پایان دوره عضویت 6 نفر از اعضای شورای نگهبان
چکیده : براساس اصل 91 قانون اساسی این مجلس است که حق دارد از میان حقوقدانان معرفی شده توسط رییس قوهقضاییه دست به انتخاب بزند. ...
عضویت ششساله سه نفر از فقها و سه نفر از حقوقدانان شورای نگهبان رو به پایان است. آیتالله هاشمیشاهرودی، آیتالله مومن و آیتالله مدرسییزدی سه تن از فقهای این شورا و عباسعلی کدخدایی، حسینعلی امیری و محسن اسماعیلی سه حقوقدانی هستند که یا جای خود را به چهرههایی تازه خواهند داد یا از مسیر قانونی پیشبینی شده ابقا میشوند.
این در حالی است که فروردین امسال آیتالله غلامرضا رضوانی از فقهای شورای نگهبان نیز درگذشت. انتخاب فقها مستقیما بر عهده رهبری است. اما براساس اصل 91 قانون اساسی این مجلس است که حق دارد از میان حقوقدانان معرفی شده توسط رییس قوهقضاییه دست به انتخاب بزند.
به نوشته روزنامه بهار، 24 تیر سالگرد تاسیس نهاد شورای نگهبان است. به عبارتی حضور سه تن از حقوقدانان این نهاد قانونا تنها تا یک هفته دیگر اعتبار دارد و به همین دلیل مجلس منتظر اعلام اسامی حقوقدانهای پیشنهادی قوهقضاییه و برگزاری انتخابات برای برگزیدن سه حقوقدان شورای نگهبان است. عمر دوره سه حقوقدانان شورای نگهبان در حالی پایان مییابد که هنوز گزینهای برای جایگزینیشان به مجلس معرفی نشده است. با این حال نمایندگان مجلس چشم انتظار انجام وظیفه قانونی خود، اعلام کردهاند منتظرند اسامی حقوقدانان پیشنهادی در اولین جلسه کاری پس از تعطیلات یعنی جلسه علنی روز یکشنبه مطرح شوند اما حمیدرضا طباطبایی نایبرییس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس گفته: با توجه به تعطیلی دو هفتهای مجلس هنوز مکاتبهای در راستای معرفی نامزدهای انتخابات شورای نگهبان به مجلس صورت نگرفته است. با این حال محمدعلی اسفنانی، سخنگوی کمیسیون قضایی پیشبینی کرده است طبق روال معمول، رییس قوهقضاییه پنج نفر حقوقدان را برای اخذ رای به مجلس معرفی کند. او با بیان اینکه پس از بررسی، سه نفری که بیشترین آرا را کسب کنند، انتخاب خواهند شد؛ ابراز امیدواری کرد کدخدایی، امیری و اسماعیلی جزو فهرست حقوقدانان معرفی شده باشد. طباطبایی هم تاکید کرد: مانعی برای حضور حسینعلی امیری، عباسعلی کدخدایی و محسن اسماعیلی در انتخابات این دوره حقوقدانان شورای نگهبان وجود ندارد. نظری که به نحوی از سوی دیگر اعضای کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس تکرار شد و نشان داد دستکم این کمیسیون تمایل بیشتری به ثبات ترکیب حقوقدانان شورای نگهبان دارد. نایبرییس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس البته ترجیح داد بر حق انتخاب مجلس تاکید کند و به همین دلیل گفت: البته احتمال اینکه هیچکدام از این افراد رای نیاورند و نامزدهای دیگری معرفی شوند وجود دارد، قبلا هم شاهد چنین مواردی بودهایم. به گفته طباطبایی شنیدهها حاکی از این است که یکی از اعضای فعلی حقوقدانان شورای نگهبان در این مرحله حضور دارد، مطمئنا با شروع به کار مجلس در این زمینه میتوان اطلاعات دقیقتری ارائه داد.
روند بررسی صلاحیت حقوقدانان در مجلس
محمدرضا باهنر، نایبرییس مجلس دیروز با بیان اینکه منتظر نامه معرفی حقوقدانان جدید شورای نگهبان توسط رییس قوهقضاییه هستیم، روند بررسی صلاحیت حقوقدانان در مجلس را تشریح کرد. به گفته باهنر اگر تعداد حقوقدانانی که به مجلس معرفی میشوند بیش از سه نفر باشد، در این صورت در صحن علنی، انتخابات برای تعیین سه حقوقدان برگزار میشود اما در صورتی که سه حقوقدان معرفی شوند، در این صورت به اصطلاح در مجلس رای اعتماد برگزار میشود و در این شرایط حقوقدانان باید اکثریت رای مجلس را کسب کنند. وی با بیان اینکه ما منتظر نامه معرفی حقوقدانان جدید شورای نگهبان توسط رییس قوهقضاییه هستیم، تاکید کرد: در جلسه رای به حقوقدانان شورا، طبق آییننامه داخلی، به هر یک از افراد معرفی شده 10 دقیقه فرصت داده میشود تا خودشان را معرفی و شرایط کاریشان را بیان کنند، سپس وارد شور میشویم و رأیگیری انجام میشود.
مروری بر ترکیب اعضای حقوقدان شورای نگهبان
براساس اصل 92 قانون اساسی اعضای شورای نگهبان برای مدت شش سال انتخاب میشوند ولی در نخستین دوره پس از گذشتن سه سال، نیمی از اعضای هر گروه به قید قرعه تغییر مییابند و اعضای تازهای به جای آنها انتخاب میشوند. اعضایی که اعتبار عضویتشان سه سال است. بنابراین از زمان تشکیل شورای نگهبان در 24 تیر 1359 تاکنون با وجود طی شدن پنج دوره ششساله شورای نگهبان این امکان وجود داشته است که دستکم 33 چهره حقوقدان در جمع حقوقدانان شورای نگهبان قرار بگیرند اما برخلاف این امکان تمایل به ثبات نسبی در این نهاد سبب شده است از ابتدای تشکیل شورای نگهبان تاکنون تنها 22چهره بر شش کرسی حقوقدانان شورای نگهبان تکیه کنند.
حسین مهرپور، مهدی هادوی، محسن هادوی، محمد صالحی، علی آراد و گودرز افتخارجهرمی شش حقوقدانی بودند که 29/4/59 به عضویت شورای نگهبان درآمدند. سه سال بعد 26/4/62 جلالالدین مدنی، خسرو بیژنی و حسن فاخری به جای مهدی هادوی و محسن هادوی و گودرز افتخارجهرمی به عضویت شورای نگهبان درآمدند. در دور بعدی شورای نگهبان محمد صالحی، علی آراد 26/4/65 از شورای نگهبان کنار رفتند و به جای آنان محمدرضا علیزاده و گودرز افتخارجهرمی (برای بار دوم) وارد شورای نگهبان شدند. در سال 68 نیز، جلالالدین مدنی خسرو بیژنی از شورای نگهبان بیرون رفتند و به جای آنان و حسن حبیبی و احمد علیزاده وارد شورای نگهبان شدند.
سال71 پس از خروج حسین مهرپور که تا29/4/59 در شورای نگهبان بود، خسرو بیژنی دوباره به این شورا بازگشت و تا سال77 به عنوان حقوقدان در این شورا عضویت داشت. در این ســــال (26/4/71) محمدرضا عباسیفرد هم عضو جدید شورای نگهبان شد که او تا تابستان82 که به خاطر انتخابات مجلس هفتم استعفا داد، در شورای نگهبان ماند. در سال 1374 هم، حسن فاخری از شورا بیرون رفت و به جای او، رضا زوارهای آمد. زوارهای تا تابستان 1375 عضو شورای نگهبان بود اما در این سال به علت شرکت در هفتمین دوره انتخابات ریاستجمهوری از عضویت شورای نگهبان استعفا داد. وی 26/4/77 مجددا به عضویت شورا درآمد که دیروز یکنفر به جای او انتخاب شد. سال 80، حسن حبیبی، احمد علیزاده و علی آراد که اوایل سال 76 دوباره به شورای نگهبان بازگشته بودند از شورای نگهبان کنار رفتند و به جای آنان ابراهیم عزیزی، عباسعلی کدخدایی و محسن اسماعیلی وارد شورای نگهبان شدند. در سال 83 هم با پایان دوران عضویت رضا زوارهای و محمدرضا علیزاده و به علت استعفای محمدرضا عباسیفرد در تابستان 82، محمدرضا علیزاده، غلامحسین الهام و عباس کعبی به عنوان اعضای جدید برگزیده شدند. محسن اسماعیلی و حسنعلی امیری سال 86 به جمع فهرست حقوقدانان شورای نگهبان پیوستند. اما در انتخابات شورای نگهبان سال 89 این محمدرضا علیزاده، محمد سلیمی و سیامک رهپیک سه عضو حقوقدان وقت شورای نگهبان بودند که توانستند از محمدهادی صادقی و احمد بیگی چهرههای تازه معرفی شده رای بیشتری کسب کنند و در جایگاه خود ابقا شوند. اتفاقاتی که نشان میدهد ترجیح نهاد مجلس در اکثر ادوار ثبات بیشتر ترکیب شورای نگهبان بوده است.
