطقه را به‌دست گیرند و بدین سان منافذ ورود و دخالت نیروهای فرامنطقه‌ای را ببندند یا کاهش دهند. میلیاردها دلار ذخایر همسایگان جنوبی ما می‌تواند به‌جای هدر رفتن در معاملات تسلیحاتی با غرب در توهم بالانس قدرت و دفاع در برابر خطر ساختگی ایران، صرف توسعه این کشورها و تکمیل ظرفیت‌های یکدیگر و افزایش مزیت‌های نسبی خویش گردد. اگر عربستان به صنعت هسته‌ای صلح‌آمیز احساس نیاز می‌کند چرا ایران نباید پیشقدم همکاری فنی و علمی برای رفع این نیاز گردد؟ 

نیاز توسعه اقتصادی کشور به سرمایه خارجی چرا نباید بخشی با سرمایه همسایگان جنوبی ما تأمین گردد؟ همکاری امنیتی برای مبارزه با خشونت و ترور در کشورهای منطقه ما چرا باید از اتاق فرماندهی در کشورهای ثالث هماهنگ شود؟ اطراف ثالثی که در خوشبینانه ترین حالت، منافع ملی خویش را جلوی منافع ما قرار می‌دهند.ما همسایگانی که هزاران سال با هم زندگی کرده و تلخ و شیرین رفتارهای یکدیگر را تجربه کرده ایم و محکومیم تا آخر با هم بسازیم، چرا باید به‌جای تکیه به یکدیگر به نیروهایی تکیه کنیم که از محل منازعات ما ارتزاق می‌کنند؟

دسیسه‌های دشمنان ایران و منطقه که تاکنون برای برهم زدن توافق به‌کار گرفته می‌شد اکنون تغییر شکل داده برای خنثی‌سازی تأثیرات مثبت آن به‌کار خواهد افتاد. شناسایی هشیارانه این دسیسه‌ها و مقابله مؤثر با آنها آمادگی برای مانورهای گسترده را می‌طلبد. تعارضات، منازعات و درگیری‌های جاری در منطقه که خود میراث مداخلات فرامنطقه‌ای است  ابتکار عملی در قلمرو امنیت منطقه‌ای را ضروری می‌سازد. اهمیت امنیت و ثبات برای هر برنامه توسعه منطقه‌ای  اقتضا می‌کند همکاری امنیتی  در صدر اولویت‌ها قرار گیرد.

باید از همسایگان برای تأسیس سازمانی امنیتی و چند جانبه برای مبارزه با تروریسم و افراطی گری در منطقه  دعوت کنیم. احیای قراردادهای دوجانبه امنیتی با همسایگان می‌تواند گام آغازین باشد. میانجیگری در منازعات بی‌حاصلی که اطراف آن از کسب دستاورد ملموس رفته رفته مأیوس می‌شوند باید در دستورکار سیاست خارجی قرار گیرد. احیا و بازسازی ترتیبات امنیتی چند جانبه برای مهار بحران‌های فرا کشوری نیز ضرورت فوری دارد. اکنون با ظهور پیامدهای نامطلوب خروج از آن ترتیبات توسط برخی دولت‌های منطقه، آمادگی برای ممانعت از گسترش این عوارض پیدا شده است. ایران در شرایط تازه در موقعیتی قرار دارد که بتواند در این زمینه‌ها ابتکار عمل را به‌دست گیرد.

منبع: روزنامه ایران