کنفرانس صلح سوریه به تعویق افتاد/ تغییر سیاست های آمریکا در سوریه

چکیده :بایستی منتظر ماند و دید که آیا اظهارنظر اخیر کری در هفته گذشته را می توان بتوان نخستین نشانه هر چند کوچک تلاش آمریکا برای اعمال محدودیتی خود خواسته بر سیاست متناقضی دانست که در طول دهه های اخیر در پیش گرفته است یا...

کلمه- گروه بین الملل: «بحران سوریه به سرعت و به طور اجتناب ناپذیری رو به وخامت می رود» این جمله را والری آموس گفته است، رئیس بخش امور بشردوستانه سازمان ملل متحد، آموس در جلسه ای که با شورای امنیت سازمان ملل داشت، اعلام کرد ۹ میلیون و سیصدهزار نفر از مردم سوریه (حدود ۴۰ درصد از جمعیت این کشور) به کمک‌های خارجی احتیاج دارند.

بلندپایه‌ترین مقام سازمان ملل در امور بشردوستانه گفته است که شورای امنیت باید تمام قوای سیاسی خود را به کار ببندد تا هم حکومت و هم مخالفان راه را برای کمک‌رسانان هموار کنند، این در حالی است که جامعه جهانی هنوز موفق نشده اند به توافقی برای برگزاری مذاکرات صلح ژنو 2 برسند و مدت هاست که بر سر زمان برگزاری این مذاکرات اختلاف وجود دارد در این شرایط سیاست های آمریکا و غرب نیز در مورد سوریه ثبات و پایداری ندارد.

بحران سوریه حتی اخضر الابراهیمی، نماینده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب در امور سوریه را نیز نا امید کرده است. ابراهیمی خبر داده که برگزاری کنفرانس صلح سوریه فعلا به زمانی دیگر افتاده است. او روز ۵ نوامبر، ۱۴ آبان، تاکید کرد است که همچنان به‌شدت تلاش می‌کند این نشست را تا پایان سال جاری میلادی که کمتر از دو ماه دیگر از آن باقی مانده، برگزار کند. این نشست که به «کنفرانس ژنو ۲»معروف شده، قرار بود تا پایان ماه جاری میلادی یعنی تا حدود چهار هفته دیگر در ژنو سوئیس برگزار شود.

به گزارش ایسنا، ابراهیمی با ابراز امیدواری برای توافق جهت برگزاری نشست ژنو 2 در 25 نوامبر، افزود: معارضان سوری در شرایط دشواری قرار دارند، دچار تفرقه شده‌اند و می‌کوشند تا با غلبه بر اختلافات خود برای معین کردن نماینده شان در ژنو 2 به توافق برسند. او تأکید کرد: کنفرانس ژنو 2 با نشست ژنو متفاوت است زیرا سوری‌ها نیز در آن مشارکت دارند و نشست‌هایی که ما برگزار کردیم، بر بررسی راه‌های برگزاری ژنو 2 متمرکز بود.

جبهه مخالفان بشار اسد درباره کنفرانس صلح سوریه دچار اختلاف نظر است. برخی از این مخالفان، حضور در این نشست را به حضور نداشتن نمایندگان حکومت سوریه مشروط کرده‌اند. در سوی دیگر حکومت سوریه هم نمی‌پذیرد که این مذاکرات با پیش‌شرط حذف بشار اسد از صحنه سیاسی این کشور سر بگیرد. وزیر اطلاعات سوریه گفته است اگر هدف این کنفرانس، کناره‌گیری اسد باشد، دمشق در آن شرکت نخواهد کرد. بشار اسد گفته است فقط در صورتی با مخالفان وارد مذاکره خواهد کرد که آنها سلاح ها را زمین بگذارند.

ابراهیمی پس از دیدار با ده‌ها دیپلمات عالی‌رتبه کشورهای مختلف جهان در مقر سازمان ملل در ژنو گفت که برای برگزاری این نشست در حال حاضر نمی‌تواند تاریخی اعلام کند. او در همین حال تاکید کرده است که طبق توافق آمریکا، روسیه و سازمان ملل متحد، کنفرانس صلح سوریه باید بدون هرگونه پیش‌شرط برگزار شود.

ابراهیمی افزوده است: به توافق رسیدیم که کنفرانس بدون پیش‌شرط از سوی طرف‌های مختلف برگزار شود و مشارکت ایران در ژنو 2 موضوعی است که به بررسی بیشتر نیازمند است.

نماینده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب در امور سوریه می گوید که ما برای برگزاری ژنو 2 آمادگی داریم و دبیرکل سازمان ملل نیز برای برگزار شدن این کنفرانس باید صبور باشد.

تلاش‌ها برای برگزاری کنفرانس صلح سوریه در ماه‌های گذشته جریان داشته و در همین حال، بحث‌ها و اختلاف‌نظرهایی درباره شرکت‌کنندگان در آن و همچنین دستور کار این نشست مطرح بوده است.

ایده برگزاری این کنفرانس ابتدا در ماه مه سال جاری میلادی به میان آمد. در ماه سپتامبر و پس از تصویب قطع‌نامه الزام‌آور شورای امنیت درباره تسلیحات شیمیایی سوریه، بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد، یک تاریخ اولیه برای برگزاری این نشست در میانه ماه نوامبر اعلام کرد.

به گزارش بی بی سی، اخضر ابراهیمی با وندی شرمن، معاون وزیر امور خارجه آمریکا، میخائیل باگدانف و گنادی گاتیلف، معاونان وزیر امور خارجه روسیه، و سپس با دیپلمات‌های عالی‌رتبه از دیگر کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل متحد یعنی بریتانیا، چین و فرانسه دیدار کرده است. او همچنین با همسایگان سوریه از جمله اردن، ترکیه، عراق و لبنان در این باره مذاکراتی داشته است. ابراهیمی در جریان تلاش‌هایش برای برگزاری نشست صلح سوریه، با مقامات عربستان سعودی و ایران هم مذاکراتی داشته است.

تعداد کسانی که در داخل سوریه مجبور به ترک خانه هایشان شده اند، از چهار میلیون و دویست هزار نفر در ماه ژوئن به شش و نیم میلیون نفر رسیده، حدود دو و نیم میلیون نفر در مناطق دور افتاده یا تحت محاصره زندگی می کنند و دسترسی به غذا، نیروی برق و حتی امکانات پزشکی و بهداشتی ندارند.

این در حالی است که غرب و در راس انها آمریکا سیاست واحدی را در سوریه دنبال نمی کند. رامی خوری تحلیلگر مسائل خاورمیانه در روزنامه دیلی استار لبنان در مورد تغییر سیاست های آمریکا در سوریه نوشته است. او می نویسد:

چند روز گذشته زمانی که متن سخنرانی جان کری وزیر امور خارجه آمریکا را در جریان سفرش به ریاض خواندم تعجب کردم. کری در جریان گفتگو با مقامات ارشد سعودی خاطر نشان کرد که دولت آمریکا نه قدرت اجرایی مداخله در سوریه را دارد و تمایلی به این کار دارد. سخنان جان کری در مورد مصر، ایران و مذاکرات فلسطینیان – رژیم اسرائیل بیش تر تکرار اظهارات گذشته بود. از سوی دیگر می توان موضع گیری کنونی آمریکایی ها در قبال سوریه را نمونه ای متعارف از تلاش قدرتی جهانی برای خروج از شرایط دشوار کنونی دانست.

موضع گیری اخیر جان کری در مورد موضوع سوریه می تواند متاثر از شرایط دیگری نیز باشد. مهم ترین بخش اظهارات اخیر کری در مورد نداشتن اختیار و قدرت قانونی ایالات متحده برای مداخله در سوریه بود. طرح این موضوع پرسش های بیشتری را ایجاد می کند. آیا منظور جان کری آن بود که رییس جمهوری آمریکا خواستار کسب نظر موافق کنگره برای مداخله نظامی علیه سوریه بوده و یا آنکه بدان معنا بود که هرگونه اقدام نظامی علیه کشوری نیازمند جلب حمایت بین المللی است ؟

من تردید دارم که مقصود جان کری از اظهارات اخیرش مورد اول و لزوم جلب حمایت نمایندگان کنگره برای مداخله نظامی بوده باشد چرا که پیش تر نیز دولت آمریکا از مخالفان دولت سوریه حمایت نظامی و فنی به عمل آورده بود. شاید مقصود جان کری این بوده که هرگونه تقویتی در یاری رسانی دولت آمریکا به مخالفان دولت اسد نیازمند کسب مجوز از سوی کنگره آمریکا است با این عملی شدن چنین موضوعی نامحتمل است چرا که باراک اوباما رییس جمهوری آمریکا از اجرای تهدید خود در مورد مجازات دولت اسد پس از استفاده از سلاح شیمیایی در ماه گذشته سرباز زد.

در صورتی که دولت آمریکا قصد داشته باشد تا حمایت نهادهای معتبر بین المللی را برای هرگونه اقدام نظامی علیه سوریه جلب نماید این موضوع گامی رو به جلو محسوب می شود. اصلی ترین نهاد بین المللی که دارای قدرت قانونی تصمیم گیری در چنین موردی می باشد شورای امنیت سازمان ملل متخد است با این وجود دولت آمریکا قطعا در جلب نظر مساعد تمامی اعضای شورای امنیت برای اقدام نظامی علیه سوریه ناموفق خواهد بود چرا که طرح این موضوع در آن شورا با وتوی دولت روسیه به عنوان یکی از اصلی ترین اعضای شورای امنیت مواجه خواهد شد. در نتیجه به نظر می رسد که مسیر برای جلب مشروعیت هرگونه اقدام نظامی آمریکا علیه سوریه نامحتمل بنظر می رسد.

بخش دوم سخنرانی کری در مورد این موضوع است که دولت آمریکا تمایلی به مداخله نظامی در سوریه ندارد. طرح این موضوع فریبکارانه است چرا که دولت آمریکا پیش تر در بسیاری از کشورهای جهان دست به مداخله نظامی زده است و هم اکنون به مخالفان مسلح دولت اسد در سوریه کمک نظامی ارائه می کند. آیا نمونه های متعدد مداخلات نظامی آمریکا را نمی توان در سرتاسر خاورمیانه مشاهده کرد ؟

جان کری در ریاض از تداوم حمایت واشنگتن و ریاض از نیروهای میانه رو در اپوزیسیون سوریه سخن به میان آورد و در مورد افزایش نقش نیروهای اسلامگرا در صفوف اپوزیسیون این کشور ابراز نگرانی کرد. جان کری تلاش کرد تا با میانه رو معرفی کردن گروههای مخالف دولت سوریه تلاش نماید تا به جهان این گونه القا کند که دولت آمریکا در صدد حمایت از نیروهایی است که در راستای منافع آمریکایی ها و متحدان این کشور برآمده است.

موضع آمریکایی ها در مورد سوریه منحصر به فرد بوده اما غیر معمول نیست. واشنگتن در مورد مسائل مختلف در خاورمیانه بارها مواضعی متناقض اتخاذ کرده است. مواضعی که سبب شده تا در بسیاری از مواقع متحدان این کشور دچار سردرگمی شده و دچار خطای محاسباتی شوند. برای مثال، در مورد مذاکرات اعراب – رژیم اسرائیل دولت آمریکا مدعی است که خواستار میانجی گری میان فلسطینیان و اسرائیلی و تحقق راهکار تشکیل دو دولت فلسطینی – اسرائیلی است با این وجود در عمل آمریکایی ها با حمایت از هرگونه اقدام مداخله جویانه نظامی رژیم اسرائیل علیه کشورهای همسایه عرب این رژیم نشان داده اند که یا ناتوان از تغییر رویکرد رژیم اسرائیل در جهتی هستند که به نفع تحقق راهکار دو دولت باشد و یا آن که تمایلی جدی برای اعمال فشار بر رژیم اسرائیل ندارند. هم چنین در مورد موضوع بهار عربی در منطقه، واشنگتن اعلام کرده که از مبارزه ملت های عرب برای رسیدن به آزادی و کسب حقوق و کرامت انسانی آنان حمایت می کند اما در عمل هنوز هم از دولت های عربی حمایت می کند که در مقابل احقاق حقوق ملت های عرب مقاومت می کنند.

یکی از دلایل اصلی حمایت کنونی دولت آمریکا از دولت های عرب منطقه حضور بازیگران کلیدی در منطقه بخصوص ایران، ترکیه، عربستان سعودی، رژیم اسرائیل و مصر هستند که در طول دهه های گذشته سبب شده تا اتخاذ سیاست خارجی ای منسجم از سوی واشنگتن را دشوار سازد. ایالات متحده خود را در وضعیتی می بیند که طرفین مورد منازعه در خاورمیانه از جمله ترک ها، ایرانی و اعراب با یکدیگر اختلاف نظرهایی جدی دارند .

بایستی منتظر ماند و دید که آیا اظهارنظر اخیر کری در هفته گذشته را می توان بتوان نخستین نشانه هر چند کوچک تلاش آمریکا برای اعمال محدودیتی خود خواسته بر سیاست متناقضی دانست که در طول دهه های اخیر در پیش گرفته است یا خیر ؟