جست وجوی نشانی در پیکرهای بی نشان

چکیده : بعد از شناسایی ژنتیکی روی نمونه‌های استخوانی، اطلاعات به دست آمده در نرم‌افزارهای بسیار قابلی که آن هم به وسیله متخصصان انفورماتیک کشورمان طراحی شده، وارد می‌شود. عیناً همان نقاط که روی نمونه‌های استخوانی مورد بررسی قرارگرفت، روی نمونه خون اخذ شده از خانواده‌های مفقودین هم صورت می‌گیرد...

با اعلام  خبر کشف پیکرهای مطهر ۱۷۵ شهید غواص عملیات کربلای 4 از سوی  سردار باقرزاده فرمانده کمیته جست‌وجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح موجی از احساسات و عواطف همدلانه با خانواده شهدا و مفقودین 8 سال دفاع مقدس  جامعه را فرا گرفت و  فضای  عمومی‌کشور را تحت تأثیرقرار داد.دلیل موج خیز شدن این خبر،  نحوه شهادت مظلومانه و غریبانه چندتن از غواصان با دستانی بسته بود. حتی گفته شد در بدن برخی ازشهدا جای گلوله‌ای مشاهده نمی‌شود! این موضوع می‌توانست گمانه‌هایی از جمله زنده به گور شدن این عزیزان را در پی داشته باشد و دامنه بازتاب‌های این اخبار را وسعت بخشد.  کمیته جست‌وجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح  مراسم تشییع پیکر مطهر  175 شهیدغواص به همراه 100 شهید تازه تفحص شده از نیروهای خط شکن یگان‌هایی از سپاه،ارتش ، بسیج  را هفته گذشته برگزار کرد.

اغلب شهدایی که به تازگی تشییع شدند در عملیات کربلای 4 به شهادت رسیده‌اند و تعدادی نیز در عملیات‌های  آفندی کربلای 5،والفجر1،بدر و خیبر شهید شده‌اند و پیکر آنان  در جزایر مجنون  و ام الرصاص و مناطق  زبیدات و شلمچه عراق  کشف شده است. پیش‌بینی می‌شود پیکرهای شهدا متعلق به لشکرهای 14 امام حسین (ع)، ولیعصر(عج)، 25 کربلا و 41 ثارالله باشند.

 6000شهیدهنوز تفحص نشده‌اند
سردار باقرزاده می‌گوید؛ از سال 1381 که امریکایی‌ها عراق را ترک کردند چند تیم از کمیته تفحص در مناطقی  از خاک عراق که احتمال داده می‌شود پیکر مطهر شهدا در آن مناطق وجود داشته باشند  مستقرشده  و مشغول تفحص است. این  تیم‌ها تاکنون موفق به کشف  پیکر 1410 شهید شده اند و انتظار می‌رود اغلب 6000 پیکر شهید کشف نشده را در خاک عراق بیابیم که مجدانه پیگیر این کار هستیم.
براساس آمارهای اعلام شده تعداد کل مفقودین 51000 نفر است که تا به حال 45000 نفر از آنان کشف شده‌اند. از این تعداد 40300 شهید پس از طی مراحل شناسایی و هویت یابی، خانواده‌هایشان از چشم انتظاری نجات یافته اند و4700پیکر شهید نیز به دلیل شناسایی نشدن به صورت گمنام دفن شده اند.

مراحل شناسایی پیکر شهدا
سرهنگ ابراهیم رنگین مسئول ستاد معراج شهدای مرکز در ارتباط با مراحل شناسایی پیکر شهدا می‌گوید: عمده کار ما در سه مرحله انجام می‌گیرد. شناسایی، تجهیز و اعزام.هنگامی‌که شهیدی در مناطق عملیاتی تفحص می‌شود ابتدا به معراج شهدا منتقل می‌شود تا کار شناسایی  روی پیکرانجام پذیرد، در این  مرحله ابتدا باید بررسی کنیم که چه چیزهایی از یک شهید باقی مانده است. چیزهایی از قبیل  اتیکت، پلاک شناسایی یا اینکه چه مشخصات دیگری از شهید وجود دارد،  مشخصاتی همچون نامی‌روی لباس یا پوتین، همه اینها را بررسی می‌کنیم. بعد منطقه‌ای که پیکر تفحص شده را شناسایی کرده و آمار مفقودین را استخراج می‌کنیم. به عنوان نمونه  اگر روی لباس نوشته شده باشد علی و یا در دست نوشته‌هایی که همراه پیکر هست اسامی‌ کوچک افرادی ذکر شده باشد تحقیق می‌کنیم که چند نفر در آن منطقه بوده اند  و مفقود شده‌اند که نامشان علی بوده است.  اگر هیچ نشانه و کمکی برای شناسایی وجود نداشته باشد از طریق علم ژنتیک و «دی. ان. ای» تلاش می‌شود تا صاحب پیکر شناسایی شده  و به خانواده چشم به راهش تحویل گردد و در نهایت اگر شناسایی ممکن نبود پیکر به صورت گمنام دفن می‌شود.

دی‌ان‌ای پلاک هویت شهداست
دکتر محمود تولایی ازجمله پزشکان متعهد و دلسوز است که با انگیزه کاهش آلام خانواده شهدا ومفقودین پیشنهاد شناسایی شهدای گمنام از طریق «دی.ان.ای» را به کمیته جست‌وجوی مفقودین ارائه می‌دهد و مورد استقبال قرار می‌گیرد و بدین شکل  کار شناسایی  شهدای گمنام از این طریق به‌طور جدی در کمیته جست‌وجوی مفقودین  آغاز می‌شود. خود وی در این رابطه  به «ایران» می‌گوید:
به طور کلی از سال ۱۳۸۱ در این اندیشه بودم که بتوانیم به پدیده انتظار در بین خانواده شهدای گمنام پایان دهیم و پاسخی برای انتظار آنها داشته باشیم. از همان زمان پیشنهادم را به شکل طرحی تهیه و به کمیته جست‌وجوی مفقودین و بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس ارائه کردم. این طرح در نهایت با حمایت سردار باقرزاده شروع شد.قبل از آغاز به کار ما، کمیته جست‌وجوی مفقودین با سازمان‌های تخصصی کشور مثل پزشکی قانونی، مجموعه‌های مرتبط با وزارت بهداشت و… همکاری می‌کرد.کار ما با نمونه برداری از پیکر‌ مطهر شهدا شروع شد و بلافاصله کار پژوهشی و تحقیقاتی روی نمونه‌ها آغاز گردید. تقاضای من همزمان شد با تبادل خلبان‌های شهیدی که از طریق مرز عراق به ایران تحویل داده شدند. در همین راستا گفتنی است که  علم ژنتیک به برکت وجود شهدای گمنام موجب رشد تکنولوژی و پیشرفت این علم در ارائه خدمات درعرصه‌های تخصصی در کشور شده است. به طورکلی اولین اقدام در شناسایی شهدا، فعالیت‌های گروه تفحص در مناطق عملیاتی است که کار بسیار پر مشقتی محسوب می‌شود. بازکردن میادین مین، برداشت خاک ولایه‌های سطحی، خنثی کردن مهمات در منطقه و … پس از آن بر مبنای اطلاعاتی که نیروهای عملیاتی از روی مطالعه نقشه‌های عملیاتی دوران دفاع‌مقدس به دست می‌آورند و همچنین تجاربی که از حضور در مناطق عملیاتی در زمان جنگ داشته‌اند، محل تفحص شهدا مشخص می‌شود. کار بسیار سختی برعهده جست‌وجوگران نور است و در حقیقت جهاد اصلی به دوش نیروهای تفحص در کمیته جست‌وجوی مفقودین است. در نهایت بعد از اتمام فعالیت گروه تفحص، بررسی‌ها و شناسایی‌ها توسط معراج شهدا صورت می‌گیرد و در نهایت همه پیکرهایی که فاقد علائم شناسایی هستند از معراج شهدا در اختیار مرکز ما قرار می‌گیرد.

بعد از شناسایی ژنتیکی روی نمونه‌های استخوانی، اطلاعات به دست آمده در نرم‌افزارهای بسیار قابلی که آن هم به وسیله متخصصان انفورماتیک کشورمان طراحی شده، وارد می‌شود. عیناً همان نقاط که روی نمونه‌های استخوانی مورد بررسی قرارگرفت، روی نمونه خون اخذ شده از خانواده‌های مفقودین هم صورت می‌گیرد. بنابراین زمانی که طرحواره اختصاصی مادران و پدران در بانک اطلاعات ژنتیکی وجود داشته باشد، این نرم افزار قادر است بر مبنای بررسی تشابهات ژنتیکی خانواده‌های محتمل و دارای تشابه ژنتیکی را به ما معرفی کند. اما اگر پدر و مادرشهید در قید حیات نباشند و شهید ازدواج کرده باشد، می‌توانیم از نمونه خون همسر و فرزندان استفاده کنیم اما کار در اینجا خاتمه پیدا نمی‌کند. بعد از این مرحله که ما بر مبنای قرابت‌های ژنتیکی به شناسایی اولیه دست یافتیم، مجدداً بررسی و مقایسه اطلاعات، شواهد منطقه عملیاتی، شواهد انتساب به لشکر و یگان مربوطه مورد بررسی مجدد قرار می‌گیرد… این ردیابی بر مبنای پدیده انتقال صفات بین نسلی است، بنابراین تنها راه همین است. البته ما به عنوان اینکه یک مرکز تحقیقاتی هستیم هر روز یافته‌ها و روش‌های خود را با جدیدترین یافته‌های علمی‌همراه می‌کنیم. دکتر تولایی در ارتباط با این موضوع که آیا برای شهدای گمنامی‌ که قبل از انجام آزمایشات، تدفین شده‌اند می‌توان کاری انجام داد می‌گوید: فعلاً آنچه در اولویت بررسی ما قرار دارد شهدایی هستند که تفحص می‌شوند. ما پیش از دفن شهدا تمرکز بیشتری داریم. از طرفی این فرآیند، یعنی بررسی و شناسایی، کار زمانبری است. البته محدودیت‌هایی هم وجود دارد که سرعت پاسخگویی ما را کمتر می‌کند. بنابراین ما فرصت پیدا خواهیم کرد نمونه‌هایی را که تاکنون دفن نشده‌اند مورد بررسی قرار دهیم. در ادامه به سراغ شهدایی می‌رویم که دفن شده‌اند، زیرا همه آنها دارای یک شناسنامه و یک کد گمنام هستند که مشخص است هر شهیدی در کجا دفن شده است.

منبع: روزنامه ایران