مساحت جنگلهای شمال نصف شد
چکیده :هرچند که شدت گرفتن روند تخریب جنگلهای شمال در سالهای اخیر مورد تأیید مسئولان سازمان جنگلها قرار نگرفته اما چه این آمارها به صورت رسمی تأیید شوند و چه تأیید نشوند، آماری که از دهه ۲۰ از مساحت جنگلها به یادگار مانده در مقایسه با آخرین عکس هوایی که مساحت جنگلها را برآورد کرده، حکایت از کاهش دومیلیون و ۴۰۰هزار هکتاری جنگلهای شمال در ۶۶سال دارد....
مساحت جنگلهای شمال در ۶۶سال به کمتر از نصف رسید.
به نوشته روزنامه شهروند، کمتر از یکسال پیش ناسا ( سازمان فضایی ایالاتمتحده) در گزارشی اعلام کرد سالانه ۵.۱ تا دودرصد جنگلهای ایران از بین میرود. درصدی که نشان میدهد، هر روز ۷۸۵ هکتار از رنگ سبز نقشه جغرافیایی کشور به قهوهای تبدیل میشود. روند این تخریب در برخی نقاط محسوستر و با سر و صدای بیشتری همراه بوده و در برخی نقاط هم مرگ خاموش را رقم زده است. جنگلهای شمال کشور که اکنون کمتر از دومیلیون هکتار وسعت دارند، جزو نقاطی هستند که همواره روند تخریب آنها بیش از سایر نقاط حس شده است. حسی که آمار سالهای دور با قرار گرفتن در مقابل آمار هفتسال پیش، آن را تأیید میکند.
براساس برآورد «کریم ساعی، پایهگذار جنگلداری علمی در ایران»، در سال ۱۳۲۰ مساحت جنگلهای شمال کشور ۳.۴میلیون هکتار بوده و این درحالی است که براساس چهارمین یا آخرین عکسبرداری هوایی که در سال ۱۳۸۶ انجام شد، مساحت جنگلهای شمال یکمیلیون و ۹۳۹هزار و ۴۹۴ برآورد شده است. به عبارتی مساحت جنگلهای شمال طی ۶۶سال حدود دومیلیون و ۴۰۰هزار هکتار کاهش یافته است.
یوسف گرجیبحری پژوهشگر علوم جنگل با اشاره به برآورد کریم ساعی به ایرنا میگوید: «از دهههای ۴۰ و ۵۰ همزمان با مدیریت دولت بر جنگلها، صنایع چوب به ویژه در استانهای مازندران و گیلان گسترش یافت که درحد توان بومشناختی جنگلهای هیرکانی نبود و برداشت چوب بسیار زیاد شد. ساخت کارخانههای کاغذسازی در شمال ایران با توان رویش جنگلهای شمال متناسب نبود و چنین صنایعی باید در خوزستان که نیشکر دارد، ساخته میشد. همچنین در دهه ۱۳۶۰ برداشت چوب از جنگلهای هیرکانی به حدود دومیلیون مترمکعب (۲۰۰ هکتار) در سال رسید که فشار زیادی به این جنگلها وارد کرد. البته بهرهبرداری از جنگلهای شمال به تدریج کاهش یافت و اکنون به حدود ۸۰۰هزار مترمکعب در سال رسید که درکاهش تخریب جنگلها نقش داشته است.»
در مقابل نخستین برآورد از مساحت جنگلهای شمال کشور که گرجیبحری از آن یاد میکند، رئیس جامعه جنگلبانی ایران هم به آخرین عکسبرداری هوایی از جنگلهای کشور که در سال ۸۶ گرفته شده، اشاره میکند: «در برآورد کریم ساعی، مجموع مساحت ۳.۴میلیون هکتار اعلام شد، این درحالی بود که در آمارنامه سالهای ۱۳۴۲ و ۱۳۴۶ اعلام شده که دومیلیون و ۸۸هزار هکتار آن جنگل و بقیه اراضی جنگلی و بوتهزار است.
همچنین در آخرین عکسبرداری هوایی از جنگلهای شمال که در سال ۱۳۸۶ انجام شد، مساحت بهدستآمده یکمیلیون و ۹۳۹هزار و ۴۹۴ هکتار بود. اما نمیدانیم که مرز پروژه عکسبرداری همان مرز پروژههای قبلی است یا اینکه جنگلهای کوهستانی و لکههای جنگلی بالادست هم حساب شده است. البته نتایج چهارمین عکسبرداری از جنگلهای شمال حکایت از آن دارد که مساحت این جنگلها نسبت به سال ۱۳۷۳ حدود ۹۱هزار و ۶۰۸ هکتار افزایش یافته است.»
گلستان ، رتبه نخست تخریب جنگل
مساحت جنگلهای شمال درحالی به کمتر از نصف رسیده که در سالهای اخیر هیچ گاه آمار و اطلاعات دقیقی از وضع جنگلهای کشور از سوی مسئولان مربوطه، یعنی سازمان جنگلها و وزارت جهاد اعلام نشده است. در نبود اطلاعات دقیق و شفاف از وضع جنگلها، بسیاری از فعالان محیط زیست و نمایندگان مجلس معتقدند، روند تخریب جنگلها در کشور شدت گرفته و به همین دلیل هم آمار رسمی در این خصوص اعلام نمیشود.
در این میان، نمایندگان مجلس و حتی استانداری گلستان، معتقدند که بیشترین تخریب جنگلهای شمال در این استان اتفاق میافتد. حسن صادقلو استاندار گلستان در روز درختکاری سال گذشته، با اشاره به اینکه بيشترين بهرهبرداري و تخريب جنگلها مربوط به گلستان است، میزان تخریب جنگل در این استان را ۲۷درصد اعلام کرده و گفته بود: «این میزان در استان مازندران ۲۱درصد و در گيلان ۱۷درصد است.»
در همین خصوص، رحمتالله نوروزی نماینده علیآباد کتول در مجلس، با اعلام اینکه بیشترین تخریب درختان جنگلی در زرینگل و محمدآباد کتول رخ میدهد، به «شهروند» میگوید: «به بهانه طرحهای منابع طبیعی همچون احیای جنگلها، درختان جنگلی را قطع میکنند. آمار دقیقی از میزان قطع درختان جنگلی در دست نیست، اما حتی میزان تقریبی آن هم زیاد است تا جایی که مردم استان نسبت به قطع درختان حساس شدهاند.»
زمینهای زراعی به ویلا تبدیل شد و جنگلها به زمینهای زراعی. در سالهای اخیر یکی از دلایل از بین رفتن جنگلها ساخت و ساز و فروش زمینهای شمال کشور برای شهرکسازی است. محمدجواد نظریمهر نماینده کردکوی، بندرگز، بندرترکمن و گمیشان میگوید: «سالهاست که زمینهای زراعی کشاورزان به دلیل سود بالا فروخته شده و به خانه و ویلا تبدیل میشوند. کشاورز هم پس از اینکه زمین زراعیاش را فروخت، زمین موردنیاز خود را از جنگلها تأمین میکند. همچنین آمدن کارخانجاتی همچون کاغذ به منطقه و طرح احیای جنگلها هم از دیگر عوامل از بین رفتن درختان منطقه است.»
او با اشاره به اینکه قطع درختان و قاچاق آن یکی دیگر از دلایل کاهش جنگلهاست، بیکاری را دلیل قاچاق تنه درختان میداند: «آمار بیکاری در منطقه بسیار بالاست و افراد برای تأمین درآمد، درختان گرانقیمتی همچون شاخدار را بریده و به صورت قاچاق میفروشند. قاچاق چوب برای محلیها درآمد بالایی ندارد اما خریدار از تنه درختان قاچاق سود بالایی میبرد.» کاشت درختان سوزنی از سوی منابع طبیعی برای جلوگیری از تصرف اراضی، به نگرانی نمایندگان استان گلستان تبدیل شده است.
به گفته نظریمهر، «کاشت درختان سوزنی به خاطر اسیدی که تولید میکند، در استان گلستان جایگاهی ندارد. اسیدی که این درختان تولید میکنند برای خاک منطقه مناسب نیست.» رضا صابری نماینده آزادشهر و رامیان هم در این خصوص میگوید: «کاشت درختان سوزنی از نظر ایجاد بستری برای رشد درختان جنگلی ایده خوبی بود اما عوارضی که این ایده روی روند رشد درختان جنگلی و خاک میگذارد، جزو ایرادات کاشت این درختان است، زیرا چنانچه اسید تولیدی این درختان بر خاک منطقه تأثیرگذار باشد، در بخش عمدهای از اراضی استان، امکان رشد درختان از دست میرود.»
هرچند به گفته نمایندگان استان گلستان و استانداری این استان، رتبه نخست تخریب جنگل در دستان گلستان است، اما اسماعیل مهاجر مدیرکل حفاظت محیطزیست استان گلستان این ادعا را نمیپذیرد: «بهرهبرداری از جنگلهای استان محدود شده و در مقابل مناطق تحت پوشش را هم افزایش دادهایم. البته با تخریب جنگل هم روبهرو هستیم به خصوص در مناطق گالیکش و شهرستان مینودشت، اما رتبه نخست تخریب جنگل را نداریم.»
او با اشاره به طرح کاهش بهرهبرداری از جنگلهای شمال که در آخرین روزهای سال گذشته ابلاغ شد، به «شهروند» میگوید: «با این طرح قرار است، بهرهبرداری با محدودیت مواجه شود، حتی امکان قطع درختان مریض و کهنسال، با تکگزینی وجود داشته باشد تا به این ترتیب جلوی بهرهبرداری بیش از ظرفیت گرفته شود. این طرح پیش از سال ۹۳ ابلاغ شد و اکنون مراحل عملی آن برای اجرا درحال انجام است.»
هرچند که شدت گرفتن روند تخریب جنگلهای شمال در سالهای اخیر مورد تأیید مسئولان سازمان جنگلها قرار نگرفته اما چه این آمارها به صورت رسمی تأیید شوند و چه تأیید نشوند، آماری که از دهه ۲۰ از مساحت جنگلها به یادگار مانده در مقایسه با آخرین عکس هوایی که مساحت جنگلها را برآورد کرده، حکایت از کاهش دومیلیون و ۴۰۰هزار هکتاری جنگلهای شمال در ۶۶سال دارد.
