پوتین در رویای بازسازی ابرقدرت شرقی

چکیده :بی ثبات کردن شرق اروپا و جنوب قفقاز استراتژی اصلی پوتین برای بازیابی قدرت شوروی است و ما نباید قدرت نظامی روسیه را در این محیط امنیتی جدید دست کم بگیریم....

کلمه- گروه بین الملل: جنگ سرد 25 سال پیش با سقوط دیوار برلین پایان یافت، جنگی که تبعات وحشتناک آن از جنگ های جهانی اول و دوم کمتر نبود. کشوری به نام «اتحاد جماهیر شوروی» که یکی از طرفین اصلی جنگ سرد و دچار مشکلات اقتصادی فراوان بود، 23 سال پیش فرو پاشید و ماجرای جهان دوقطبی با ابرقدرت هایی که مدام در حال رقابت با هم بودند و به دلیل همین رقابت ها برای بسیاری از کشور های دیگر دردسر می آفریدند به پایان رسید. حالا 25 سال پس از جنگ سرد و 23 سال پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، مردی می خواهد دوران تلخ و سرد گذشته را باز سازی کند. مردی قدرت طلب که در عرصه سیاسی آرزوی بازگشت به گذشته دارد چون فجایع را با عظمت می بیند و دیکتاتور ها همیشه به دنبال عظمتند.

اتفاقات اخیر اوکراین، ولادمیر پوتین را به هیجان آورده، اگر چه بسیاری از تحلیلگران بار ها نوشته اند که بازگشت به دوران جنگ سرد ممکن نیست و این جمله به این معناست که روسیه هرگز نمی تواند جهان را میان خود و غرب تقسیم کرده و اتحاد جماهیر دیگری بسازد اما گوش پوتین بدهکار نیست.

رویای ساختن ابرقدرت شرقی مدت هاست که در ذهن ولادمیر پوتین وجود دارد اما حالا بحران اوکراین رویای پوتین را به واقعیت نزدیک تر کرده است.

بحران سیاسی اوکراین در ماه نوامبر سال گذشته و با اعتراض علیه تصمیم ویکتور یانوکوویچ، رئیس جمهوری طرفدار روسیه، در انصراف از گسترش روابط اقتصادی با اتحادیه اروپا آغاز شد و در پی برخورد خونین نیروهای دولتی با معترضان در ماه فوریه، تصمیم پارلمان اوکراین به برکناری یانوکوویچ در ٢٢ فوریه سال جاری را در پی آورد. این اقدام خشم دولت روسیه را برانگیخت.

پس از استقرار دولت موقت و اعلام برنامه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ماه مه، گروه‌های طرفدار روسیه در شبه جزیره کریمه دست به تظاهرات زدند و گروه‌های مسلح ظاهرا با حمایت واحدهای نظامی روسی مستقر در پایگاه دریایی آن کشور در کریمه، مراکز دولتی را اشغال کردند. در روزهای بعد، پارلمان کریمه به الحاق این منطقه به روسیه رای داد و روز ١٨ مارس، ولادیمیر پوتین معاهده الحاق کریمه را امضا کرد که بعدا به تصویب پارلمان روسیه نیز رسید.

اما با وجود جدایی کریمه از اوکراین، دولت روسیه همچنان به اقداماتی جهت تجزیه خاک اوکراین ادامه می‌دهد.

باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا، در گفتگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین، همتای روسی خود، دولت روسیه را به حمایت از جدایی‌طلبان مسلح در شرق اوکراین متهم کرده و از او خواسته است این گروه‌ها را وادار کند دست از عملیات مسلحانه بردارند. به گفته سخنگوی کاخ سفید، این تماس تلفنی به درخواست آقای پوتین صورت گرفت و نخستین گفتگوی رهبران آمریکا و روسیه طی دو هفته اخیر بوده است.

به گزارش بی بی سی، اوباما در این تماس تلفنی، روسیه را به مسلح کردن جدایی‌طلبان طرفدار روسیه متهم کرد و گفت که این اقدام باعث تضعیف و بی‌‌ثباتی دولت مرکزی اوکراین می‌شود. اوباما خواست “تمامی نیروهای غیر مجاز در اوکراین، خلع سلاح شوند.”

او از رئیس جمهوری روسیه خواست به گروه‌های مسلح تحت حمایت خود در اوکراین دستور دهد مراکز دولتی و مناطقی را که به اشغال درآورده‌اند تخلیه کنند و به مقامات دولتی تحویل دهند. اوباما در عین حال تاکید کرد که هنوز هم برای او، راه حلی مبتنی بر مذاکرات دیپلماتیک از اولویت برخوردار است.

سخنگوی دفتر رئیس جمهوری روسیه نیز با تایید تماس تلفنی شامگاه دوشنبه بین ولادیمیر پوتین و باراک اوباما، گفت که پوتین هرگونه ارتباط دولت خود با گروه‌های مسلح در اوکراین را تکذیب کرده و گفته است که اخبار مربوط به دخالت روسیه در امور اوکراین “بر گزارش‌های غیرقابل اعتماد” مبتنی است.

به گزارش منابع خبری، در روزهای اخیر، گروه‌های مسلح به تفنگ کلاشنیکف بر برخی مناطق شرق اوکراین مسلط شده‌اند و عملا مانع از ارتباط دولت مرکزی با این مناطق شده‌اند. سخنگوی ولادیمیر پوتین افزوده است که رئیس جمهوری روسیه از باراک اوباما خواست تا دولت اوکراین را از به کارگیری نیروی نظامی برای بازپس گرفتن این مناطق از افراد مسلح منع کند و “تمامی تلاش خود را برای جلوگیری از جاری شدن حمام خون در اوکراین به کار گیرد.”

از سوی دیگر اندیشکده آمریکایی ˈشورای آتلانتیکˈ در جدیدترین مقاله خود به درج نظرات ˈآندرس فوگ راسموسنˈ، دبیر کل ˈسازمان پیمان آتلانتیک شمالیˈ (ناتو) درباره تحولات اوکراین و نقش روسیه و ˈولادیمیر پوتینˈ، رییس جمهوری این کشور در این بحران و امنیت آینده قاره سبز پرداخت. به گزارش ایرنا، نویسنده این مقاله که 22 فروردین ماه مصاحبه ای با دبیر کل دانمارکی ناتو انجام داده بود به نقل از وی نوشت: ˈپوتین آرزوی بزرگی در سر دارد و آن این است که قدرت روسیه را از طریق بازسازی حوزه نفوذ در کشورهایی که قبلا متعلق به اتحاد شوروی بودند، احیا کند. آنچه در اوکراین و کریمه روی می دهد، بخشی از همین الگوی بزرگ است. بی ثبات کردن شرق اروپا و جنوب قفقاز، استراتژی اصلی کرملین در این خصوص است و اوکراین فقط بخشی از جاه طلبی های پوتین است.ˈ

وی همچنین درگیری های طولانی مدت در منطقه از جمله ماجرای ˈآبخازیاˈ و ˈاوستیای جنوبیˈ در گرجستان در سال 2008 و ماجرای ˈمولداویˈ و ˈکریمهˈ را به نفع روسیه دانست و تاکید کرد که این مناطق اهمیت استراتژیک فوق العاده ای برای مسکو دارند.

راسموسن در ادامه افزود که دخالت های مسکو کشورهای اروپای شرقی را از پیوستن به ناتو بازداشته است چرا که این اتحاد امنیتی از پذیرش اعضایی که درگیر مناقشات مرزی هستند، اکراه دارد. وی با اشاره به نقش روسیه در امنیت انرژی اروپا، امکان احداث خطوط لوله جایگزینی که با عبور از جمهوری آذربایجان و قفقاز جنوبی، روسیه را دور بزند به شدت به برقراری صلح و ثبات در این منطقه وابسته دانست.

دبیر کل ناتو همچنین تاکید کرد که تمامی این ملاحظات بخشی از تفکر استراتژیک و ژئوپولیتیک پوتین را تشکیل می دهند.

این اندیشکده آمریکایی تحقق رویای پوتین را نیازمند تسلیحات مدرن و نیروهای زبده دانست و تاکید کرد که دبیر کل این سازمان امنیتی غربی از پیشرفت های نظامی روسیه طی چند سال اخیر نگران است. راسموسن با اشاره به پیشرفت های ˈباورنکردنیˈ اخیر روسیه در خصوص عملیات سریع، آماده سازی و سازماندهی نیروها و سرمایه گذاری مسکو در تسلیحات پیشرفته، تصریح کرد:ˈما نباید توانایی های روسیه را در بکارگیری نیروهای نظامی دست کم بگیریم. اکنون بیش از 40 هزار تن از این نیروها در مرز شرقی اوکراین حضور دارند.ˈ

شورای آتلانتیک در ادامه با اشاره به آمار اندیشکده آمریکایی ˈبروکینگزˈ از افزایش 79 درصدی هزینه های نظامی مسکو طی یک دهه اخیر، به نقل از آمار بانک جهانی هزینه های نظامی روسیه در سال 2012 را با 4.5 درصد (چهار و نیم درصد) تولید ناخالص داخلی روسیه در آن سال برابر دانست. این در حالی است که اکثر کشورهای اروپای غربی مدت ها قبل از شروع رکود اقتصادی، کاهش بودجه های نظامی خود را آغاز کرده بودند.

شورای آتلانتیک در ادامه تصمیمات اخیر وزارت دفاع آمریکا در خصوص تعدادی از زیردریایی های هسته ای، بمب افکن های ب 52، تعدادی از سیلوهای زیرزمینی پرتاب موشک این کشور و ضرب الاجل تعیین شده در خصوص پیمان ˈاستارت جدیدˈ با روسیه را در شرایط کنونی و با توجه به ˈزیاده خواهی های روسیهˈ نگران کننده خواند.

به نوشته شورای آتلانتیک، راسموسن اعتقاد دارد که کاهش تسلیحات هسته ای غرب باید به گونه ای ˈمتوازن و بر مبنای شفاف سازی بیشتر از سوی روسیهˈ صورت گیرد: ˈواقعیت این است که بعد از جنگ سرد، قدرت های هسته ای ناتو تعداد تسلیحات هسته ای خود را به میزان قابل ملاحظه ای کاهش داده اند اما روسیه چنین اقدامی انجام نداده است. در نتیجه شما امروز شاهد عدم توازن هسته ای آشکاری بین قدرت های هسته ای ناتو و روسیه هستید. با این تفاسیر من فکر نمی کنم اگر مسئله خلع سلاح هسته ای یا کنترل تسلیحات به میان کشیده شود، فضای مناسبی برای پیشبرد این امور فراهم باشد.ˈ

دبیر کل ناتو همچنین آشکارا تاکید کرد: ˈهیچ نشانه ای دال بر اینکه روسیه در آینده شفاف سازی بیشتری انجام دهد مشاهده نمی شود و کاهش تسلیحات استراتژیک آمریکا تحت پیمان استارت جدید بر میزان تعهدات قابل ملاحظه آن به ناتو یا استقرار تسلیحات هسته ای این کشور در اروپا تاثیری نخواهد گذاشت.ˈ

اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک در پایان به نقل از دبیر کل ناتو نوشت:

ˈما شاهد یک روسیه تجدید نظر طلب بوده ایم که سعی دارد با توسل به زور نقشه اروپا را دوباره ترسیم کند. این یک هشدار است. اکنون یک محیط امنیتی کاملا جدید شکل گرفته و واضح است که ما باید خودمان را با آن وفق دهیم. این مسائل از کریمه فراتر خواهد رفت.ˈ