اقتدارگرایان حاکم بر بحرین و محاکمه رهبر مخالفان به اتهام توطئه علیه حکومت

چکیده :تشکیل دادگاه شیخ علی سلمان برای رسیدگی به اتهام هایی مانند «تخطی از قانون و توطئه علیه حکومت با توسل به زور» و محکومیت احتمالی وی را می توان نقطه ی عطفی در تحولات چهار سال گذشته بحرین به شمار آورد....

محاکمه دبیرکل «جمعیت ملی اسلامی الوفاق» بحرین در شرایطی که این جنبش تاکنون رویکردی مسالمت آمیز در اعتراض علیه حکومت آل خلیفه در پیش گرفته است، می تواند نقطه عطفی در خیزش مردمی و تشدید اختلاف های سیاسی میان دولت و ملت شود.

به گزارش ایرنا، «شیخ علی سلمان» دبیرکل جمعیت الوفاق که از هفتم دی ماه بازداشت شده، قرار است ششم اسفندماه در جلسه دوم دادگاه خود حضور یابد که بر خلاف نخستین جلسه، بر اساس وعده مقام های بحرینی، به طور علنی برگزار می شود.

پایگاه خبری «مرآت البحرین» هشتم بهمن ماه از برگزاری نخستین جلسه ی دادگاه پشت درهای بسته خبر داد و نوشت: در حالی که خبرنگاران آزاد اجازه ی ورود به سالن دادگاه را نیافتند، فقط خبرنگاران چند رسانه ی دولتی در دادگاه حضور داشتند.

تشکیل دادگاه شیخ علی سلمان برای رسیدگی به اتهام هایی مانند «تخطی از قانون و توطئه علیه حکومت با توسل به زور» و محکومیت احتمالی وی را می توان نقطه ی عطفی در تحولات چهار سال گذشته بحرین به شمار آورد.

نگاهی به زندگی سیاسی شیخ سلمان

شیخ سلمان از اوایل دهه ی 1990 میلادی (1369 خورشیدی) به طوری جدی به عرصه ی سیاسی وارد شد. در این دوره، یکی از مهمترین اقدام های وی، نوشتن توماری با امضای 280 تن از شخصیت های بحرینی به «عیسی بن سلمان آل خلیفه» پادشاه وقت بحرین و پدر پادشاه کنونی، بود. در این تومار به منظور بهبود اوضاع سیاسی و احقاق حقوق همه ی گروه های سیاسی، بر برگزاری انتخابات مجلس تاکید شده بود که با مخالفت پادشاه روبرو شد. بنابراین می توان گفت از همان آغاز، رویکرد سیاسی شیخ سلمان مبتنی بر پیگیری خواسته های سیاسی با تاکید بر ابزارهای مشروع بود.

تداوم فعالیت های سیاسی شیخ سلمان در همان دهه با برخورد سخت حکومت روبرو و وی به امارات متحده ی عربی تبعید شد.

وی در سال 2001 میلادی (1380 خورشیدی) و پس از مطرح شدن طرح «منشور ملی» (اصلاح قانون اساسی) به وطن برگشت و به عنوان دبیرکل جمعیت ملی اسلامی الوفاق وارد عرصه ی سیاسی شد و در سال 2006 میلادی (1385 خورشیدی) به عنوان نماینده ی مردم منامه به مجلس راه یافت.

با آغاز خیزش های مردمی سال 2011 میلادی (1389 خورشیدی) در بحرین، شیخ سلمان و جمعیت الوفاق تلاش کردند با پیگیری رویکردی سیاسی و مسالمت آمیز، با حکومت به گفت و گو وارد شده و از ایجاد فضای خشونت آمیز در بحرین جلوگیری کنند اما تداوم سیاست های سرکوبگرایانه ی حکومت باعث شد شیخ سلمان به همراه دیگر نمایندگان الوفاق از مجلس خارج شوند.

از این دوران به بعد، شیخ سلمان تلاش کرد با ایراد سخنرانی های سیاسی به ویژه در خطبه های نماز جمعه، روند مخالفت با حکومت را رهبری کند. به همین دلیل، برخورد حکومت با وی و هواداران الوفاق تشدید شد. دی ماه پارسال نیز ماموران حکومتی وی را بازداشت کردند که با اعتراض گسترده ی مردم، مجبور شدند پس از چند ساعت او را آزاد کنند.

با وجود این، شیخ سلمان همچنان زیر نظر بود و ماموران دولتی چندین بار خانه ی وی را به محاصره در آوردند. وی سرانجام هفتم دی ماه امسال دستگیر شد؛ امری که از همان آغاز با اعتراض و تجمع گسترده ی مردم در برابر دفتر جمعیت الوفاق روبرو شد.

برای روشن تر شدن این مساله و اثبات رویکرد مسالمت آمیز شیخ سلمان و جمعیت الوفاق، باید نگاهی کوتاه به جریان های سیاسی مخالف در بحرین داشته باشیم تا این مساله که محاکمه ی شیخ سلمان می تواند نقطه ی عطفی در تحولات بحرین باشد و روند کلی اعتراض ها را تغییر دهد، قابل فهم تر شود.

گروه های سیاسی مخالف در بحرین

در یک بررسی کلی از گروه های معترض در بحرین (گروه هایی که به ویژه پس از آغاز خیزش های مردمی در این کشور فعالیت خود را گسترش دادند)، می توان چند جریان مهم را تشخیص داد:

-جمعیت الوفاق: بزرگ ترین گروه شیعی در بحرین در سال 2001 میلادی (1380 خورشیدی) به صحنه ی سیاسی این کشور پا گذاشت. الوفاق رویکرد میانه و دموکراتیک به مسایل سیاسی دارد و از آغاز شکل گیری، تلاش کرده است از راه های سیاسی و مجلس، خواسته های خود را پیگیری کند. دبیرکل این جمعیت شیخ علی سلمان و رهبر معنوی آن «شیخ عیسی قاسم» روحانی 76 ساله ی شیعی، است.

رویکرد دموکراتیک این گروه و تلاش آن برای پیگیری خواسته های سیاسی-اجتماعی مغفول مانده ی شیعیان بحرین باعث شد در جریان اعتراض های سیاسی، بیشترین اقبال مردمی را داشته باشد.

-حزب الحق: از گروه هایی از شیعیان تشکیل شده است که هرگونه همکاری با حکومت را مردود می داند و سرنگونی آل خلیفه را خواستار است. دولت نیز این حزب را غیرقانونی اعلام و تاکنون بسیاری از اعضای آن را دستگیر کرده است.

-جامعه ی عمل اسلامی بحرین: سومین گروه شیعی و نزدیک به حزب الحق است که بیشتر به سرنگونی آل خلیفه گرایش دارد و از سوی دولت غیرقانونی اعلام شده است.

-حزب وعد: حزبی چپگرا است که عناصری از شیعیان و سنی ها را شامل می شود و بیشتر رویکردی معتدل دارد و همراه با الوفاق در گفت وگوهای ملی با دولت شرکت کرد. وجود برخی معترضان سنی مذهب در این حزب نشان می دهد مخالفت ها علیه حکومت بیشتر از نارضایتی های مدنی ناشی می شود تا تبعیض های مذهبی.

آغاز روند تازه در اعتراض های بحرین

در روند خیزش های مردمی در کشورهای عربی، بحرین یکی از معدود کشورهایی است که جریان اعتراض ها و مخالفت ها با دولت همچنان به شکلی مدیریت شده، تداوم دارد. دلیل این تداوم را می توان در 2 عامل مهم جست و جو کرد؛ اراده ی دولت در سرکوب معترضان (البته با کمک طرف های خارجی) و روند مسالمت آمیزی که معترضان در پیشبرد اهداف خود به کار گرفته اند.

این امر به شکل گیری وضعیتی به نسبت متوازن منجر شده که طی آن، تاکنون نه حکومت توانسته است مخالفان را به کلی ساکت و سرکوب کند و نه مخالفان به خواسته ی مهم خود (اصلاحات سیاسی) دست یافته اند.

البته این را نیز نباید از نظر دور داشت که رویکرد مسالمت آمیز و اصلاح طلبانه یی که بزرگ ترین گروه مخالفان، یعنی جمعیت الوفاق، در پیش گرفته، عامل کلیدی ادامه ی اعتراض ها به شیوه ی مسالمت آمیز و مدیریت پیامدهای آن بوده است.

اکنون پس از چهار سال حرکت پاندولی (رفت و برگشتی) اعتراض مخالفان و سرکوب حکومت، اکنون به نظر می رسد فضای بحرین به نقطه ی تحولی نیاز دارد که تلاش رژیم آل خلیفه برای محاکمه ی شیخ علی سلمان ممکن است آن را پدید آورد.

الوفاق که بزرگ ترین گروه سیاسی بحرین و مهمترین گروه مخالف حکومت به شمار می رود، در حقیقت گروهی میانه رو است که تن دادن حکومت به اصلاحات سیاسی را خواستار بوده و با وجود پاسخ سرکوبگرایانه ی حکومت، تاکنون از اقدام های خشونت آمیز خودداری کرده است.

شاید به همین دلیل است که اعتراض های سیاسی در این کشور کوچک حاشیه ی خلیج فارس همچنان تداوم دارد؛ چرا که اگر مخالفان، رویکرد براندازانه را در پیش گرفته بودند شاید اکنون تحولات بحرین راه دیگری می پیمود. البته در اینجا قصد پیشگویی یا همسنجی تحولات بحرین با دیگر رویدادهای همانند را نداریم.

همانگونه که گفته شد، به دلیل در اکثریت بودن جمعیت شیعیان در بحرین و رویکرد مسالمت جویانه ی الوفاق، این جمعیت از بیشترین اقبال میان مخالفان آل خلیفه برخوردار بوده و در تحولات بحرین، فشارهای سیاسی بر رهبران آن بیش از پیش شدت یافته است.

می توان گفت حکومت بحرین تلاش دارد با فشار بیشتر بر رهبری الوفاق، خط پایانی بر اعتراض های سیاسی این کشور بکشد؛ امری که به نظر می رسد به تشدید اعتراض های سیاسی در این کشور منجر خواهد شد.

با وجود رویکرد مسالمت آمیز شیخ سلمان و الوفاق از آغاز تاکنون، اقدام های تازه ی حکومت می تواند این وضعیت را تغییر دهد. دستاورد آل خلیفه از بازداشت شیخ سلمان افزایش اعتراض های سیاسی مردم و انتقاد بسیاری از نهادهای بین المللی از جمله سازمان عفو بین الملل از دستگیری وی بوده است.

بنابراین اقدام حکومت بحرین در دستگیری شیخ سلمان و تلاش برای محاکمه ی وی می تواند نقطه ی عطفی در تحولات اعتراضی مردم بحرین باشد که شاید روند اعتراض مسالمت آمیز مردم این کشور را وارد مرحله ی درگیری مستقیم با حکومت کند. تشدید اعتراض ها در فضایی که گروه های تروریستی مانند داعش فضای زیادی برای فعالیت در محیط متشنج خاورمیانه به دست آورده اند، می تواند پیامدهایی امنیتی برای بحرین به دنبال داشته باشد.