فارین پالیسی: عربستان پشت سر شورشیان افراطی سوریه

چکیده :ارتش آزاد سوریه هنوز هم به عنوان یگ گروه رهایی بخش و میانه رو قلمداد می شود. با این حال بایستی دانست که اجرای پروژه برهم زدن توازن قوا به ضرر نیروهای افراطی که برای رهایی سوریه امری ضروری است تاکنون ضعیف بوده است. آلترناتیو واقعی برای آینده سوریه ایجاد یک سازمان شورشی است که لزوما باشگاهی از نیروهای صرفا سکولار نباشد بلکه ساختاری باشد که تمامی بازیگران از جمله سطوح مختلفی از نیروهای مذهبی را در برگیرند که در نهایت از افراط گرایی جلوگیری شود. در صورتی که اپوزیسیون که نتواند فعالانه عمل کند مسیر پیوستن نیروهای میانه رو به محور افراط گرایان هموار خواهد شد....

ترجمه گروه بین الملل کلمه:

وضعیت در داخل سوریه پیچیده تر از هر زمان دیگری شده است. اپوزیسیون در تبعید سوریه و آمریکا سرمایه گذاری زیادی را بر روی ارتش ازاد سوریه به عنوان نیروی خنثی کننده گروه های افراطی انجام داده اند گروه های افراطی ای که به عنوان بازیگرانی مهم در مناطق گرفته شده از ارتش دولتی سوریه نقش ایفا می کنند. با این حال تلاش های کنونی در هاله ای از ابهام قرار گرفته است. در تاریخ 24 سپتامبر، 11 شورشی از قدرتمندترین گروه های اسلامگرا از جمله چندین گردان وابسته به ارتش آزاد سوریه، بیانیه ای را امضا کردند که در آن اعلام کرده بودند که از این پس ائتلاف ملی مخالفان سوریه را به رسمیت نمی شناسند و شریعت تنها منبع مشروع قانونگذاری از دید آنان است. در تاریخ 29 سپتامبر، دست کم 50 گروه عملیاتی در نزدیکی دمشق که اکثرا از اعضای گروه «جیش الاسلام» بودند مناطقی از سوریه را از نیروهای ارتش آزاد سوریه بازپس گرفتند. مناطقی که پیش از این به عنوان قوی ترین پایگاه شورشیان شناخته می شدند.

اپوزیسیون سوریه ماه هاست که برای اتحاد گروه های شورشی در دمشق و استان شرقی این کشور یعنی درعا تلاش می کند و درصدد بوده تا واحد های ارتش آزاد سوریه از فرماندهی مشخص و ساختار نظارتی واحد برخوردار شوند. در این میان کمک های آمریکا و کشورهای حوزه خلیج فارس بخصوص عربستان سعودی و تسلیحات آنان با امید جلوگیری از رشد افراط گرایی به دست شورشیان رسیده است.

با این وجود، امروز تمایلات سلفی گرایانه در میان شورشیان تنها گرایش غالب در مناطق تصرف شده توسط شورشیان بوده است. گروه لواء الاسلام نقش اصلی را در «جیش الاسلام» ایفا می کند و باعث شده تا هر دو طیف ارتش آزاد سوریه و هم چنین گروه های افراطی هم چون احرار الشام و جبهه النصره که قدرتمندترین گروه ها در این مناطق بوده اند از رشد بازمانند. این گروه ها با شورای نظامی دمشق هماهنگ هستند اما گروه احرار الشام کمی پس از امضای بیانیه از این شورا خارج شد. این گروه با انتشار بیانیه ای خشمگینانه از تسلط جناح ه ای خارجی و حذف سایر گروه های عضو در این شورا انتقاد کرد.

با این وجود چنین تحولاتی لزوما خبرهایی بد نیستند. رشد گروه های شورشی سلفی در سوریه فرصت لازم برای مبارزه با افراط گرایان واقعی مرتبط با القاعده از جمله گروه جبهه النصره و گروه دولت اسلامی عراق و شام را فراهم می کند که با اقدامات ویران گرایانه اخیر در شمال و شرق سوریه دست به مبارزه علیه گروه های مسلح میانه رو زده اند. واقعیت آن است که سوریه دیگر عرصه مبارزه میانه روها علیه افراط گرایان نیست بلکه جنگ واقعی در این کشور هم اکنون میان افراط گرایان علیه میانه روها و میانه روهای مذهبی در جریان است. علیرغم آن که تحولات اخیر شکستی را برای ارتش آزاد سوریه موجب شده است اما از طریق افزایش فعالیت این گروه ها میان جناح های افراطی واقعی را به حاشیه راند.

به نظر می رسد که عربستان سعودی پشتیبان اصلی گروه های شورشی در حومه دمشق است. گروه لواء الاسلام به رهبری زهران علوش از سوی ریاض مورد حمایت قرار گرفته است و در مقابل گروه احرار الشام از سوی دولت قطر حمایت می شود. در این میان جبهه النصره از گروه جدید جدا شده است. گرچه گروه لواء الاسلام بخشی از گروه ارتش مورد حمایت عربستان سعودی یعنی ارتش آزاد سوریه بوده اند با این حال سخنگوی این گروه تازه تاسیس در مصاحبه با یک شبکه تلویزیونی عرب زبان اخبار منتشر شده در مورد این که جریان مذکور بخشی از ارتش آزاد سوریه بوده را تکذیب کرده است. علت تکذیب این گروه شاید بدان خاطر باشد که ارتش آزاد سوریه تا حد زیادی اعتمادی که در میان گروه های شورشی داشت را اکنون از دست داده است و به کارگیری زبان مذهبی می تواند در مقابله با گروه های رادیکال موثرتر هستند رویدادی که گروه های مختلف اسلام گرا و گروه های میانه رو از آن استقبال کرده اند.

ممکن است استراتژی عربستان سعودی در این زمینه کارآمد باشد: ایجاد خصومت علیه افراط گرایانی که با پول های خارجی تغذیه می شو ند و با عناصر القاعده در ارتباط اند. این تنش ها همواره به افزایش درگیری ها نمی انجامند چرا که برای بسیاری از گروه های شورشی سر نگون ساختن دولت اسد و نه مبارزه با نیروهای افراطی اولویت دارد. به گزارش یکی از فعالان حاضر در ناحیه رقاع در شمال سوریه، در زمان آغاز درگیری های میان نیروهای دولت اسلامی عراق و شام که وابسته به القاعده با نیروهای عهد الرسول در ماه اوت گذشته، ساکنین محلی از یکی از دو گروه شورشی حمایت کردند اما در مقابل بیش ترین انتقاد آنان از جنگ درون گروهی میان گروه های شورشی مطرح شد. این فعال محلی در ادامه گفته است «زمانی که جنگنده ارتش دولتی سوریه به بمباران مناطق مختلف می پردازند شورشیان خشمگین تر می شوند.»

میزان و حجم فعالیت گروه های افراطی شاخص دقیق برای نشان دادن دامنه حمایت ایدئولوژیک از آنان در جامعه سوریه نیست. گروه های شورشی اغلب دارای ایدئولوژی واحدی نیستند همان گونه که بسیاری از افرادی که به این گروه ها می پیوندند لزوما با انگیزه های مذهبی به عضویت در نمی آیند. برای مثال، اعضای گروه احرار الشام در درعا از نظر باورمندی به عقاید مذهبی تفاوت قابل ملاحظه ای با اعضای این گروه در مناطق محافظه کارتر واقع شده در شمال سوریه از جمله ادلب و یا حومه حلب دارند.

موقعیت داخلی سوریه بسیار سیال تر از شعارهای افراطی سر داده شده از سوی بسیاری از گروه هاست. وضعیت کنونی امروز سوریه به گونه ای است که میانه روها می توانند اعضای گروه های افراطی شوند و در مقابل عکس این موضوع نیز صادق است. برای نمونه، برخی گروه ها هم چون ثغور الشام متشکل از شورشیان اسلام گرا و سکولاری هستند که مخالف اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی بوده اند.

به این خاطر بسیاری از شورشیان میانه رو در مورد شبکه ها ی خارجی و رهبرانی که از آنان کمک می گیرند نگرانی بیشتری دارند و دغدغه آنان نسبت به اعضای گروه های افراطی داخلی سوریه کم تر است. یکی از افسران وابسته به ارتش آزاد سوریه در ناحیه شرقی دیرالزور که در عملیات اطلاعاتی شرکت می کند در این مورد می گوید «ما نگرانی زیادی در مورد اعضای جبهه النصره نداریم. ما اعضای این گروه را می شناسیم آنان برادران و همسایگان ما هستند. آنان پسران قبیله های ما هستند. مبارزه اصلی ما علیه گروه دولت اسلامی عراق و شام و رهبران جبهه النصره است.»

ارتش آزاد سوریه هنوز هم به عنوان یگ گروه رهایی بخش و میانه رو قلمداد می شود. با این حال بایستی دانست که اجرای پروژه برهم زدن توازن قوا به ضرر نیروهای افراطی که برای رهایی سوریه امری ضروری است تاکنون ضعیف بوده است. آلترناتیو واقعی برای آینده سوریه ایجاد یک سازمان شورشی است که لزوما باشگاهی از نیروهای صرفا سکولار نباشد بلکه ساختاری باشد که تمامی بازیگران از جمله سطوح مختلفی از نیروهای مذهبی را در برگیرند که در نهایت از افراط گرایی جلوگیری شود. در صورتی که اپوزیسیون که نتواند فعالانه عمل کند مسیر پیوستن نیروهای میانه رو به محور افراط گرایان هموار خواهد شد.