تمسک عملی به امام علی (ع)
چکیده :اکنون در آستانه عید غدیر، کتاب تاریخمان را چهارسال به عقب بر می گردانیم، سال ۸۸ و انتخابات ریاست جمهوری پرحادثه...
زهرا ربانی املشی:
“الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة امیرالمومنین علیه السلام”
این کلماتی است که شیعیان علی(ع) درروزعید غدیربسیار بر زبان می آورند. تمسک در لغت به معنی چنگ و دستانداختن و یا متوسل شدن به چیزی است. تمسک به علی(ع) یعنی توجه وتمسک به راه و روش او، که البته همانا راه او، راه و روش قرآن است چرا که علی قرآن ناطق است و غیر حق نمی کند و نمیگوید. از آخرین وصایای حضرتش آنگاه که در بستر بیماری بود می فرماید: «لاتترکوا الامر بالمعروف و النهی عن المنکر، فیولی علیکم شرارکم ثم تدعوا فلایستجاب لکم» امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید زیرا که در آن صورت، اشرار و ستمگران بر شما مسلط خواهند شد، آنگاه هرچه دعا کنید مستجاب نخواهد شد.
قرآن کریم انجام امر به معروف و نهی از منکر را ، ازبارزترین ویژگی امت اسلامی دانسته و می فرماید: وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللّهُ إِنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ( توبه۷۱) “و مردان و زنان با ايمان دوستان يكديگرند كه به كارهاى پسنديده وا مىدارند و از كارهاى ناپسند باز مىدارند و نماز را بر پا مىكنند و زكات مىدهند و از خدا و پيامبرش فرمان مىبرند آنانند كه خدا به زودى مشمول رحمتشان قرار خواهد داد كه خدا توانا و حكيم است”
نکته مهم این که در این آیه خداوند امر به معروف و نهی از منکر را حتی قبل از نماز و زکات بیان می کند. وعلی (ع) با حدیث زیر بر آن صحه می گذارد: «و ما اعمال البر كلها و الجهاد فی سبیلالله عندالامر بالمعروف و النهی عن المنكر الا كنفثه فی بحر لجّی»: تمام كارهای نیك و حتی جهاد در راه خدا، در مقابل امر به معروف و نهی از منكر به اندازهی آب دهانی در مقابل دریایی پهناور بیش نیست»
در جامعه اسلامی این دو اصل واجب به عنوان مهمترين ابزار نظارتى بهكار گرفته میشود وهر مسلمانى مكلف به انجام آن است و منحصر و محدود به افراد خاصى هم نيست، بلكه همه سطوح جامعه و حتى حاكمان را دربرمىگيرد. مسئله امر به معروف حاكمان در اسلام، تحت عنوان «نصيحت ائمه مسلمين» آمده است که شامل مشارکت در تصمیمگیریها و مراقبت و اشراف بر کار حاکمان و حق نصیحت آنها می شود. و هر فرد مسلمان اعم از زن و مرد موظف است كه حاكمان را امر به معروف و نهى از منكر كند و بر حاکمان است که نه تنها به آن بها دهند بلکه زمینه انجام آن را در جامعه فراهم کنند. على(ع) مىفرمايد: «از گفتن حق باز نايستيد كه من نه برتر از آنم كه خطا كنم و نه در كار خويش از خطا ايمنم؛ مگر كه خدا مرا در كار نفس، كفايت كند كه او از من بر آن تواناتر است.» امامعليه السلام گرچه خود معصوم است، ولی معتقد است كه هر كس در مقام آمريت قرار گيرد، نيازمند هدايت و امر به معروف ديگران است و بدیهی است نخستين سنگ انحراف زمانى گذاشته مى شود كه حاكم خود را بى نياز از امر به معروف به وسيله ديگران بداند.
در همین راستا قانونگذاران جمهوری اسلامی، اصلی را در قانون اساسی گنجانده اند که باصراحت تمام به این فریضه توجه دارد، اصل هشتم قانون اساسی می گوید: در جمهوری اسلامی ایران دعوت به خیر ، امر به معروف و نهی ازمنکر وظیفه ای همگانی و متقابل بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت است. شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین می کند.
و به این ترتیب است که مردم شرعاً و قانوناً، نه تنها حق، بلکه وظیفه دارند تا علاوه بر راهنمایی، توصیه و دعوت به خیر نمایند و کوتاهی درانجام آن کوتاهی در انجام تکلیف است. حاکمان نیز باید توجه داشته باشند که نظارت مردم بر دولت از موضع خواهش و تمنا نیست بلکه خواسته و نظر مردم مقدم برخواسته و نظر مسئولان است و به همین جهت، مردم می توانند به دولت منتخب خویش امر و نهی کنند. از ديدگاه امام علی(ع)، رعايت حقوق مردم و رعايت حقوق حكومت توأمان وجود دارند و نميتوان فقط بر يكي از آن دو تاكيد نمود. در بخشي از خطبه ۲۰۷ نهجالبلاغه حضرت ميفرمايد: ” اگر تصور شود براي كسي حقی يكسويه بدون مسئوليت باشد اين حق فقط ويژه خداست ـ نه آفريدگان ـ كه اوآميزه قدرت و عدالت است و حوادث روزگار، و تلخ و شيرين زندگي، همه عدل و خير است، و او قدرت لايتناهي و عدالت مطلق در نظام هستي است او بر همگان حق دارد و همه مديون اويند.”
در جای دیگر ایشان به عنوان حاکم در این باره می فرمایند: “ايها الناس!انّ لي عليكم حقاً، و لكم عليّ حقٌ: فامّا حقكم عليّ فالنصيحة لكم و توفير فيئكم عليكم، و تعليمكم كيلا تجهلوا، و تأديبكم كيما تعلموا، و اما حقي عليكم فالوفاء بالبيعه و النصيحة في المشهد و المغيب، و الاجابة حين ادعوكم و الطاعة حين آمركم” “اي مردم، حقي من بر شما دارم و حقي شما بر من داريد؛ اما حق شما بر من: خيرخواهي درباره شما و تنظيم و زیاد نمودن بيت المال براي تهيه معيشت سالم شما، و تصدي بر تعليم شما كه از جهل نجات پيدا كنيد و تأديب شما كه علم شما را بسازد. و اما حق من بر شما: وفا به بيعتي است كه با من كرده ايد و خيرخواهي در حضور و غياب و پاسخ مثبت در آن هنگام، كه شما را بخوانم و اطاعت از من موقعي كه به شما دستوري بدهم”.
اکنون در آستانه عید غدیر، کتاب تاریخمان را چهارسال به عقب بر می گردانیم، سال ۸۸ و انتخابات ریاست جمهوری پرحادثه، آیا وقایع اتفاق افتاده، که متأسفانه آثار آن هنوز ادامه دارد با تفکر غدیر سازگاری دارد؟ وقایعی از قبیل:
۱- عدهای به روند انتخابات طبق قانون اعتراض آرام داشتند، ولی مسئولین ذیربط نه تنها به آن اعتراضات ترتیب اثر ندادند بلکه موجبات دستگیری و ضرب و شتم و حتی در مواردی کشتن معترضین را فراهم کردند.
۲- بدنبال این ظلم معترضین طبق دستور قرآن که فرموده :”لاَّ يُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوَءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَن ظُلِمَ” ﴿۱۴۸نساء﴾ صدای اعتراضشان را بالا بردند ولی باز به جای رسیدگی سرکوب شدند.
۳- کاندیدای مورد احترام مردم را به حصر کشیدند و به این طریق به جای رسیدگی به انتقاد و اعتراض مردم، نمک بر زخمشان ریختند.
۴- به شعور سیاسی بخشی از جامعه توهین و با اعترافات غیر قانونی در دادگاههای نمایشی حیثیت افراد محترم را زیر سؤال بردند.
۵- اعتراض کنندگان را به حبسهای طولانی مدت و گاهی توأم با تبعید محکوم کردند و به اصطلاح صدای اعتراض را به جای رسیدگی خفه کردند.
۶- بسیاری از محکومین را از کار و شغلشان اخراج کردند.
امام علی(ع) به خوارج که از دشمنان و مخالفان سرسخت او بو دند و علیه او تبلیغات گسترده میکردند، میگوید: “سه حق مسلّم شما در نزد ما محفوظ است: ما هرگز شما را از گزاردن نماز در مسجد جامع شهر و شرکت در اجتماعات خود منع نمیکنیم، حقوق شما را از بیت المال میپردازیم، و تا شما بر ما شمشیر نکشید و جنگ آغاز نکنید، نبرد نمیکنیم”.
آیا شایسته است که متمسکین به علی(ع) که ادعای تفکر غدیری دارند، پس از گذشت ۴ سال (که حتی موضوع اصلی مورد مناقشه منتفی شده) به این حصر و حبسها ادامه دهند؟ و آنهایی که قصد انتقاد و اعتراض داشتند به جرم توهین به افراد متحمل حبسهای بلند مدت شوند؟ اکنون که دولت منتخب و محترم در جهت رفع مشکلات و کدورتها و ایجاد تعامل با کشورهای غربی بر آمده است آیا بهتر نیست ابتدا با ملت خود، این تعامل و تفاهم را به اثبات برساند؟
اگر با اعمال خشونت نسبت به آمرین به معروف و ناهیان از منکر،مردم را نسبت به این دو واجب بیتفاوت کنیم پایههای انسجام وامنیت و عدالت اجتماعی را درجامعه سست نموده ایم که در این صورت انتظار آباداني و سازندگي و شكوفايي اقتصادی انتظار بیجایی خواهد بود.
با تبریک عید غدیر خم و آرزوی داشتن تفکر غدیری.
