اطلاعرسانیشهروندمدار
چکیده :از این رو کار خبرنگاری در این زمانه بسیار پیچیدهتر و حساستر است؛ چون بايد از مجموعه اطلاعات دریافتی به حقایقی دست یابد که امکان دستیابی عموم جامعه به آن وجود ندارد و ارزش خبری آن بیش از اطلاعاتی است که از سوی مردم ارائه میشود. به عبارت دیگر خبرنگاران با جمعآوری و رویکردی تحلیلی به اخبار و پردازش آن نگاه جدیدی را در برابر مخاطب قرار میدهند که زمینهساز فهم بهتر از آن رویداد است. ...
احمد مسجدجامعی در یادداشتی با عنوان اطلاعرسانیشهروندمدار در روزنامه بهار نوشت: خبر و اطلاعرسانی هرچند پیشینهای به طول تاریخ زندگی بشر دارد، اما در شکل و شیوه امروزی برآمده از نیازهای جامعه متکثر و رابطه پیچیده حکومتها با مردم یا مردم با مردم است، به عبارت دیگر پاسخگویی به مسائلی است که روند زندگی جاری و روزمره را تحتتاثیر قرار میدهد و ضرورتا همه ابعاد آن ناشی از عملکرد و رفتار حکومتها نیست، هرچند ممکن است بنا به نتایجی که در پی دارد در ارزیابی نهایی نقشی به دستگاههای اجرایی قدیم و جدید داده شود، به عنوان نمونه آثار ناشی از بلایای طبیعی و حوادث انسانی از قبیل سیل و زلزله یا تصادفات جادهای و بسیاری از موضوعات شهری، مانند آلودگی هوا، آسیبهای اجتماعی، حملونقل عمومی و… این موارد بخشی از زندگی ماست که هر روزه با آن سروکار داریم و از این رو حساسیت شهروندان را برمیانگیزد و هرکسی برای حفظ کیفیت زندگی فردی و جمعی حساس شده و برای مقابله با عوامل تخریبی در نخستین قدم به بیان مشکلات و آسیبهای وضع موجود میپردازد. از سوی دیگر دستگاههای رسمی نیز بنا به مشی و سیاستهای خاص خود در پی اطلاعرسانی کانالیزه از کموکیف اتفافات و حوادث هستند. به نحوی که کمترین پیامدها و آثار منفی را بهزعم خودشان در افکار عمومی داشته باشد تا آسیبی به روند تصمیمات و تبلیغات رسمی وارد نکند. نمونه بارز این موضوعات را در بحث سلامت جسمی و آرامش روانی شهروندان شاهد هستیم، به نحوی که گزارشهای مربوط به سلامت آب و هوای تهران یا منشاء آلودگیهای آن بارها از سوی شهروندان زیر سوال رفته است. زیرا آنچه که در زندگی حس میکردند با آنچه بهطور رسمی اعلام میشد متفاوت بود. همین نمونه را میتوانیم درباره شهریه مدارس، تورم، گرانی، بیکاری، اعتیاد، طلاق، قطع درختان، تخریب محیطزیست و… مثال بزنیم که نوع و چگونگی اطلاعرسانی شهروندمدار با اطلاعرسانی نهادهای دولتی بسیار فاصله معنادار پیدا میکند. در چنین شرایطی شاهد گسترش حوزه خبرنگاری هستیم، به نحوی که هر شهروندی صرفا مصرفکننده خبر نیست، بلکه خود در شکل و بیان مسائل و مشکلات جاری به مدد خبرنگاران میآید، یا هیچ خبرنگاری بینیاز از این تعامل نیست، درواقع جامعه در گردش اطلاعات نقشی فاعلی دارد. رشد این روند ناشی از شکلگیری ابزارهای جدید است، که حوزه اطلاعرسانی را بیمرز و کم و بیش غیرقابل کنترل کرده و موجب تقویت شبکههای اجتماعی و تعدد و تکثر آنها شده است.
از این رو کار خبرنگاری در این زمانه بسیار پیچیدهتر و حساستر است؛ چون بايد از مجموعه اطلاعات دریافتی به حقایقی دست یابد که امکان دستیابی عموم جامعه به آن وجود ندارد و ارزش خبری آن بیش از اطلاعاتی است که از سوی مردم ارائه میشود. به عبارت دیگر خبرنگاران با جمعآوری و رویکردی تحلیلی به اخبار و پردازش آن نگاه جدیدی را در برابر مخاطب قرار میدهند که زمینهساز فهم بهتر از آن رویداد است.
در قبال چنین نگاهی، عملکرد دستگاههای رسمی به این جایگاه بسیار مهم است، خبرنگاران در شرایط آزاد باوجود تندی و تلخیای که ممکن است در نگاه و قلمشان باشد، بیانگر صادق رویدادها هستند و عیب و ایراد را به راستی و از زوایای مختلف بیان میکنند. از این رو مدیران اجرایی میتوانند بیشترین بهره را از تحلیل و نگاه آنها برای نظارت و اصلاح امور و تصمیمسازی و برنامهریزی بهدست آورند و از تراکم خواستها و انبوه شدن مشکلات و ضعفها بکاهند.
از سوی دیگر این روند باعث ارتقای دانستهها و اطلاعات و مسئولیتپذیری بیشتر شهروندان در قبال حقوق و تکالیفشان شده و الزام معنادارتری برای حضورشان در عرصه فعالیتهای اجتماعی میگشاید. امروزه نهتنها از اهمیت و اعتبار خبرنگاران کاسته نشده است بلکه به مدد ابزارها، وسایل و تکنولوژی آشناشدن بیشتر شهروندان به حقوق خود و تکالیف حکومتها، جایگاه خبرنگاران ارتقا یافته و نیاز به حضورشان دوچندان شده است. در چنین شرایطی اگر زمینه تبادل آزاد اطلاعات کاهش یابد و اخبار به شکلی صحیح و اصولی از سوی دستگاههای رسمی اعلام نشود، اعتماد و اقبال جامعه از دست میرود. در چنین شرایطی مردم که مستقیما در جریان بسیاری از امور هستند با این نحوه ارائه اخبار خود را بیگانه مییابند و اقدام به اطلاعرسانی شبکهای میکنند که آفت این شیوه برای دستگاههای اجرایی بیشتر از کنترل اخبار است. به واقع با چنین روندی نه تنها جلوی انتشار اخبار صحیح را نمیتوان گرفت، بلکه اعتماد به دستگاه خبری رسمی نیز کاهش مییابد.
