آغاز سومین روز مذاکرات هسته ای میان ایران و غرب
چکیده :سومین روز مذاکرات هستهای میان ایران و قدرت های جهانی امروز در حالی آغاز شد که چشمان نگران و امیدوار بسیاری به نتیجه این مذاکرات دوخته شده، چرا که این گفتگو ها در یک ساله اخیر بسیاری از معادلات منطقه ای و جهانی را تغییر داده است....
کلمه گروه بین الملل: سومین روز مذاکرات هستهای میان ایران و قدرت های جهانی امروز در حالی آغاز شد که چشمان نگران و امیدوار بسیاری به نتیجه این مذاکرات دوخته شده، چرا که این گفتگو ها در یک ساله اخیر بسیاری از معادلات منطقه ای و جهانی را تغییر داده است.
پس از بر سر کار آمدن دولت حسن روحانی قفل سی و پنج ساله روابط ایران و آمریکا شکست و دو کشور برای اولین بار پس از پیروزی انقلاب اسلامی بر سر میز مذاکره نشستند. حالا از یک سو کشور های اروپایی به دنبال محکم کردن جای پای خود و رقابت با آمریکا هستند و از سوی دیگر رقبای ایران در سطح منطقه نگران افزایش این روابط شده اند.
این در حالی است که آخرین دور مذاکرات هسته ای ایران و 1+5 در مهلت تعیین شده تا سوم آذر در حالی در وین ادامه دارد که فضای مبهم و سکوت خبری بر آن حاکم است. رسانه های غربی به شدت بر تمدید مذاکرات در دورههای زمانی یک تا سه ماه تمرکز کرده و از به دست نیامدن توافق تا سوم آذر خبر میدهند. از سویی مقامات ایرانی تاکید دارند که در تلاش برای رسیدن به توافق تا مهلت از پیش تعیین شده جدی هستند.
دویچه وله در گزرشی از نگرانی رهبران کشورهای عربستان سعودی، امارات متحده عربی و بحرین از احتمال توافق اتمی قدرت های بزرگ ایران می نویسد. در آستانهی نزدیک شدن به مهلت تعیینشده توافق هستهای میان ایران و غرب، کشورهای عرب منطقهی خلیج فارس اختلافات خود را موقتا کنار گذاشته و به چارهاندیشی برای مقابله با توافق احتمالی و برنامهریزی برای تحولات ناشی از آن پرداختند.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که روز چهارشنبه (۱۹ نوامبر) عربستان سعودی، امارات متحده عربی و بحرین توافق کردند تا سفرای خود را بار دیگر به قطر بفرستند. این کشورها هشت ماه پیش به دلیل حمایت دولت قطر از اسلامگرایان شورشی در سوریه و حمایت از “بهار عربی”، سفرای خود از دوحه را فراخوانده و روابط دیپلماتیک خود با قطر را به حداقل رساندند.
در نشست سران کشورهای عرب در ریاض تصویری از امیر قطر منتشر شد که در حرکتی سمبلیک پیشانی ملک عبدالله پادشاه عربستان سعودی را به نشانهی آشتی میبوسد. به گفتهی دیپلماتها، پادشاه عربستان سعودی فرد اصلی پشت پرده برای آشتی میان کشورهای عرب و کنار گذاشتن اختلافات برای مقابله با افزایش قدرت ایران در منطقه است.
به گزارش رویترز احتمال توافق اتمی میان ایران و کشورهای گروه ۵+۱ باعث نگرانی جدی کشورهای عرب منطقه شده و آنها را به کنار گذاشتن مقطعی اختلافات سوق داده است. در عینحال این کشورها نگراناند که ادامهی اختلافات سبب شود که برخی کشورهای عضو، نشست “شورای همکاری خلیج فارس” را که قرار است ماه آینده در دوحه برگزار شود، بایکوت کنند.
شیخ جابربن المبارک، نخستوزیر کویت با تایید این نگرانی گفت که حفظ همکاری و اتحاد میان کشورهای عرب زبان خاورمیانه ضروری است و بدون این اتحاد همهی این کشورها در برابر “تندباد حوادث پیشرو” آسیبپذیر خواهند بود. یک دیپلمات ارشد حاضر در مذاکرات ریاض برای آشتی میان سران عربستان و امارات و بحرین با قطر، به رویترز گفت که هراس از قدرتگیری بیشتر ایران در منطقه و نفوذ شیعیان نیز “مثل همیشه” دغدغه و نگرانی جدی سران کشورهای عرب است.
احتمال تمدید مذاکرات
تنها چهار روز به ضربالاجل از پیش تعیینشده برای توافق نهایی میان ایران و غرب باقیمانده، برخی از مقامات غربی نهایی شدن توافق در روزهای آتی را بعید میدانند. حال بار دیگر سخن از تمدید دوباره مذاکرات به میان آمده است. فیلیپ هاموند٬ وزیر امور خارجه بریتانیا روز چهارشنبه (۲۸ آبان٬ ۱۹ نوامبر) در بحبوحه مذاکرات فشرده هستهای میان ایران و شش قدرت جهانی در وین و در آستانه فرارسیدن ضربالاجل از پیش تعیینشده اعلام کرد که کشورش نسبت به حصول توافق جامع هستهای تا دوشنبه هفته آینده خوشبین نیست٬ اما ممکن است راهی برای تمدید این ضربالاجل وجود داشته باشد.
به گزارش خبرگزاری رویترز٬ فیلیپ هاموند در جمع خبرنگاران در ریگا٬ پایتخت لاتویا گفت: «من خوشبین نیستم که بتوانیم همه کارهای باقیمانده را تا دوشنبه به انجام برسانیم٬ اما فکر میکنم اگر تحرکات قابل توجهی صورت گیرد٬ میتوانیم راهی برای تمدید ضربالاجل بیابیم تا توافق نهایی حاصل شود.»
تونی بلینکن٬ مشاور امنیت ملی آمریکا هم در واشنگتن گفت: «رسیدن به توافق با ایران غیرممکن نیست٬ اما بسیار دشوار است و همهچیز بستگی به این دارد که ایران بخواهد گامهای لازم را برای متقاعد کردن ما و همپیمانانمان بردارد یا نه.»
پیتر ویتیگ٬ سفیر آلمان در آمریکا هم احتمال تمدید دوباره مهلت مذاکرات را رد نکرد و گفت: «دستیابی به توافق منجر به ارتقای روابط ایران و قدرتهای جهانی و تقویت همکاریها در بحرانهای منطقهای از جمله در سوریه و لبنان خواهد شد٬ اما اگر مذاکرات بینتیجه باشد هیچکسی پیروز میدان نخواهد بود.»
رئیس جمهور: غرب زیاده خواهی نکند
به گزارش ایسنا، در حالی که مذاکرات ایران و 1+5 به ضربالاجل 3 آذر نزدیک میشود به نظر میرسد آمریکا به بهانه مخالفت کنگره با لغو تحریمها و مشکلات بر سر راه آن سعی دارد به هر نحو از ابعاد فنی، حقوقی و سیاسی لغو تحریمها در جملات و ادبیات متن توافق بکاهد به گونهای که در زمان اجرای توافق بتواند از آن تفسیر موسع کند.
با وجود این که مذاکرات جامع برای یک دوره چهار ماهه تمدید شد، اما در آخرین دور آن همچنان دو طرف بر روی برخی مسایل مهم اختلافنظرهای جدی دارند و موضوع احتمال تمدید مذاکرات بیش از پیش در میان رسانهها به ویژه رسانههای غربی برجسته شده است.
به گفته سید عباس عراقچی موضوع کلیدی چگونگی برداشته شدن تحریمها بود که از چهار مسیر شورای امنیت، اتحادیه اروپا، کنگره آمریکا و دستورات اجرایی رییسجمهور آمریکا علیه ایران اعمال شده است.
این عضو ارشد تیم مذاکره کننده هسته ای ایران در مذاکرات مسقط گفت: موضوع غنیسازی و ابعاد آن موضوع مذاکرات سه جانبه بود. این که غنیسازی در هر تاسیسات به چه شکل باشد و میزان ذخایر اورانیوم غنی شده به چه شکل. همچنین راکتور تحقیقاتی اراک و سایت فردو از دیگر مسایل مورد بحث بود که به طور فشرده بر روی آنها گفتوگو شد و بحثها همچنان ادامه دارد.
حسن روحانی نیزروز چهارشنبه پس از دیدار با سران قوای مقننه و قضاییه درباره مذاکرات هستهای گفته است: اگر طرف مذاکره جمهوری اسلامی ایران برای توافق اراده سیاسی داشته باشد و زیادهخواهی نکند، شرایط برای حصول توافق مهیاست.
رییس جمهوری گفت: دولت به دنبال آن است تا با توافق حقوق ملت ایران تأمین و تضمین شده و ثبات بیشتری در منطقه برقرار شود. همچنین حصول این توافق از لحاظ جهانی نیز به نفع همه است، چرا که این توافق میتواند شرایط اقتصاد جهانی را که امروز با مشکلاتی مواجه است، با توجه به ظرفیتهای اقتصادی بالای ایران به سمت بهبود هدایت کند.
با این حال به نظر میآید فرصت تاریخی مذاکرات هستهای در دولت حسن روحانی با زیادهخواهیهای آمریکا در روزهای پایانی مذاکرات جامع در حال از دست رفتن است. بر خلاف تصور و در حالی که انتظار میرفت آمریکا با نزدیک شدن به پایان مذاکرات مواضع نرمتری را اتخاذ کند اما بهنظر میرسد پس از مذاکرات وین 7 و بعد از آن در مذاکرات مسقط مواضع سختتری اتخاذ کرده است.
آنچه در رسانههای غربی درباره مواضع آمریکا دیده و شنیده میشود آن گونه نیست که پشت درهای بسته مذاکرات پیگیری میشود. بهنظر میرسد آمریکا برای پذیرش واقعی و عملی برنامه هستهای ایران به ویژه غنیسازی مردد است و سعی دارد پذیرش این حق و برنامه را مشروط کند. این که آمریکا و دیگر کشورهای عضو گروه 1+5 اصل غنیسازی ایران را پذیرفتهاند یا بر لغو تمامی تحریمها در توافق ژنو تاکید شده امری درست است اما برخی نشانهها حاکی است که طرف مقابل به هر ترتیب سیاسی یا حقوقی سعی دارند در اجرای این حق خلل وارد کنند یا اجرای آن را کامل انجام ندهند یا اجرای آن را به تعویق اندازند که این روند مورد پذیرش ایران نیست.
صالحی: بازرسی ویژهای را نمیپذیریم
گفتنی است رییس سازمان انرژی اتمی گفت: هیچ نوع بازرسی ویژهای را از سایتهای هستهایمان نمیپذیریم. علیاکبر صالحی در برنامه گفتوگوی ویژه خبری شبکه دو سیما درباره قرارداد هستهای اخیر جمهوری اسلامی ایران و روسیه با بیان اینکه مجلس شورای اسلامی تاکید کرده که باید 20 هزار مگاوات برق هستهای داشته باشیم، گفت: از سال گذشته با روسیه درباره احداث واحدهای جدید نیروگاهی گفتوگوهای سختی داشتیم.
صالحی افزود: هفته پیش یک قرارداد با روسها امضا شد که مربوط به توافقنامه 1992 درباره استفاده صلح آمیز هسته ای به ویژه ساخت نیروگاه هسته ای است. روسها در قرارداد جدید متعهد شدند که دو نیروگاه دیگر در بوشهر بسازند. صالحی گفت: سایت هسته ای بوشهر پیش از پیروزی انقلاب اسلامی برای بیش از یک نیروگاه آماده شده که در آن زمان ساخت دو نیروگاه به وسیله آلمانها آغاز شده بود، اما با پیروزی انقلاب متوقف شد.
او گفت: آنها ادعا می کنند که نیروگاه اراک راه را برای انحراف فعالیت های صلح آمیز فراهم می کند که به آنها گفتیم این نیروگاه را طوری طراحی می کنیم که دغدغه شما رفع شود. صالحی اضافه کرد: در بخش فنی مذاکرات، استدلال ها به اندازه ای قوی بود که جایی برای گفتوگوی بیشتر نیست.
رئیس سازمان انرژی اتمی افزود: مذاکرات درباره انتقال سوخت به خارج از کشور شایعه است.
صالحی اضافه کرد: ایران ان پی تی و قرارداد پادمان را امضا کرده است، دو سال و نیم پروتکل الحاقی را اجرا کرد، 3/1 را نیز همواره اجرا می کرد که مشکلاتی را ایجاد کردند. بیش از هفت هزار ساعت بازدید داشته اند و دوربین های آنها فعال است، پس چرا باید برای ما قواعد ویژه ای بگذارند؟
وی گفت: با توجه به این موضوع ما هیچ نوع بازرسی ویژه ای را از سایت های هسته ای مان نمی پذیریم و قبول نمی کنیم کشور ویژه ای در این زمینه باشیم.
