66درصد برنامه چهارم در کشاورزی محقق نشد
چکیده :طبق آمار تعداد بهرهبرداران بخش کشاورزی در سال 84 برابر با چهارمیلیونو210هزارو526نفر بوده است. بنابراین بر اساس اهداف برنامه تعداد شاغلان کشاورزی تا پایان سال 89 باید با اشتغالزایی برای480هزارنفر به چهارمیلیونو690هزارنفر میرسید. اما تا سال 88 تعداد بهرهبرداران بخش کشاورزی چهارمیلیونو369هزارو568نفر برآورد شده است. به این ترتیب تنها 159هزارنفر به جمع شاغلان کشاورزی افزوده شدهاند و این نشان میدهد که این عملکرد با اهداف پیشبینیشده 66درصد فاصله دارد. آنچه سبب ایجاد شغل میشود شاخص مهمی است به نام سرمایهگذاری. مرور حوزه کشاورزی نشان میدهد در سالهای گذشته همواره از فقر سرمایهگذاری رنج بردهایم و تنها سهمی که از سرمایهها نصیب کشاورزان شده ارقامی کمتر از 4/5 درصد بوده است. اما اتفاق بد در این حوزه آن است که سال گذشته عدد صفر برای بخش کشاورزی از سرمایهگذاریهای خارجی رقم خورد. ...
با کاهش هرروزه مزیتهای تولید در بخش کشاورزی، میزان اشتغالزایی این بخش که بالغ بر 56/3 درصد از کل شاغلان کشور در سالهای دهه 1340 بود در آخرین آمارگیری مرکز آمار به 18/5 درصد رسیده است. این اتفاق البته در سالهای اخیر روند پرشتابتری گرفته بهطوری که رشد سالانه 1/9 درصد اشتغال کشاورزی که برای برنامه توسعهای کشور هدفگذاری شده بود محقق نشد. بهعبارت دیگر با وجود آنکه مقرر شده بود از سال 84 تا 88 هر سال 80هزارنفر به تعداد شاغلان در این بخش افزوده شود، اما آمارها حکایت از آن دارند که تنها یکسوم از اهداف برنامه در زمینه اشتغال بخش کشاورزی محقق شده است.
به نوشته روزنامه شرق، طبق آمار تعداد بهرهبرداران بخش کشاورزی در سال 84 برابر با چهارمیلیونو210هزارو526نفر بوده است. بنابراین بر اساس اهداف برنامه تعداد شاغلان کشاورزی تا پایان سال 89 باید با اشتغالزایی برای480هزارنفر به چهارمیلیونو690هزارنفر میرسید. اما تا سال 88 تعداد بهرهبرداران بخش کشاورزی چهارمیلیونو369هزارو568نفر برآورد شده است. به این ترتیب تنها 159هزارنفر به جمع شاغلان کشاورزی افزوده شدهاند و این نشان میدهد که این عملکرد با اهداف پیشبینیشده 66درصد فاصله دارد. آنچه سبب ایجاد شغل میشود شاخص مهمی است به نام سرمایهگذاری. مرور حوزه کشاورزی نشان میدهد در سالهای گذشته همواره از فقر سرمایهگذاری رنج بردهایم و تنها سهمی که از سرمایهها نصیب کشاورزان شده ارقامی کمتر از 4/5 درصد بوده است. اما اتفاق بد در این حوزه آن است که سال گذشته عدد صفر برای بخش کشاورزی از سرمایهگذاریهای خارجی رقم خورد.
صفر نصیب کشاورزی شد
اعلام رسمی سرمایهگذاری صفر در بخش کشاورزی به اوایل تابستان سال 89 برمیگردد که رییس سازمان سرمایهگذاری خارجی، از رشد 86درصدی سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران خبر داد ولی در تشریح میزان سرمایهگذاری در حوزههای مختلف، سهم بخش کشاورزی را صفر اعلام کرد. اعتقاد بهروز علیشیری اینگونه بیان شد که ریسک بالای سرمایهگذاری در بخش کشاورزی، راه ورود دلار به این حوزه را بهطور کامل قطع کرده و این هشدار با اعلام ارقام سرمایهگذاری در بخشهای مختلف به مسوولان گوشزد شده است. و در این رابطه دانستن اظهارنظر محمدعلی نیکبخت، معاون وزیر جهاد کشاورزی دولت دهم، که دلیل کاهش میزان سرمایهگذاری داخلی و صفر بودن سرمایهگذاری خارجی در بخش کشاورزی کشور را عادی میداند هم خالی از لطف نیست. وی معتقد است: این چالش در همه دنیا بهدلیل بالا بودن میزان ریسک سرمایهگذاری در بخش کشاورزی نسبت به بخشهای صنعت و خدمات وجود دارد که این امر باعث میشود بهطور کل سرمایهگذاران داخلی و خارجی کمتر برای سرمایهگذاری در این بخش اقدام کنند و باید یادآور شد که سهم بخش کشاورزی در رشد اقتصادی کشور غیرقابل انکار است و ارتقای این بخش شکوفایی اقتصاد را بههمراه خواهد آورد.
کشاورزی آب رفت
در لابهلای آمارهای سال 1335 به سهم بخش کشاورزی از میزان اشتغال کشور برمیخوریم. در این سال 56/3 درصد از افراد شاغل کشور در حرفه کشاورزی مشغول فعالیت بودند. سهم بخش صنعت 20، خدمات 20 و سهدرصد غیرقابل طبقهبندی عنوان شدهاند. بیش از 50سال از آن تاریخ میگذرد و سهم هر یک از این بخشهای اقتصادی در اشتغال کشور تغییر کرده است. طبق سرشماری سال 85، کشاورزی از میزان اشتغالزایی کشور 18/5 درصد سهم دارد اما سهم صنعت به 31 و خدمات به 48درصد ارتقا یافته است و این بهمعنای آن است که کشاورزی روزبهروز کوچکتر و صنعت و خدمات فربهتر شدهاند. کوچکترشدن کشاورزی همزمان با بزرگ شدن شهرها و کاهش جمعیت روستاییان اتفاق افتاد. در سال 1355 از 34میلیوننفر جمعیت کل کشور 16میلیوننفر شهری و 18میلیوننفر روستایی بوده که نسبت 47 به 53 را بیان میکند. به تعبیر دیگر جمعیت روستایی ششدرصد بیش از جمعیت شهری بوده است. اما این نسبت در سال 1385 معکوس شده است. در این سال از 71میلیوننفر جمعیت کل، 48میلیوننفر شهری و 23میلیوننفر روستایی بودند و نسبتشان به 68 به 32 تغییر کرد.
روستاها 10درصد خالیتر شدند
روند مهاجرتها نشاندهنده رشد مهاجرت از روستا به شهر و افزایش 10درصدی روستاهای خالی از سکنه از سالهای 75 تا 85 است. اکثر این روستاها متشکل از دو تا 10 خانوار بوده که پس از اتمام منابع آبی، به روستاهای بزرگتر یا شهرها مهاجرت کردهاند. در حال حاضر 65هزار نقطه روستایی در کشور وجود دارد که از این میزان 20هزار نقطه خالی از سکنه است. مهاجرت یک حالت مطلوب دارد که بین جمعیت و مکان تعادل برقرار میکند. اما اگر مهاجرت بدون توجه به این عامل و تنها به دلیل جاذبههایی بهنفع یکی از کفههای ترازو سنگین شود شکل بیرویه و نامطلوب به خود خواهد گرفت. جانعلی بهزادنسب، کارشناس کشاورزی و مدیر سابق دفتر برنامهریزی توسعه روستایی وزارت جهاد کشاورزی در گفتوگو با «شرق» نبودن تولید در بخش کشاورزی را یکی از علل شتابگرفتن روند مهاجرت برشمرد. او میگوید: وقتی تولید صرفه اقتصادی نداشته باشد و در مقابل سایر بخشها مانند مسکن، ارز و طلا ارزش افزوده قابلتوجهی ایجاد کند، طبیعی است که سرمایهها از کشاورزی بیرون کشیده شده و در بخشهای دیگر هزینه میشود. بهزادنسب بخش دیگر مهاجرتها را به عدم تمایل جوانان برای ادامه شغل پدرانشان مرتبط میداند و میافزاید: جوانان پس از ادامه تحصیل در پی شغلی دفتری و شاید با درآمد مناسبتر هستند و کشاورزی را شغل مناسبی نمیدانند.
بخش کشاورزی 0/8 تحصیلکرده دارد
عدم علاقه دانشآموختگان به فعالیتهای کشاورزی سبب شده است که تعداد انگشتشماری از کشاورزان تحصیلات دانشگاهی داشته باشند. طبق اعلام سازمان نظام مهندسی کشاورزی در حال حاضر تنها 0/8 درصد از بهرهبرداران کشاورزی دارای تحصیلات دانشگاهی بوده و از کل اعضای این سازمان 48هزارنفر در بخش کشاورزی مشغول فعالیت هستند. همایون دارابی، معاون برنامهریزی اشتغال و توسعه تشکلهای تخصصی سازمان نظام مهندسی کشاورزی در این رابطه اظهار میکند: سعی شده است با استقرار شبکه خدمات فنی – مهندسی در دهستانهای کشور شرایط حضور بیشتر مهندسان در مزرعه فراهم شود. وی اضافه میکند: تعداد کل فارغالتحصیلان کشاورزی از سال 1349 تا 1388، 295هزارو490نفر بوده و بهطور میانگین تا سال 87-86 سالانه حدود 20 تا 25هزارنفر در بخش کشاورزی از دانشگاهها فارغالتحصیل شدهاند. اما در سال 89-88 این رقم به 45هزارنفر رسید. 295هزار فارغالتحصیل در بخش کشاورزی وجود دارد و تنها 11درصد از این تعداد یعنی 34هزار فارغالتحصیل در بخش کشاورزی فعالیت دارند. پیشنهادی که سازمان نظام مهندسی برای حضور بیشتر دانشآموختگان میدهد اجرای طرح جامع مهندسی است. در این خصوص ابراهیمی مدیر دفتر شبکه خدمات فنی – مهندسی هم در گفتوگو با «شرق» بیان میکند: یکی از راههای اجرای این طرح ایجاد شبکههای فنی – مهندسی است که تشکیل پنجهزار شبکه از سه سال پیش در دستور کار قرار گرفت و در این راستا توانستیم دوهزارو500 شبکه را ایجاد کنیم. وی تاکید میکند که تاکنون 24هزارنفر در این شبکه سازماندهی شدهاند. ابراهیمی خاطرنشان میکند: برای اشتغال فارغالتحصیلان طرحهایی مانند طرح استاندارد و مقررات کشاورزی به نام ایرانگپ و طرح توسعه مدیریت دانش و اطلاعات کشاورزی نیز پیشبینی شده است.
