انتخابات آزاد، دستاورد انقلاب و مورد تأکید امام

چکیده :نکته مهم دیگر عدم حمایت ایشان از کاندیدای خاص و نهی از نسبت دادن آن به خود، است که لازمه رهبری حکومت اسلامی است. نکته ای که از بیانات امام (س) می توان استفاده کرد اینکه افرادی باید در رأس حکومت اسلامی قرار گیرند که متعهد به جمهوری اسلامی و احکام اسلام باشند. در غیر این صورت است که انتخاب افراد در مسیر عکس قرار خواهد گرفت. ...

سید روح الله موسوی

یکی از دستاوردهای انقلاب بر خلاف دوران شاهنشاهی انتخابات آزاد بود؛ در دوران رژیم پهلوی انتصابات با سلیقه شخص شاه و یا کسانی که منصوب به وی بودند انجام می گرفت. نمونه آن نیز در انتخابات مجلس بیست و سوم که در سال 1350 اتفاق افتاد، خود را نشان می داد. گرداننده اصلی این انتخابات دو حزب ایران نوین و مردم بودند. مردم در این زمان بسیار متنفرانه به آن نگریسته و بی اعتنا هستند. (تاریخ سیاسی معاصر ایران 2: 286- 287)

این گونه رفتارها بیشتر در حکومت های مستبد و دیکتاتوری دیده می شود و کاملاً بر خلاف اصول جمهوریت است. شخص حاکم برای پیش برد اهداف خویش که معمولاً در راستای خواسته های کشورهای استعمار گر است، اقدام به دست بردن در آرای ملت می کند. البته رنگ و بوی دموکراسی در این گونه حکومت ها به دلیل وجود رأی گیری وجو دارد اما با دخالت در آرای مردم نامزدهای از پیش تعیین شده را انتخاب می کنند.

امام خمینی (س) با مقایسه انتخابات در دوران قبل و بعد از انقلاب ـ در مورد انتخابات مجلس شورا – می فرماید: «امسال [بعد از انقلاب] غیر سالهای سابق است؛ غیر دوره های سابق است. دوره های سابق فرمایشی بود. هیچ کدامتان هم اطلاع نداشتید که کی وکیل می شود و کی [چه زمانی] وکیل می شود، چه بخواهید و چه نخواهید می شد. اما حالا اینطور نیست خود شما بایدتعیین بکنید.»(صحیفه امام9: 60)

همچنین ایشان در روز 26 تیر 1358 در بیان وظایف و ناظران انتخابات فرموده است:

«حالا شما که می خواهید در این انتخابات البته نظارت کنید؛ شما باید توجه کنید که این رژیم، رژیم انسانی- اسلامی است؛ رژیم طاغوتی نیست. یک کلمه نباید شماها مطلبی بگویید که تحمیل اسمش باشد؛ فضلاً اینکه یک عمل بکنید. مردم آزاد، همان طوری که در رفراندم [همه پرسی جمهوری اسلامی] بود، آزاد بودند مردم. مردم را باید آزاد بگذارید. بله، وسایلش را شماها فراهم می کنید. نظارت بر اینها که مبادا یکوقت خیانت بشود در اینطور چیزها. مثل سابق نباشد که می بردید و هر چه می خواستند می ریختند تویش و می آوردند و عرضه می داشتند! نظارت باشد بر صندوقها به طوری که هیچ کس نتواند خیانت کند. صندوقها دست امینها باشند، امین از ملت باشد که بعد صحبت نشود برای شما که فلان فرماندار مثلاً دخالت کرد در این امر.» (صحیفه امام 9: 121)

هشدار رهبر و بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران به اینکه مردم در رأی دادن آزاد بوده وهیچ قدرتی اجازه دخالت در رأی آنان را ندارد، برای جلوگیری و دفع هر گونه سیاست ضد جمهوری بود. تجربه تلخ دوران سیاه حکومت پهلوی در ایران همین را می طلبید. وجود احزابی که خود از حکومت سرچشمه می گیرند می تواند این نکته را در ذهن هر کسی تداعی کند که در صندوقها دخالت شده و افراد خاصی بوسیله همان احزاب و حکومت انتصاب شده اند. (تاریخ سیاسی معاصر ایران2: 299- 300)

خفقانی که در سالهای قبل از انقلاب در ایران مشاهده می شد، استبداد حکومت و جلوگیری از آزادی مردم در تعیین سرنوشت خود را نشان می داد. سردمداران کشور به فکر غارت اموال بیت المال، اِعمال قدرت بوده و با چاپلوسی به درگاه اعلی حضرت همایونی خود را به نمایندگی مجلس و پست های اجرایی می کشاندند. بدیهی است تلاش قدرت حاکم نیز بر سرکار آوردن افرادی خواهد بود که بیشتر اظهار ارادت نسبت به جناب شاه و مقام سلطنت داشته باشند؛ در این صورت است که مدیران شایسته جای خود را به افرادی نا لایق خواهند داد. دکتر سید جلال الدین مدنی در رابطه با دموکراسی شاه می گوید:

«[شاه] دموکراسی را آن می دانست که تمام مردم آزادانه از او تمجید نمایند و قهرمان تاریخ بشناسند. سالها از سیستم دو حزبی و محاسن آن سخن می گفت و آرزو داشت کشور به آن سمت برود که انگلیس و آمریکا رفته اند که یک حزب اکثریت و دیگری اقلیت است و با هم مبارزه سالم دارند و به این قیاس دو حزب ملیون و مردم را تأسیس کرد و تلاش بسیار شد که مردم را به این دو حزب جذب نمایند. … با همه تبلیغات و انتشارات راهی به سوی مردم نیافتند، حزب بودند ولی عنوان دولتی داشتند و عملاً در مقابل منافع ملت قرار گرفته بودند هر دو در جهت اعمال سیاست بیگانه و هر دو بلند گوی سخنان بی محتوای شاه بودند و مسابقه ای در ستایش از اعمال شاه داشتند که تمام ناشدنی بود. (تاریخ سیاسی معاصر ایران298- 299)

نا گفته پیداست که محمد رضا پهلوی همانند دیگر شاهان مستبد بوده و به راستی در پی آزادی نبوده است. اعمال دیگر وی همانند انقلاب سفید نشان می دهد که او نه تنها به فکر استفاده از افراد شایسته برای پیش برد اقتصاد و فرهنگ جامعه نبود بلکه بیشتر به راهنمایی های استعمار گرانی همچون انگلیس و آمریکا توجه داشت. شخص دیکتاتور به غیر از آنچه خود در ذهن دارد و یا قدرت های حاکم به وی دیکته می کنند چیز دیگری را نمی بیند و به همین ترتیب است که کشور، حکومت و حتی تمدنی را به نابودی می کشاند.

حکوت اسلامی و انتخابات

توافق بر حکومت یک شخص و یا گروهی خاص در گذشته با بیعت همراه بوده که به معنای تعهد بر اطاعت است.(لسان العرب 8: 26)

در اسلام نیز بیعت کردن مردم با شخص حاکم و یا خلیفه یکی از راه های تعیین و قبول حکومت بوده و مورد تأیید شرع واقع شده است. از نمونه های این بیعت ها تجمع مردم بر درب خانه امیر المؤمنین علیه السلام برای بیعت بود. (شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید 1: 200)

انتخابات تجلی رشد فرهنگی و اجتماعی افراد یک کشور است که در انتخاب شایستگان برای مسؤولیت های اجتماعی و سیاسی تبلور پیدا می کند. همین اندازه که ملتی با شناخت افراد و شخصیت های مختلف و حتی احزاب و برنامه های آنان اقدام به انتخاب فردی برای تصدی امری می کنند می تواند نشان دهد که آن ملت به چه درجه ای از آگاهی دست یافته اند.

امروزه برای تعیین حاکم و یا مسؤول به آراء عمومی رجوع کرده و این کار با رأی گیری انجام می شود. بعد از انقلاب مشروطه و محدود شدن سلطنت شاهان در ایران، رجوع به آراء مردم یکی از نتایج مهم آن به شمار می رود. امام خمینی (س) با انقلاب اسلامی دوره ای جدید را در تاریخ ایران بنا نهاد که از مهم ترین ثمرات آن می توان به انتخابات سالم اشاره کرد.

توجه به رأی مردم به حدی در جمهوری اسلامی اهمیت دارد که در مسائل مهم مملکتی به همه پرسی اقدام می شود؛ در اصل پنجاه و نهم می خوانیم:

«در مسائل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ممکن است اعمال قوه مقننه از راه همه پرسی و مراجعه مستقیم به آرای مردم صور ت گیرد.»

اصل ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با در نظر گرفتن اینکه مردم بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکمند، می گوید:

«در جمهوری اسلامی ایران امور کشور باید با اتکاء آرای عمومی اداره شود از راه انتخابات: انتخاب رئیس جمهور، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شوراها و نظایر اینها، یا از راه همه پرسی در مواردی که در اصول دیگر این قانون معین می گردد.»

امام خمینی (س) در رابطه با نوع انتخابات و آنچه مسؤولین در آن باید انجام دهند فرموده است:

«در حکومت اسلامی وضع این است که شماها الآن در انتخابات بیش از حق نظارت و فراهم کردن وسائل به آنقدری که باید حکومت ها فراهم کنند. بیشتر از این حق ندارید؛ که خدای ناخواسته یکوقتی نسبت بدهند به اینکه اینها برای خاطر طرفداری از یک نفر آدم – فرض کن یک کاری کردند- صندوق عوض شده، این را باید خیلی توجه به آن داشته باشید.» (صحیفه امام 9: 121- 122)

ادای امانت توسط مسؤلین امر انتخابات

«إن الله یأمرکم أن تؤدّوا الأمانات اِلی أهلها» (النساء : 58)

خدا به شما امر می کند که البته امانات را بر صاحبان آنها باز دهید.

یکی از برکات انقلاب اسلامی وجود انتخابات آزاد بود؛ مسلماً یکی از لوازم انتخابات آزاد امانت داری مسؤولین در برگذاری صحیح انتخابات و از سوی دیگر حفاظت صندوقها و رأی مأخوذه از مردم است. امر در آیه شریفه نیز به امانت داری دلالت داشته و حفاظت از آراء مردم که به عنوان امانت در دست حکومت است، از آن استنباط می شود.

امام خمینی (س) در سخنانی که در 4 فروردین 1358 فرمودند، علاوه بر سفارش به شرکت گسترده در انتخابات، آزادی و حفظ صندوقها از خیانت را خواستار شده و فرموده است:

«در این موقع بسیار حساس که سرنوشت کشور و اسلام عزیز تعیین می گردد، هموطنان عزیز با شوری بیشتر از گذشته در رفراندم شرکت نمایند،…. شما همه آزادانه به هر چه می خواهید رأی بدهید. من خودم به جمهوری اسلامی رأی می دهم و تقاضای برادرانه از شما دارم که به من در این امر اسلامی کمک کنید. لازم است جوانان غیور از توطئه و خیانت در آرای مردم جلوگیری کنند و از صندوقهای آرا با امانت حفاظت کنند.» (صحیفه امام 6: 408)

مقبولیت توسط مردم شرط رئیس حکومت

گذشت که پذیرش حکومت توسط مردم یکی از اموری است که در دین اسلام مورد تأیید قرار گرفته است. همین نکته در انقلاب اسلامی مورد تأکید قرار گرفته است و شرط قبول حکومت افراد پذیرش آن توسط مردم بیان شده است.

امام خمینی (س) در سؤال یک خبر نگار انگلیسی از روزنامه اکونومیست که پرسیده بود، در رأس دولت ایران، برای شما چه کسی و یا چه حزبی قابل قبول خواهد بود، فرمود:

«آنچه مهم است باید رئیس حکومت و همه آنها که زمام امور را در دست دارند مورد قبول ملت باشند و عمیقاً معتقد به اسلام و متعهد به اجرای آن؛ و من مانند یک فرد رأی خود را به افراد مورد اعتماد خواهم داد.» (صحیفه امام 5: 382)

مقبولیت دولت توسط مردم از امور مهمی است که در بیانات امام خمینی (س) به خوبی دیده می شود و ایشان به صراحت بیان فرموده اند.

ایشان در پاسخ به پرسش خبرنگار انگلیسی که گفت: آیا شما انتظار انتخابات عمومی پس از سقوط یا خروج شاه را دارید؟ فرمود:

«یکی از مهم ترین وظایف اولیه جمعی که پس از سقوط شاه مسؤولیت امور را به دست می گیرند، فراهم کردن شرایط انتخابات آزاد است که به هیچ وجه اِعمال قدرت و نفوذ از هیچ طبقه و گروهی در انتخابات نباشد.» (صحیفه امام 5: 382)

لزوم توجه به اخلاق در انتخابات، دستاورد انقلاب اسلامی

امام امت در بیان التزام کاندیداها و مردم به اخلاق در مبارزات انتخاباتی فرموده است:

«از آقایان کاندیداها و دوستان آنان انتظار دارم که اخلاق اسلامی – انسانی را در تبلیغ برای کاندیدای خود مراعات؛ از هرگونه انتقاد از طرف مقابل که موجب اختلاف و هتک حرمت باشد خودداری نمایند؛ که برای پیش برد مقصود و لو اسلامی باشد، ارتکاب خلاف اخلاق و فرهنگ ، مطرود و از انگیزه های غیر اسلامی است.

اینجانب بنا ندارم از کسی تأیید نمایم چنانکه بنا ندارم کسی را رد کنم. و از تمام احزاب و گروه ها و افراد می خواهم از نسبت دادن کاندیدای خود به من که از آن استفاده تأیید و یا تعیین و یا رد شود، خودداری کنند. من بسیار مایل هستم که گروه هایی که متعهد و معتقد به جمهوری اسلامی و خدمتگذار به اسلام هستند، در مبارزات انتخاباتی کمال آرامش را در تبلیغ کاندیداهایشان رعایت نمایند، و نسبت به یکدیگر تفاهم و صمیمیت و اُخوت اسلامی داشته باشند و از تفرقه و کدورت شدیداً احتراز کنند که تفرقه و تشتت دوستان را نگران و دشمنان را کامیاب می کند و موجب تبلیغات سوء می شود.» (صحیفه امام 12: 11- 12)

نکته قابل توجه در بیانات امام (س) نهی از هتک حرمت و توهین به افراد در تبلیغات انتخابات است. امر مهمی که می توان به جرأت گفت از دستاوردهای انقلاب است. ایشان حتی این نوع انتقاد را حتی اگر برای رسیدن به هدفی اسلامی باشد، مطرود و غیر اسلامی می دانند.

نکته مهم دیگر عدم حمایت ایشان از کاندیدای خاص و نهی از نسبت دادن آن به خود، است که لازمه رهبری حکومت اسلامی است. نکته ای که از بیانات امام (س) می توان استفاده کرد اینکه افرادی باید در رأس حکومت اسلامی قرار گیرند که متعهد به جمهوری اسلامی و احکام اسلام باشند. در غیر این صورت است که انتخاب افراد در مسیر عکس قرار خواهد گرفت.

منبع: جماران