شناسنامهدارکردن زنان خیابانی بهمعنای بهرسمیتشناختن فعالیت آنهاست
چکیده :سرانجام پس از سالها چشم بستن بر این واقعیت که زنان خیابانی بخشی از واقعیت جامعه است، رئیس "پلیس امنیت اخلاقی" از شناسنامه دار شدن زنان خیابانی و تشکیل پرونده برای ساماندهی این افراد خبر داد. ...
سرانجام پس از سالها چشم بستن بر این واقعیت که زنان خیابانی بخشی از واقعیت جامعه است، رئیس “پلیس امنیت اخلاقی” از شناسنامه دار شدن زنان خیابانی و تشکیل پرونده برای ساماندهی این افراد خبر داد.
سرهنگ مسعود زاهدیان گفته است: در حوزه زنان خیابانی کمبودهایی وجود دارد و دستگاههای متولی در ارائه خدمات بازپروری و ساماندهی افراد آسیب دیده در ارائه خدمات به این قشر ضعفه هایی دارند. چندی قبل کارگروه ویژه ساماندهی زنان خیابانی با حضور دستگاههای متولی خدمات رسانی در پلیس امنیت تشکیل شد تا با ارائه طرحی این زنان تحت پوشش بازپروری قرار گیرند.
در این رابطه روزنامه بهار نوشته است: تعدادشان معلوم نیست؛ یعنی هیچوقت نبوده. هیچوقت هیچ نهاد یا سازمانی تلاشی برای شناختن و درآوردن آمار رسمی آنها نکرده است. همه از کنار آنها گذشتهاند؛ بیصدا گذشتهاند و بیتفاوت؛ جز تعداد کمی از مسئولان اجتماعی کشور کسی به سراغ آنها نرفته است. قبل از انقلاب به آنها روسپی میگفتند و حالا پلیس اسمهای جدیدی روی آنها گذاشته است: زنان خیابانی، زنان ویژه، زنان آسیبپذیر. «زنان خیابانی» تعداد ندارند. هرچند سالهاست که مسئولان سازمانهای اجتماعی کشور از وجود زنان خیابانی خبر میدهند، اما در همین سالها هم هنوز نتوانستهاند آمار درستی از تعداد آنها بهدست بدهند.
حالا سالهاست مسئولان سازمان زندانها، بهزیستی، نیروی انتظامی و غیره از افزایش تعداد زنانی حرف میزنند که خیابان محل کارشان است و آفتاب که غروب میکند، کمکم کارشان در خیابانهای شهرهای بزرگ شروع میشود؛ زنانی که کارشان بهاعتقاد این مسئولان، منافی عفت است و لقبشان هم «خیابانی» و«ویژه». «زنان خیابانی» هم در سالهای قبل از انقلاب، هم در سالهای بعد از آن، همیشه نامشان بین حرفهای مربوط به آسیبهای اجتماعی مطرح بوده است.
هم در آن زمان که این زنان جاومکان مشخصی در شهرهای کشور داشتند، هم در این زمان که هرازچندگاهی از ساختن «خانههای عفاف» برای جمعآوری آنها خبر میرسد، اما در عمل هنوز وجود این زنان بهرسمیت شناخته نمیشود و همچنان از ساخت مکان خاصی برای نگهداری آنها خبری نیست.
از زمانی که حسین ساجدینیا، رییس پلیس تهران، اعلام کرد در تهران کمتر از صد زن خیابانی وجود دارد، دو سال میگذرد. زمانی که او گفت «پلیس محلهای فعالیت این زنان را شناسایی کرده است و بهزودی آنها را جمعآوری میکند؛ چون در حال حاضر زنان خیابانی به دغدغه و معضلی برای مردم تبدیل شدهاند که باید هرچه سریعتر فکری برای حل این معضل کرد.»
حالا اما خبرهایی میرسد که نشان میدهد نهتنها این زنان هنوز «جمعآوری» نشدهاند بلكه بالاخره پلیس تعداد و حضور این زنان در خیابانها را آنقدر دیده که میخواهد این زنان را «شناسنامهدار» کند. خبر را رییسپلیس امنیت اخلاقی داده است؛ سرهنگ مسعود زاهدیان. او از شناسنامهدارشدن «زنان خیابانی» و تشکیل پرونده برای ساماندهی این افراد خبر داده است. زاهدیان در گفتوگویی که با «مهر» داشته، از کمکاری دستگاههای متولی برای رسیدگی به این زنان انتقاد کرده است: «در حوزه زنان خیابانی کمبودهایی وجود دارد و دستگاههای متولی در ارائه خدمات بازپروری و ساماندهی افراد آسیبدیده در ارائه خدمات به این قشر ضعفهایی دارند. چندی قبل کارگروه ویژه ساماندهی زنان خیابانی با حضور دستگاههای متولی خدماترسانی در پلیس امنیت تشکیل شد تا با ارائه طرحی این زنان تحت پوشش بازپروری قرار گیرند. امیدواریم با فعالیت این کارگروه شاهد نتایج خوبی در ساماندهی این افراد باشیم. این کارگروه بهصورت کشوری مسئول هماهنگی و پیگیری موضوع در میان دستگاههاست.»
رییس پلیس امنیت اخلاقی گفته که قرار است پلیس «زنان خیابانی» را دستگیر، تمامی سوابق این افراد را در پلیس ثبت و پس از دستگیری آنها را رصد کند. بهگفته زاهدیان «با فعالیت این کارگروه معضل زنان خیابانی تا حد زیادی از معابر رفع میشود. برنامهریزی کردهایم تا تمامی زنان در تهران تحت پوشش قرار گیرند.»
سال 85 را باید تنها سالی دانست که چندنفر از مسئولان کشور و پژوهشگران، تعداد تقریبی این زنان را 300هزارنفر اعلام کردند. در آن زمان برای اولینبار پژوهشگران دفتر امور آسیب دیدگان اجتماعی بهزیستی زنگ خطر پایینآمدن سن زنان روسپی را بهصدا درآوردند. در بررسی که در آن زمان درباره گروه سنی زنان خیابانی انجام شد از بین ششهزار و 53زن خیابانی که در کل کشور زندانی بودند، دختران بین 12 تا 25سال، بیشترین تعداد را تشکیل میدادند.
همان هشتسال پیش هم بود که هادی معتمدی، مدیرکل وقت دفتر آسیبهای اجتماعی بهزیستی کشور، گفت آمار نجومی درباره این پدیده را قبول ندارد ولی همزمان گفت چهارهزار زن خیابانی در کشور وجود دارد که بهزیستی تنها قادر است سالانه 1500نفر از آنها را ساماندهی کند؛ ساماندهیای که معلوم نبود برنگشتن این زنان را به کار قبلیشان تضمین کند؛ زیرا بهگفته او «نیمی از زنانی که ساماندهی شدهاند به چرخه کارگری جنسی در مقابل دریافت پول بازمیگردند.»
امانالله قراییمقدم، آسیبشناس درباره فعالیت کارگران جنسی زن در ایران، معتقد است: «ما باید وقتی درباره روسپیگری در کشور و افزایش آن حرف میزنیم، همه عوامل را در نظر بگیریم. وقتی در جامعهای طلاق بالا میرود، روسپیگری هم بهعنوان یک معلول بالا میرود؛ وقتی زنی در یک کشور طلاق بگیرد و هیچ نوع حمایتی از او نشود، زندگیاش اعم از مسائل اقتصادی و غیر بههم میخورد و همین شاید او را بهسمت کاری مانند روسپیگری بکشاند. مهمتر از آن کمرنگشدن ارزشها و باورهای دینی است که در کشور ما هم متاسفانه اتفاق افتاده و چون معنویات کمرنگ شده روسپیگری هم بیشتر شده است؛ بنابراین عامل اقتصادی، کمرنگشدن ارزشها و اعتقادات دینی، محل زندگی، مهاجرت و غیره بهعنوان عوامل رشد این موضوع در کشور شناخته میشوند و چون در جامعه جایی برای نگهداری این افراد وجود ندارد به لایههای زیر جامعه میرود. بهنظر من فروریختگی فرهنگی، محرومیتها، محدودیتها و امیال سرخورده و فروخورده است که جامعه را دچار چنین موضوعی کرده است.»
مسئولیت نگهداری از «زنان خیابانی» و «دختران فراری» با بهزیستی است، ولی طبق قانون، این وزارت کشور است که باید تعداد آنها را اعلام کند؛ اتفاقی که تابهحال نیفتاده است، اما اگر هیچیک از نهادهای مسئول در حوزه این زنان، حرف و برنامهای برای آنها نداشته باشند، مسئولان نیروی انتظامی هستند که با شروع هر مرحله از طرح امنیت اجتماعی که حالا عمرش به هشتسال میرسد، بگویند برای این زنان برنامه ویژهای دارند: جمعآوری آنها و تحویلدادنشان به مراجع قضایی؛ راهی که مقصدش به زندان میرسد و نتیجهاش رتبه دوم جرم «اعمال منافی عفت» در جرایم ارتکابی زنان زندانی است؛ موضوعی که مسئولان سازمان زندانها حالا آن را براساس آمارهایشان تایید میکنند و میشود ردش را بین حرفهای غلامحسین اسماعیلی، رییس سازمان زندانهای کشور، گرفت. اردیبهشت گذشته بود که او اعلام کرد اعمال منافیعفت رتبه دوم جرم در زنان زندانی است.
تنفروشی زنان از قدیمیترین شغلهای جهان محسوب میشود که قدمت چندهزار ساله دارد اما در ۱۹۴۹ میلادی این مجمع عمومی سازمان ملل بود که به قطعنامهای رای داد که در آن روسپیگری خلاف کرامت انسانی نامیده شد.
شیوا شکاری، عضو انجمن مطالعات زنان، درباره سخنان دیروز رییسپلیس امنیت به «بهار» میگوید که با روشهای تهاجمی و سلبی نمیتوان مسئله «زنان خیابانی» را حل کرد: «علاوه بر آسیبهای اجتماعیای که این زنان با آن دست به گریباناند، وضعیت بهداشتی آنها هم باید بررسی شود. تعداد زیادی از این زنان بیماریهای مختلفی مانند بیماریهای مقاربتی دارند که حتما باید در زمانهای مختلف تحت درمان قرار بگیرند؛ چون مراحلی از این بیماریها آشکار نیست و در زمان مقرري خودش را نشان میدهند. ما میبینیم که هرچند وقت یکبار پلیس از دستگیری این زنان خبر میدهد ولی هیچ خبری از فعالیتهای مددکاری برای آنها نیست.» شکاری میگوید بهتر است مسئولان کشور بهجای برخوردهای سخت با این زنان فعالیتهای مددکاری و روانشناسی را برای آنها گسترش دهد: «تعدادی از این زنان بهدلیل فقر مالی و بعضی از آنها بهدلیل مشکلات روانی دست به این کار میزنند و باید فکری به حال آنها کرد. اینکه پلیس این زنان را بگیرد و آنها را شناسنامهدار کند و بعد دوباره آنها را به سطح شهر بفرستد فایدهای نخواهد داشت.»
پروانه دانش، روانشناس زنان، هم در گفتوگو با «بهار» میگوید که شناسنامهدارکردن این زنان بهمعنای بهرسمیتشناختن فعالیت آنها در شهرهاست و اگر با برخورد با علت همراه باشد، نه معلول، میتواند کار مناسبی باشد: «ولی اگر این زنان را میخواهند برای برخورد با آنها شناسایی کنند، کار خوبی نخواهد بود. متولیان رسیدگی به امور کارگران جنسی باید به علتهایی بپردازند که باعث بهوجودآمدن زنان روسپی میشود و برخورد با آنها را برای مرحله آخر بگذارند.»
او ادامه میدهد: «در سالهای گذشته دیدهایم که مسئولان بر بعضی از آسیبهای اجتماعی مانند زنان روسپی چشمهایشان را بستهاند و بر آنها سرپوش گذاشتهاند؛ در حالی که بهترین راه رسیدگی کارشناسانه به امور آنهاست.»
