هوا آلوده است يا سمي؟

چکیده :هوا آلوده تر شده يا حساسيت مسئولان در باره سلامت شهروندان افزايش يافته است؟ وقتي که شمار تعطيلي هاي ناشي از آلودگي هوا چندين برابر افزايش يافته، بديهي است که شهروندان جملگي اين سوال را بپرسند. ماجرا وقتي پيچيده تر مي شود که گاه در حالي تعطيلي اعلام مي شود که افق ديد هم به نسبت خيلي ار روزهاي آلودگي هوا چندان کاهش نيافته است....

علی اکرمی:

ابتدا: هوا آلوده تر شده يا حساسيت مسئولان در باره سلامت شهروندان افزايش يافته است؟ وقتي که شمار تعطيلي هاي ناشي از آلودگي هوا چندين برابر افزايش يافته، بديهي است که شهروندان جملگي اين سوال را بپرسند. ماجرا وقتي پيچيده تر مي شود که گاه در حالي تعطيلي اعلام مي شود که افق ديد هم به نسبت خيلي ار روزهاي آلودگي هوا چندان کاهش نيافته است.

مردم کاهش افق ديد را مهمترين نمايه آلودگي هوا ميدانند پس طبيعي است که در اين هفته ها بعضا تصور کنند گاهي در حالي که هوا چندان هم آلووده نيست دولت اصرار به تعطيلي مدارس و ادارات دارد. واقعا راز اين همه تعطيلي چيست؟

بعد: آلودگي هوا البته يک پديده انسان ساخت است. اگر فعاليت هاي انساني نباشد خيلي کم و عمدتا در مناطق آتشفشاني شاهد آلودگي هوا مي بوديم. با اين وجود حتي آلودگي ناشي از مصرف سوختهاي فسيلي مي تواند توسط عوامل ژئومورفولوژيکي تشديد شود. يعني درست آنچه که تهران شاهد آن است. در روزهاي سرد مکررا وارونگي دما رخ مي دهد و از سويي پهنه کاسه مانند شهر آلودگي را در خود به دام انداخته و نگه ميدارد. مسير باد غالب فقط از يک سمت است و همين هم خود باعث مي شود توان خودپالايي هواي شهر به حداقل برسد. در اين محيط طبيعي البته تغييري رخ داده است. در مسير باد غالب، يعني شمال غرب تهران انبوه سازي و بلند مرتبه سازي هاي غير مجاز و مرگبار صورت گرفته و همين راه تنفس شهر را مسدود کرده است. از ميان عوامل آلاينده غير طبيعي هم چند عامل با تغييراتي روبرو شده اند. در ساليان اخير با گازکشي سراسري نقش گرمايش خانگي در آلودگي هواي تهران خيلي کم شده است. شمار قابل توجهي از صنايع آلاينده موجود در حريم شهر هم يا به نقاط دورتر منتقل شده اند و يا از سوختهاي پاکتري استفاده مي کنند. عاملي که بيشترين نقش را دارد البته تغييري نکرده است: اجبار شهروندان به استفاده از وسايل نقليه آلاينده و پر مصرف. همچنان بين هفتاد تا هشتاد درصد آلودگي هواي تهران ناشي از تردد انبوه خودروهاي وطني يا مستعمل غير استاندارد است. با اين وجود، نمي توان گفت در ماه هاي اخير از جمع عوامل قبلي يک مولفه انساني يا طبيعي آنقدر تغيير کرده که شهر را با شرايط کاملا جديدي روبرو کرده است. به همين خاطر بايد سراغ يک مولفه که قبلا ثابت انگاشته ميشد و ظاهرا به تازگي با تغييراتي روبرو شده را گرفت: کاهش کيفيت سوخت. شايد هم به نظر برسد دولت اساسا افزايش تعطيليها را مفيدتر و به صرفه تر از فعاليت ادارات مي داند و يا همچنانکه ذکر شد شايد هم دولت تصميم گرفته در ارتباط با سلامت شهروندان سختگيرانه تر تصميم بگيرد. واقعا ماجرا چيست؟

سرانجام: قبلا شهرداري تهران (شرکت کنترل کيفبت هوا) که خود يکي از مصرف کنندگان اصلي گازوئيل در تهران است اعلام کرده بود گازوئيل مصرفي پايتخت هم اکنون صد برابر حد مجاز گوگرد دارد. در روزهاي اخير به صورت غير رسمي اعلام شده است که بنزين مصرفي تهران هم صد برابر حد مجاز بنزن دارد. گزاره اي که با سکوت وزارت نفت روبرو شده است. يکي از تعاريف آلودگي هوا وجود ذراتي است که باعث کاهش ميدان ديد بشوند. وقتي ميدان ديد کمتر از ميزان قبلي کاهش يافته اما به ناچار شهر تعطيل مي شود از ديد اقليمي بايد گفت وضعيت موجود نه آلودگي هوا بلکه سمي بودن هواست. تنفس در هواي سمي البته عواقبي بسيار گسترده تر و پايدارتر از تنفس در هواي آلوده دارد. متاسفانه در اين باره هيچ اطلاع رساني مناسبي صورت نگرفته است. بسياري از شهروندان بهتر است در شرايط موجود شهر را ترک کنند. بهتر است براي کاهش توليد آلودگي در شرايط وارونگي دما در روزهاي غير تعطيل هم ساعت آغاز کار مدارس و ادارات به بعد از نه صبح موکول شود. منصفانه تر اين است مردم بدانند استنشاق بنزن و گوگرد چه فرقي في المثل با تنفس دي اکسيد کربن دارد. از سوي ديگر مرور اطلاعيه هاي صادره کميته وضعيت اضطرار آلودگي هوا نشان مي دهد که در اين باره بين نهادهاي دولتي مرتبط مثل سازمان محيط زيست و وزارت بهداشت و شهرداري تهران انشقاق و بعضا اختلاف شديد وجود دارد. فحواي اطلاعيه ها نيز تفاوتي با تصميم گيري هاي قبلي در زمينه آلودگي هوا ندارد. در حالي که اين يک وضعيت تازه است. تازه و متفاوت. متفاوت و زيانبارتر. زيانهايي خيلي فراگيرتر و پايدارتر.

منبع: سایت ایرن