صالح نیکبخت: دادگاه می تواند معاونت مرتضوی در قتل را بررسی کند
چکیده :اسماعیل احمدیمقدم، فرمانده کل نیروی انتظامی به تازگی طی اظهاراتی گفت که اعزام بازداشتشدگان ۱۸ تیرماه به بازداشتگاه کهریزک سال ۱۳۸۸ با اصرار سعید مرتضوی دادستان سابق تهران بوده است. ادعایی که در صورت اثبات میتواند در رای دیوان عالی کشور پیرامون پرونده دادگاه کهریزک موثر باشد....
اسماعیل احمدیمقدم، فرمانده کل نیروی انتظامی به تازگی طی اظهاراتی گفت که اعزام بازداشتشدگان ۱۸ تیرماه به بازداشتگاه کهریزک سال ۱۳۸۸ با اصرار سعید مرتضوی دادستان سابق تهران بوده است. ادعایی که در صورت اثبات میتواند در رای دیوان عالی کشور پیرامون پرونده دادگاه کهریزک موثر باشد.
سعید مرتضوی به اظهارات احمدی مقدم واکنش نشان داده و آن را رد کرده است. با این حال صالح نیکبخت وکیل مدافع اولیای دم یکی از کشته شدگان کهریزک اظهارات احمدی مقدم را مهم تلقی میکند و معتقد است این اظهارات در مورد معاونت مرتضوی در قتل میتواند تغییر ایجاد کند.
گفتگوی جرس با صالح نیکبخت در مورد اظهرات اخیر احمدی مقدم در پی میآید:
آقای نیکبخت اظهارات احمدیمقدم درباره کهریزک تغییری در رای دادگاه کهریزک ایجاد کند؟
در مورد معاونت آقای مرتضوی در قتل میتواند تغییر ایجاد کند.
این پرونده در حال حاضر در دیوان عالی کشور در حال رسیدگی است آیا در این مرحله میتوان از اظهارات احمدی مقدم استفاده کرد؟
بله، مرجع رسیدگی به صورت تجدیدنظر نسبت به دعاوی که خواسته آن قتل و یا حبس ابد، اعدام و غیره ذلک باشد و تابع آن مانند معاونت در جرم هم که میزان مجازات آن کم است همه در دیوان عالی کشور مورد رسیدگی قرار میگیرد. بنابراین خانوادههای قربانیان میتوانند درخواست کنند تا دیوان عالی کشور به عنوان مرجع تجدیدنظر، آقای احمدی مقدم را دعوت کند و به اظهارات او گوش دهد زیرا رد دعوای معاونت در قتل را نقض کند.
پس دادگاه تنها با درخواست اولیایدم دیوان عالی میتواند از احمدیمقدم بهعنوان مطلع تحقیق کنند؟
الان که پرونده در دیوان عالی کشور است خانوادههای روح الامینی و کامرانی باید از دیوان عالی کشور درخواست کنند تا اظهارات احمدی مقدم فرمانده نیروی انتظامی را گوش دهند. در هر حال احمدی مقدم با نوعی شجاعت و صداقتی که در دیگران نبوده این اظهارات را الان بیان کرده است. هرچند خیلی دیرهنگام بود و بایستی از ابتدا این را انجام میداد اما الان که کار بطور کامل تمام نشده است میتواند در معاونت آقای مرتضوی در قتل موثر باشد.
آیا غیر از معاونت در قتل در قسمتهای دیگر هم موثر است؟
تنها در معاونت در قتل موثر است و در قسمتهای دیگر که ایشان محکوم شدهاند دیگر تاثیر ندارد.
با توجه به اظهارات جدیدی که مطرح شده، خانواده جوادی فر که قبلا رضایت دادند دیگر نمیتوانند پیگیری کنند؟
نخیر، دیگر نمیتوانند کاری کنند. من که از اول وکیلشان بودم و مشکل پرونده هم بر روی دوش من بود اما در اقداماتی در مورد مرتضوی رضایت داد و در مورد دو متهم دیگر که نقش کمتری داشتند رضایت ندادند بنابراین دیگر نمیتوانند اقدامی انجام دهند.
آقای نیکبخت سوالی که اینجا مطرح میشود این است که اظهارات احمدی مقدم تازگی ندارد و ایشان حتی در سال ۸۸ هم گفتند که در این زمینه مقصر هستند اظهارات اخیر ایشان چه تفاوتی با سخنان قبلی ایشان دارد؟
آقای احمدی مقدم در آن زمان پیش رهبر ایران میروند و میگویند» در ماجرای کهریزک بعنوان فرمانده نیروهای پلیس مقصر هستم و استعفای من را بپذیرید «این مانند اعمالی (غیرمستقیم و گذرا) است که حتی مقاماتی که در کشورهای غربی هم مقصر میشوند میگویند در این کار مقصر هستیم و اگر خوب اداره میکردیم این وضعیت پیش نمیآمد. بنابراین صحبتهای ایشان در آن زمان در این رابطه بود و گفته بود به» درخواست «مرتضوی بوده است اما در اظهارات اخیر گفتهاند به «اصرار»ایشان این کار صورت گرفته است.
از نظر حقوقی بین درخواست و اصرار چه تفاوتی وجود دارد؟
ببنید در حقوق بحث الفاظ مهم است، به درخواست و به اصرار فرق میکند. احمدی مقدم در اظهارات اخیر گفته است که انتقال بازداشت شدگان به کهریزک به» اصرار «دادستان وقت تهران بوده است و این موضوع را تغییر میدهد. بدین ترتیب که مقام قضایی در هر شغل و ردهای که باشد، دادیار پایینترین مقام قضایی میتواند یک وزیر را احضار کند و یا در دادگاههای نظامی یک دادیار میتواند یک مقام عالی رتبه مانند سرهنگ و سرلشگر و سرتیپ را احضار کند و آنها نمیتوانند بگویند ما در دادگاه حاضر نمیشویم. مانند احضار احمدینژاد، دادگاه ایشان را احضار کرده حتی اگر بیگناه باشد باید در دادگاه حاضر شود. این به این معنا نیست که آقای رئیس جمهور سابق ایران مقصر بوده اما باید در دادگاه حضور پیدا میکرد. در مصاحبهای با شرق هم این موضوع را گفتم که احمد شاه قاجار را (با وجود اینکه بیست و دو سال سن داشت) وقتی به دادگاه احضار میکنند شخصا در دادگاه حضور پیدا میکند. منظورم بیشتر بر اصل پایبندی به قانون و دموکراسی است. بنابراین دوباره برگردم بر پاسخ شما. مسئله این است که آقای احمدی مقدم در اظهارات اخیر گفتهاند که با اصرار مرتضوی بوده است. همین حرفها را در گذشته هم زدهام که شما که میدانستید کهریزک وضعیتش اینگونه بوده پس چرا خواستید که بازداشت شدگان را به آنجا ببرند. در آن زمان صحبت از خواستن بود اما الان میگویند با اصرار این اقدام صورت گرفته است. اگر الان من سمت داشتم از مرجع تجدیدنظر درخواست میکردم که استماع شهادت شهود کند و اگر نقض تحقیقات دید آن را به دادگاه برگرداند. اما الان بدلیل اینکه موکلم (جوادی فر) رضایت داده است نمیتوانم این قضیه را پیگیری کنم.
به عنوان یک حقوقدان فکر میکنید اگر شهادت احمدی مقدم مورد توجه مرجع تجدید نظر قرار گیرد ابهامات این پرونده بطورکلی برطرف میشود و رسیدگی قضایی به این پرونده بطور کامل تمام میشود؟
ما نمیگوییم کاملا رسیدگی میشود، ولیکن» باید «رسیدگی شود. زیرا وقتی میگوییم کاملا رسیدگی میشود یعنی اطمینان داریم این کار انجام شود اما وقتی میگوییم باید رسیدگی شود یعنی اینکه اگر رسیدگی نشود قاضی تخلف کرده است. اما در این مرحله وقتی دلیل واقعی وجود دارد و احمدی مقدم میگوید مرتضوی اصرار بر انتقال بازداشت شدگان به کهریزک داشته یعنی عملا به معنای معاونت مرتضوی در قتل است زیرا وضعیت کهریزک را میدانسته و نمیبایستی غیر از افرادی که به آنها اراذل و اوباش میگفتند و خطرناک بودند به آنجا منتقل میشدند. البته اراذل و اوباش در قوانین ما عنوان ندارد و این را بطور عامیانه و یا امثال مرتضوی درست کردهاند. ممکن است مردم بگویند لات و لوت، اما ما که نمیتوانیم در حقوق کلمه لات و لوت را بکار ببریم. مثلا وقتی میگویند متهم، منظور کسی است که از او شکایت شده است و هنوز اتهامش ثابت نشده است و یا مطلع با شاهد فرق میکند. اینها در ادبیات حقوقی تعریف شده است و در اینجا هم همین حالت را دارد. اگر تحقیق کنند و ببینند که با اصرار مرتضوی انتقال بازداشت شدگان به کهریزک صورت گرفته است به دلیل آگاهی او از وضعیت بازداشتگاه عملا اتهام او معاونت در قتل محسوب میشود.
مرتضوی این اظهارات را رد کرده است اما شما در مطلبی اشاره کردهاید که اگر مرتضوی اصرار بر انتقال بازداشت شدگان را نداشت هیچیک از آنان فوت نمیکردند، میشود استدلال خود را در این زمینه بیشتر باز کنید؟
مرتضوی روز پنجشنبه هیجده تیرماه و روز جمعه نوزده تیرماه سر کار بوده است. روز شنبه و یکشنبه سر کار نبوده و چون بعدازظهر ساعت شش جلسه شورای عالی امنیت ملی در وزارت اطلاعات تشکیل شده، ایشان را دعوت میکنند. در آن جلسه وزیر وقت اطلاعات که دادستان کل کشور هم بوده میگوید از بالا دستور دادهاند که بلافاصله باید بازداشت شدگان را از کهریزک منتقل کنید. فرض کنیم این جلسه از ساعت شش تا هشت عصر آن روز طول کشیده باشد انتقال زندانی وقتی که مستند به دستور عالیترین مقام کشور باشد باید بلافاصله انجام بگیرد اما مرتضوی آن شب اینکار را انجام نمیدهد. فردا یعنی روز دوشنبه ۲۲ تیرماه که سر کار میرود قبل از ساعت نه صبح آقای سعید جلیلی دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی به او میگوید که از بالا (عالیترین مقام کشور) به من دستور دادهاند که اینها را باید از کهریزک منتقل کنید. دقت کنید چه ساعتی جلیلی این را گفته، ساعت نه صبح. اما آقای مرتضوی نه تنها آن روز که حتی شب پیش هم که به او گفته بودند اینکار را انجام نداد ه است. (از ساعت نه شب تا نه صبح میشود دوازده ساعت، از نه صبح روز دوشنبه تا نه صبح روز سه شنبه ۲۳ تیرماه در مجموع میشود ۳۶ ساعت) مرتضوی در این ۳۶ ساعت نه تنها کاری انجام نداده است بلکه تا ساعت یازده و نیم هم اینکار را نکرده است یعنی دقیقا سی و هشت ساعت و نیم اینکار را انجام داده است.
این صحبتها را تا اینجا داشته باشید و حالا این نکته قابل توجه است که پزشکان قانونی ایران، پزشکان شرافتمند، پزشکانی که شرف خود را نفروخته بودند به اتفاق آراء گفتهاند که این سه نفر (روح الامینی، جوادی فر، کامرانی) بر اثر ضرب و جرحهای وارده بر نسوج یعنی بافتهای نرم بدن آنها که موجب عفونت بدن شده و عدم معالجه آنها فوت کردهاند. حالا با این توضیحات درنظر بگیرید اگر آنها را در این سی و هشت ساعت حداقل همان صبح روز دوشنبه ۲۲ تیرماه از کهریزک انتقال میدادند (از هفتاد و دو ساعت بیست و چهار ساعتش کم میشد) فوت نمیشدند. بنابراین طبق گفته پزشکان قانونی مبنی بر اینکه ضربات وارده بر نسوج یعنی بافتهای نرم بدن آنها در طول هفتاد و دو ساعت قبل از مرگشان فوت کردهاند اگر منتقل میشدند دیگر مرگی اتفاق نمیافتاد. پس اگر در جای دیگری مرتضوی قصور نداشته باشد در اینجا قصور ایشان محرز است.
پس عملا اظهارات اخیر احمدی مقدم مهر تاییدی بر استدلال شماست. فکر میکنید با وجود گذشت چهارسال افراد دیگری که از وقایع کهریزک اطلاع دارند و تا الان سکوت کردند اگر حقایق را مطرح کنند میتواند به روشن شدن ابهامات باقی مانده در این پرونده تاثیر بگذارد؟
بله اگر حقایق دیگری را مطرح کنند موثر است اما بحث اگر است، مسئله این است که حتی خود حداد در حضور هیئت ویژه مجلس بیان کرد که مرتضوی دروغ میگوید و علی رغم اینکه به دادستان تهران اعلام شده بود که زندان اوین برای بازداشت شدگان جا دارد اما او دستور انتقال بازداشت شدگان به کهریزک را داده است. گذشته از اینکه در زندان اوین هم استانداردی عمل نمیکنیم که مثلا این اتاق پنج نفره است و نمیشود نفر ششم را در آنجا داد، اگر بیشتر از ظرفیت هم جا میدادیم حداقل در اوین این برخوردها را با بازداشت شدگان انجام نمیدادند.
آیا اینگونه برخوردها در کهریزک تنها به بعد از حوادث ۸۸ بر میگردد اگر ناگفتهای در این زمینه دارید بفرمایید؟
این صحبتها همه مربوط به حوادث مربوط به هیجده تیر سال ۸۸ است در حالیکه قبل از هیجده تیر و بعد از بیست و دو خرداد چند نفر را به زندان کهریزک برده بودند و حتی یک نفر را شبانه تا سینهاش در چال گذاشته بودند یعنی اینکارها قبلا هم انجام میگرفته و آقای مرتضوی از این حوادث خبر داشته است.
