درد امام علی(ع) درد اخلاق است

چکیده : دردمندی به عنوان بزرگ ترین ویژگی شخصیتی امام علی (ع) از وسعت خواست ها و نیازهای ایشان حکایت می کند. همچنین این ویژگی درجه ای بالا از رشد یافتگی در شخصیت این امام را در معرض نمایش می گذارد زیرا انسان ها باتوجه به موضوعی که بر اثر آن درد را در وجود خود احساس می کنند، در معرض سنجش و ارزیابی قرار می گیرند...

مولای متقیان حضرت علی (ع) در تمامی دوران ها به عنوان الگوی بزرگ تاریخی و دینی نقشی موثر در شکل گیری و همچنین صیقل دادن به  شخصیت پیروانشان ایفا کرده اند.

دردمندی به عنوان بزرگ ترین ویژگی شخصیتی امام علی (ع) از وسعت خواست ها و نیازهای ایشان حکایت می کند. همچنین این ویژگی درجه ای بالا از رشد یافتگی در شخصیت این امام را در معرض نمایش می گذارد زیرا انسان ها باتوجه به موضوعی که بر اثر آن درد را در وجود خود احساس می کنند، در معرض سنجش و ارزیابی قرار می گیرند.

به مناسبت فرا رسیدن ولادت امیر المومنین، علی (ع) گفت و گویی داشته ایم با دکتر ناصر مهدوی که امتن آن را در زیر می خوانیم.
دکتر ناصر مهدوی استاد عرفان اسلامی در گفت و گو با پایگاه اطلاع رسانی جماران با اشاره به تاثیر بزرگان دین به عنوان الگوهایی ماندگار در وجود آدمی، گفت: در واقع امام علی (ع) و سایر بزرگان دین الگوهای تاریخی هستند که هیچ گاه غروب نمی کنند و انسان می تواند همیشه تا عمق وجودی آن ها چشم بدوزد چون اینگونه راز بزرگی نفس آن ها را ارزیابی می کند و اینچنین تاثیر دیگری در وجود انسان بر جای می ماند.
وی ادامه داد: مولانا در این باره تعبیری دارد که براساس آن می فرماید انسان گاهی باید با خود خلوت کند، در برابر خدا بایستد و گریبان خویش را بگیرد و اعمال و رفتار خود را ارزیابی کند همچنین در برخی موارد نیز همنشینی با اولیای خدا، یک مرتبه شخصیت انسان را زیر و رو می کند.

وی تصریح کرد: اولیای خدا نیز مانند گلستان هستند به این معنا که فرد تنها با یک انسان روبه رو نمی شود بلکه با دنیایی از بهشت و یک دنیا از ترنم و زیبایی و لطافت روبه رو می شود و اینگونه تاثیر این بزرگان بر تمام هستی را مشاهده می کند. بنابراین حتی با سخن گفتن از حضرت علی (ع) یا حضرت زهرا (س) نیز در گوشه ای از بهشت حاضر شده ایم و این گل های رنگارنگ و زیبا، آرام آرام سموم ذهنی ما را بیرون می برند و کمک می کنند تا از اوصاف نیکشان موارد بسیاری بیاموزیم.

این استاد عرفان اسلامی با اشاره به شخصیت برجسته و ویژگی های شخصیتی امام علی (ع) اظهار داشت: علاوه بر اینکه حضرت علی را در نظام دینی، اخلاقی  و مذهبی به عنوان امام برایمان مطرح کرده اند، با شخصیتی عجیب روبه رو می شویم، با انسانی دردمند که در قلب خود آرزوها و دردهای بزرگی دارد. باید توجه داشته باشیم میزان درد، رشد شخصیت انسان را نشان می دهد  تا چه میزان رشد کرده است و نوع اندوه انسان بیان می کند که او دنبال چه چیزهایی می گردد و شخص اینگونه با گمشده هایش معرفی می شود.

وی تشریح کرد: امام علی (ع) یکی از دردمندترین انسان هایی است که تاریخ معرفی کرده، آن هم دردهایی که معطوف به عالی ترین و باشکوه ترین خواست ها و نیازها است و این موضوع نشان می دهد که این روح چقدر وسیع، والا، زیبا و درخشان است. بسیاری از اساتید معتقدند نهج البلاغه تقوانامه است، ضمن اهمیت بالای این سخن، می توان گفت نهج البلاغه دردنامه است، دردنامه ای که از دردهای بسیار عالی و باشکوه تشکیل شده است. می توان گفت بسیاری از کتاب ها در واقع دردنامه است که در آن نویسنده از اول تا آخر به طور مکرر نالیده است، ولی در نهج البلاغه که نگاه می کنیم شاهد هستیم که این انسان از یک سو سخت درگیر خداوند و به او دلبسته است و از سوی دیگر بسیاری از بت های بیرونی را ترک و با اشتیاق، معرفت و انتخاب، خدا را تجربه کرده و لذت بودن با او را چشیده است.

دکتر مهدوی تصریح کرد: هنگامی که امام علی (ع) ارزش عشق خدا را تجربه می کند، درمی یابد که عشق های غیرخدایی رنگ است البته این به آن معنا نیست که ارزش عشق های غیر خدا را پایین بیاورد به همین دلیل ایشان در دعایی مانند دعای کمیل می گوید خدایا اگر تو مرا به آتش بندازی، نمی گویم سوختم و تنها در پی یافتن تو هستم اما هنگامی که تو مرا به آتش نیندازی بلکه اعمال خود مرا به آتش بیندازد، می سوزم.
وی افزود: با توجه به درخواست امام علی از خداوند در دعای کمیل متوجه می شویم که نخستین درد ایشان این است که چرا مردم به جای دل بستن به چنین خدایی که می تواند شکوه نفسانی را به همراه بیاورد، انقدر مشغول امور سطحی، حقیر و کوچک هستند و به همین دلیل ایشان محبوب ترین شخصیت ها را افرادی می داند که خودشان را از این هیاهو جدا کرده و دلشان را به خدا دوخته اند و با او پیوند عاشقانه و محبت آمیز دارند.
این استاد عرفان اسلامی در ادامه، گفت: مشاهده می کنیم مهم ترین تلاش امام علی در نهج البلاغه، معرفی تصویر خدا است و از این رو مدام تلاش می کند تا مردم باور کنند باید ساعاتی را با خدا خلوت کنند و اینگونه تحول در روحشان را تجربه کنند. گفته می شود قیمت انسان ها به معشوقشان است، هنگامی که معشوق عالی باشد انسان نیزعالی می شود.

وی با اشاره به اخلاق به عنوان دومین درد امیرالمومنین (ع) اظهار داشت: یکی از دردهای امام علی درد اخلاقی و بی گزند زندگی کردن بر روی زمین است. بی اخلاق زندگی کردن گاهی به خود انسان بازمی گردد و اینکه سلطان نفس خود نباشیم که در چنین لحظه ای حضرت علی بحث مهم خویشتن داری را به ما یاد می دهد که بر این اساس روح را با میل های پی در پی کدر نکنید چون گاهی انسان برای به دست آوردن هر چیز سطحی، به شخصیت خود چوب حراج می زند.

وی اظهار داشت: بنابراین خویشتن داری به معنای خودداری نفس است و اینکه انسان گوهر وجودی خود را از دست ندهد و شخصیت و منزلتی را  که خدا به او داده از بین نبرد. دغدغه حضرت علی این بود که مناسبات افراد سالم، پاکیزه، به دور از سلطه، تجاوز و تحقیر دیگران باشد به همین دلیل در نهج البلاغه مشاهده می کنیم که ایشان تا میزان دنبال بحث فروتنی و تواضع است. امام علی حتی افرادی که با ایشان بیعت نمی کنند را محروم نمی کنند زیرا اعتقاد دارند این افراد انسان هستند و نباید از حقوقشان محروم شوند. بخشی از موضوع اخلاق به تاثیر خود افراد وابسته است و اینکه فرد خود را نگاه دارد و قربانی خواسته های پی در پی نشود اما در مورد دیگر به دلیل شکل گیری رابطه ای سالم و سرشار از فروتنی در میان افراد مختلف است.

دکتر مهدوی درباره بی تابی و عطش امام علی (ع) برای تحقق عدالت تشریح کرد: امام علی (ع) برای تحقق عدالت بی تابی می کند. ایشان در یکی از خطبه های نهج البلاغه می گوید اگر مرا روی پشته هایی از خارهای سوزناک به این سو و آن سو بکشانند، حاضرم تحمل کنم اما حاضر نیستم به اندازه بال پشه ای به یک انسان ستم کنم. امام علی دنبال انصاف و عدالت بودند نه خلافت. باید توجه داشته باشیم که در دین خلافت وجود ندارد و خدا ما را ترغیب نمی کند که چون مسلمان هستید، خلافت و سیاست را بر دست بگیرید همانگونه که امام علی دنبال چنین موضوعاتی نبود.

وی تصریح کرد: تاکید می کنم این گفته به معنای آن نیست که سیاست کاری پلید یا خلافت کاری زشت است. ای کاش ما قراردادهای اجتماعی مان به عنوان یک دیندار در عرصه سیاست نقش داشته باشیم زیرا آنچه یک دیندار به دنبال آن می گردد، تصاحب خلافت نیست بلکه کوشش برای ایجاد عدالت است. مفهوم عدالت در قلب حضرت علی (ع) موج می زند و سراسر نهج البلاغه نیز نشان می دهد امام علی به دنبال تحقق عدالت است.

دکتر مهدوی ادامه داد: حضرت علی انسان را انسان می داند می خواهد امکانات به شایستگی توزیع و حقوق انسان ها در حریم و حیطه او جدی گرفته شود زیرا اعتقاد دارد اخلاق در یک سیستم عادلانه رشد و شخص فرصت پیدا می کند به خدا عشق بورزد و در چنین سیستمی شخص از لحاظ روانی شکوفا می شود. بهترین بستر برای رشد و تعالی انسان ها، انصاف و عدالت است به همین دلیل مهم ترین دغدغه امام علی این است که ای انسان خودت را به عنوان میزان در بین مردم قرار بده و آنچه را برای خود نمی پسندی برای دیگران نیز نپسند.

وی خاطرنشان کرد: ما به عنوان پیروان حضرت علی به جای اینکه فرزانگی ها، اوصاف، معرفت، خویشتن داری و عشق به پروردگار را زنده کنیم، دو گروه هستیم. در برخی موارد سیاسی عمل می کنیم به این معنا که همه اش تعریف و تمجید انجام می دهیم در حالی که آن حضرت به دنبال این است که ما پیرو ایشان باشیم. امام علی (ع)  هیچگاه به پایان نمی رسد زیرا معرفت ها، خصلت ها و  سلوکی که او جاری کرد عنصری همیشگی است و جهان همیشه به آن نیاز دارد.