هفتمین سالگرد اعتصاب بزرگ سندیکای کارگران شرکت واحد

چکیده :روز گذشته هشتم بهمن، هفتمین سالگرد اعتصاب بزرگ سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس رانی تهران و حومه بوده است. در این اعتصاب که در هشت بهمن ۱۳۸۴ به وقوع پیوست بیش از ۵۰۰ تن دستگیر و مورد ضرب و شتم نیروهای نظامی و امنیتی قرار گرفته بودند. این اعتصاب برای احقاق حقوق کارگران، نام سندیکا کارگران شرکت واحد را در کل کشور و مجامع بین الملی و حقوق بشری بلند آوازه ساخت. سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس رانی تهران و حومه در سال ۱۳۳۷ تأسیس شد و از آن زمان تا کنون فراز و نشیب زیادی را طی کرده است....

کلمه – گروه کارگری: روز گذشته هشتم بهمن، هفتمین سالگرد اعتصاب بزرگ سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس رانی تهران و حومه بوده است. در این اعتصاب که در هشت بهمن ۱۳۸۴ به وقوع پیوست بیش از ۵۰۰ تن دستگیر و مورد ضرب و شتم نیروهای نظامی و امنیتی قرار گرفته بودند. این اعتصاب برای احقاق حقوق کارگران، نام سندیکا کارگران شرکت واحد را در کل کشور و مجامع بین الملی و حقوق بشری بلند آوازه ساخت. سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس رانی تهران و حومه در سال ۱۳۳۷ تأسیس شد و از آن زمان تا کنون فراز و نشیب زیادی را طی کرده است.

تاریخچه سندیکای کارگران شرکت واحد

شاید تاکنون به این فکر نکرده باشیم که کلمه “واحد” در نام شرکت اتوبوس رانی واحد از کجا آمده است. محمد گیلانی نژاد در شماره چهل و یک “پیام فلزکار”، نشریه سندیکای کارگران فلزکار مکانیک، در مورد تاریخچه سندیکای شرکت واحد نوشته است: اوایل دهه سی، دو بنگاه حمل و نقل درون شهری با هم در رقابت بودند، با نام های اتو توکل متعلق به حاج آقا توکل و اتو واحد متعلق به حاج آقا واحد. در دوران دکتر مصدق قرار بود طرحی اجرایی گردد که سرویس حمل و نقل شهری با مدیریت دولتی در تهران راه اندازی شود. در سال ۱۳۳۵ حاج آقا واحد توانست رقیب را از میدان بدر کرده و امتیاز تنها سرویس حمل و نقل درون شهری را به خود اختصاص دهد، و قرار شد اتو توکل هم سرویس حمل و نقل حومه تهران را پوشش دهد. در ۱۴ تیر ۱۳۳۵ شرکت اتوبوسرانی واحد افتتاح شد و اولین اتوبوس از میدان فردوسی به سمت بازار حرکت کرد. فعالین باقی مانده از یورش ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ که در شرکت واحد استخدام شده بودند، با توجه به راه اندازی این سرویس حمل و نقل درون شهری و با استفاده از تجربیات سال های گذشته اقدام به تبلیغ برای تشکیل سندیکا نمودند. سال ۱۳۳۶ اولین هیات موسس سندیکای مستقل کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه که دفتری در زیرپل چوبی اجاره کرده بود، شروع به فعالیت نمود. در تاریخ ۲۷ فروردین ۱۳۳۷ هیات موسس جشنی برای افتتاح سندیکا واقع در لاله زار تماشاخانه تهران گرفت که باقر روغنیان دبیر سندیکای مستقل کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه با شماره ثبت ۸۲ دعوت کننده این مراسم بود.

در مهر ۱۳۳۷ اولین انتخابات هیات مدیره سندیکای کارگران اتوبوسرانی تهران و حومه برگزارشد. و فرج فرج الهی به عنوان رئیس هیات مدیره و یوسف ساروخانیان به عنوان دبیر انتخاب شده بود. درسال ۱۳۳۹شرکت واحد از دادن حق عایله‌مندی خودداری کرده و روز جمعه را روز کار و نیامدن به سرکار موجب کسر کار و جریمه اعلام نمود. در مخالفت با این مساله رانندگان دست به اعتصاب زدند. هرچند هیات مدیره سندیکا با این اعتصاب مخالف بود، ولی رانندگان با پارک کردن اتوبوس های خود در کنار خیابان و نشستن بر روی جدول کنار خیابان، بدون هیچگونه عمل اعترض آمیزی دیگری، با سکوت کامل اعتصاب را شکل دادند. پلیس آگاهی تهران به محض اطلاع از این موضوع و دستگیری رانندگان اعتصاب راشکسته و شرکت واحد نیز با اخراج دست جمعی هیات مدیره و اعضای فعال سندیکا به این حرکت واکنش نشان داد. در حالی که برخی از رانندگان در بازداشت به سر می بردند، هیات مدیره به دبیری یوسف ساروخانیان با کارفرما وارد مذاکره شد، و با حمایتی که ازطرف رانندگان و کارگران می شدند حق عایله مندی را به کارفرما قبولانده و رانندگان زندانی آزاد شدند و همگی به کار بازگشتند.

در اواخر سال ۱۳۳۶ با همت محمد پروین گنابادی و مهندس ارداقی “انجمن طرفداران اجرا و اصلاح قانون کار” تشکیل گردیده و بصورت جریانی آموزشی پا به عرصه مبارزات کارگری می‌گذارند. این انجمن در بالابردن سطح آگاهی در میان فعالین سندیکایی نفش بسیاری مهمی در جنبش کارگری ایران داشته است. تلاش این انجمن و سایر سندیکاها موجب شده بود که تا طرح عایله مندی پس از این اعتصاب شامل همه کارگران و مزد بگیران ایرانی شود.

در سال ۱۳۴۰ در جریان بازدید نخست وزیر وقت علی امینی از شرکت واحد، اعضای هیات مدیره سندیکای کارگران شرکت واحد با وی در محل تعمیرگاه شرکت واقع در نارمک جلسه ای برگزار کردند. در این جلسه مذاکره کنندگان ازکسر مالیات از حقوق ناچیز کارگران معترض بوده و خواستار رفع این مشکل بودند. علی امینی پس از مشورت با ملایری مدیرعامل شرکت واحد (کارفرما) به سندیکا اعلام نمودکه از این پس مالیات از سودحاصله از درآمدخود شرکت واحد کسر خواهد شد و بدینسان کارگران شرکت واحد تا سال ۱۳۵۹ از کسر مالیات ازحقوقشان معاف شدند.

سندیکای کارگران شرکت واحد بعد از انقلاب

بعد از انقلاب به مرور از فعالیت سندیکاهای کارگری جلوگیری شد و تشکل های کارگری ای که تحت نظارت استصوابی دولت شکل گرفته بودند، جایگزین سندیکاهای کارگری شد. اما رانندگان شرکت واحد در سال ۱۳۸۴ توانستند بعد از سالها سرکوب فعالان سندیکایی، سنت سندیکا را در کشور احیا کنند. در این سال سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس رانی تهران و حومه بازگشایی شد و شروع به کار کرد. البته مثل همیشه این فعالیت ها همراه با سرکوب و زندان و شکنجه همراه بوده است.

اعتصاب کارگران سندیکای شرکت واحد در هشتم بهمن ۱۳۸۴ به حدی گسترده بود که موجب شد تا نام سندیکا در همه کشور شنیده شود و برای اولین بار جامعه ایرانی بعد از انقلاب دوباره با پدیده اعتصاب به عنوان ابزاری قانونی برای پیگیری مطالباتش آشنا شده بود. این اعتصاب در پی آن انجام گرفت که شهردار تهران، قالیباف و مدیرعامل وقت شرکت واحد حاضر نشد به خواست کارگران را عملی کند.

داود رضوی در مورد مشکلاتی که منجر به این اعتصاب شده است می گوید: “سال ها بود كه رانندگان شركت واحد اتوبوسراني از ابتدايي ترين حقوق و مزايا خود محروم بودند و كمترين مزد را جهت بيشترين كار دريافت ميكردند. و با صراحت ميتوان گفت هيچ مزايايي جز حداقل حقوق دريافتي نداشتنند و حتي دريافتي پول ناهارشان ماهانه برابر بود با يك عدد ساندويچ. هيچ اميد و روزنه اي جهت مسكن وجود نداشت و ميتوان گفت نود درصد كارگران بخصوص رانندگان مستاجر بودند آنهم در حاشيه و شهرهاي اطراف تهران. با توجه به اينكه رانندگان در آلودگي شديدهوا كار ميكنندد اما از مزاياي شير روزانه محروم بودند. و يا حتي لباس كار نداشتند و با لباس شخصي خودشان بايد كار ميكردند. به اجبار بايد هم رانندگي ميكردند و هم كار كمك راننده را انجام ميدادند و در اصل دو نوع كار انجام ميدادند و يك حقوق دريافت ميكردند. رانندگان از مزاياي واقعي مددكاري و امكانات پزشكي محروم بودند. در واقع تمام اين كاستي ها و بي توجهي به مشكلات كارگران زماني بود كه شوراهاي اسلامي كار كه تحت پوشش خانه كارگر، بازوي كار فرما بودند و نقش نماينده كارگر را در شركت واحد بازي ميكردند.”

در روز شش بهمن بعد اکثر اعضای هیات مدیره سندیکا بازداشت شدند. اطلاعیه سندیکا مبنی بر اعتصاب به شکل وسیعی در سطح شهر بین رانندگان پخش شده بود. هشتم بهمن، سپیده دم سرد زمستان است و رانندگان معمولا ساعت پنج صبح در توقفگاه های اتوبوس های شرکت واحد حاضر می شوند. قرار است که رانندگان با حضور در توقفگاه ها دست از کار بکشند و اتوبوس ها را به شهر حمل نکنند. داود رضوی فعال سندیکایی آن سپیدم را چنین توصیف می کند: “سال‌ها بود که تهران چنین فضای امنیتی را در سطح شهر به خود ندیده بود. شاید بتوان گفت بعد از وقایع کوی دانشگاه در سال ۷۸ این اولین باری بود که حضور گسترده‌ای از یگان‌های ویژه و مامورین لباس شخصی‌ها در خیابان‌های تهران به چشم می‌خورد. توقفگاه‌های شرکت واحد در مناطق ۲۲ گانه شهر تهران قرار دارد، به دلیل این پراکندگی و اهمیت سرکوب این اعتصاب که بسیار مهم بود شایدبتوان گفت ده‌ها هزار نیروی یگان ویژه در سرکوب این اعتصاب شرکت داشتند. بطور مثال توقفگاه منطقه یک و دو در آن زمان در خیابان هنگام بعد از میدان رسالت قرار داشت، اما حضور مامورین و لباس شخصی‌ها ازپل سید خندان بطور پراکنده و فشرده در کل بزرگراه رسالت تا درب توفقگاه به چشم می‌خورند، در میدان رسالت از رهگذران کارت شناسائی می‌خواستند و هر که راننده سندیکائی شرکت واحد بود قبل از رسیدن به محل کار ش بازداشت می‌شد. در مناطق مختلف اتوبوسرانی در داخل توقفگاه‌ها حضور یگان‌های ویژه حتی از تعداد رانندگان بیشتر بود، در منطقه چهار اتوبوسرانی در محله نازی آباد تونلی بزرگ از مامورین یگان ویژه در مقابل درب توقفگاه درست شده بود و رانندگان باید از این تونل عبور می‌کردند تا به داخل می‌رفتند و سوال می‌کردند آیا کار می‌کنی یا نه؟ آن‌ها ئی که کار نمی‌کردند تا ته صف برسند زیر ضربات باتون قرار می‌گرفتند، و داخل اتوبوس‌های از قبل آماده شده انداخته می‌شدند، معمولا اکثرا از این ضربات نصیبشان می‌شد. در منطقه ۹ اتوبوسرانی آنقدر حضور مامورین یگان ویژه زیاد بود که سطح توقفگاه از این حضورسیاه رنگ به نظر می رسید.”

در این اعتصاب بیش از ۵۰۰ تن دستگیر شدند و بیش ۴۰۰ تن از کار اخراج شدند که با پایداری و تلاش اعضای سندیکای شرکت واحد تقربیا اکثرا از زندان آزاد و بعد از مدتی به سر کار خود بازگشتند. اما سرکوب و فعالان سندیکایی با این بازگشت به کار رانندگان متوقف نشده است و هنوز هم ادامه دارد. منصور اسالو چهار سال در زندان ماند و سپس با قید ضمانت آزاد شد. ابراهیم مددی سه سال و نیم در زندان بود و با پایان دوره محکومیت اش آزاد شد. و اکنون رضا شهابی از دیگر اعضای این سندیکا هنوز زندانی است که این روزها در مرخصی برای درمان بیماری های که در اثر شکنجه در زندان دچارش شده است در بیرون از زندان به سر می برد.

وضعیت کنونی سندیکای کارگران شرکت واحد

منصور اسانلو در گزارشی که در هفته گذشته نسبت به وضعیت یک ساله سندیکا نشر داده است بخشی ها از بی قانونی ها و سرکوب سندیکای کارگران شرکت واحد را بیان کرده است. اسانلو در این گزارش اش نوشته است: “چند سال پیش فدراسیون جهانی کارگران حمل و نقل (ITF)، کتابی را در ارتباط با حقوق بشر و اعلامیه جهانی حقوق بشر منتشر کرد که در بررسی این حقوق از موضع دستیابی کارگران به حقوق خویش، حقوق کارگران را هم عرض حقوق بشر دانست. نام کتاب، حقوق کارگران، همان حقوق بشراست، که در سایت فدراسیون جهانی کارگران حمل و نقل (ITF) موجود می باشد، پیرو این مقدمه در رابطه با پایمال شدن گسترده حقوق بشر در ایران و به ویژه حقوق کارگران ایرانی، با آغاز فعالیت های سندیکایی کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه در ایران از سال ۱۳۸۳ به بعد هزینه های گسترده ای به این سندیکا و اعضا، رهبران و فعالان آن تحمیل گردید، از جمله اخراج های دسته جمعی و زندانی شدن های دسته جمعی کارگران، حمله به دفتر و تشکیلات سندیکا، سرقت لوازم و قبوض و اموال و پول های سندیکا توسط عوامل شوراهای اسلامی کارفرمایی شرکت واحد و خانه کارگری های غاصب ساختمان سندیکای کارگران ایران در خیابان ابوریحان و ضرب وشتم رئیس و نائب رئیس و دیگر اعضای هیئت مدیره و اعضای هیئت موسس آن روز سندیکا، در تاریخ ۱۹/۲/۱۳۸۴ و تحمیل و فشار و تهدید و ایجاد رعب و وحشت بین کارگران برای جلوگیری از آنها در جهت پیوستن به سندیکای کارگری مستقل و آزاد و دموکراتیک خویش که کماکان ادامه دارد و بر خلاف قولهایی که مسئولان دولتی و اولیای وزارت کار به نهادهای بین المللی کار از جمله ILO ، سازمان جهانی کار و فدراسیونهای سراسری جهانی کارگری و کمیته دفاع از حقوق فعالیت های اتحادیه ای در ژنو دادند، هنوز فشار وتهدید و ارعاب و اخراج بر علیه کارگران سندیکایی در شرکت واحد و دیگر نهادهای کارگری از جمله هیئت موسس سندیکای کارگران نقاش و تزئینات ساختمان، سندیکای کارگران فلزکار مکانیک، اتحادیه کارگران پروژه ای و سندیکای کارگران نیشکر هفت تپه، اتحادیه آزاد کارگران ایران، کانون مدافع حقوق کارگر و هیئت های موسس اتحادیه ها و سندیکاهای دیگر کارگری ادامه دارد… لذا برای رشد فعالیتهای سندیکایی باید مبارزه برای رشد آزادیها و دمکراسی هماهنگ با اصول اعامیه جهانی حقوق در دستور کار قرار گیرد. ”

در ماه های اخیر پنج تن از اعضای سندیکا با نام های حسن سعیدی، وحید فریدونی، ناصر محرم زاده، علی نوریانی و فرحناز شیری از کار اخراج شده اند که اسالو در گزارش خود شرح دقیقی از این اقدام غیر قانونی مسئولین ارائه کرده است.

امید است که سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس رانی تهران و حومه با اتحاد و همدلی همه اعضای خود، همچون گذشته، سعی در احقاق حقوق کارگران داشته باشد و در سازمان یابی کارگران، خارج از نظارت استصوابی دولت و کارفرما و مستقل از گرایشات سیاسی احزاب، گام ها استوار و بلندی بردارد.