نفی استبداد، فلسفه مشورتهای پیامبر خدا
چکیده :مشورت پيامبرخدا باامت بهترين دليل براي انكار ونفي استبداد درحكومت اسلامي است.پيامبرباعلم لدني وعصمت ومصونيت كامل ازاشتباه وبي نيازي،بازهم باامت خويش مشورت مينمود تااستبداد وديكتاتوري وخودپسندي رانفي كند.بزرگترين شخصيت الهي وآخرين پيامبرخدا بامردم مشورت ميكرد تابه حاكمان اسلامي آموزش شورا ونفي ديكتاتوري واستبداد راي بدهد....
روزنامه جمهوری اسلامی در یادداشتی به قلم محمدرضا جواهري استاد دانشگاه فردوسي مشهد، فلسفه مشورت های پیامبر (ص) را نفی استبداد دانست و نوشت:
شورا در اسلام يك فضيلت و ارزش قرآني و حديثي است. قرآن شوري را يكي ازصفات اهل ايمان ميشمارد و نام يكي از سورههاي قرآن شوري است.خداي متعال به پيامبراسلام امر فرمود: شاورهم في الامر(ال عمران،159)، دركارها با آنان مشورت كن! از اين آيه به دست ميآيد شورا يك اصل اسلامي است و رهبران امت هم بايد براي اداره امور كشور با امت مشورت كنند.
در تفسير اين آيه سوالي مطرح ميگردد: چرا پيامبري كه آگاهي كامل دارد و صددرصد از اشتباه مصونيت دارد موظف به شوراگرديده است؟ فلسفه امر پيامبر به مشورت چيست؟در پاسخ اين پرسش بايد گفت مشورت پيامبر با امت براي آگاه شدن و پيشگيري از اشتباه نبوده است.چون پيامبر پاك ازاشتباه است.شورا و مشورت پيامبر براي “شخصيت دادن به امت” و “آزمايش” و”رشدفكري مردم” و “استفاده از تاييد مردم” و”آگاه شدن مشورت شوندگان وآموزش آنان”و”روشن شدن احترام خلق درنزدخدا”و”نشان دادن اين كه نظر خواهي ازديگران عيب وعار نيست بلكه يك ارزش است”و”پيشگيري ازانتقادبي جا درصورت شكست”باامت مشورت كردهاند. افزون براين هشت دليل واثرمشورت پيامبر وامت،فرمان الهي به مشورت پيامبرباامت منافع وخيرات ديگري نيزداشته ودارد.
نفي استبداد وديكتاتوري
مشورت پيامبرخدا باامت بهترين دليل براي انكار ونفي استبداد درحكومت اسلامي است.پيامبرباعلم لدني وعصمت ومصونيت كامل ازاشتباه وبي نيازي،بازهم باامت خويش مشورت مينمود تااستبداد وديكتاتوري وخودپسندي رانفي كند.بزرگترين شخصيت الهي وآخرين پيامبرخدا بامردم مشورت ميكرد تابه حاكمان اسلامي آموزش شورا ونفي ديكتاتوري واستبداد راي بدهد.پيامبرخداباويژگيهاي بينظير،نخستين آموزگار شوري ومخالف استبدادبود.غيرازمعصومين عليهم السلام همه انسانها ممكن است گرفتاراشتباه وانحراف گردند چون دانش وآگاهي آنان اكتسابي ومحدوداست.پيامبرآگاه پاك ازاشتباه،بامشورت با عموم مسلمانان درس رهايي ازخودپسندي وديكتاتوري واستبداد داده است.
تأسي امت به پيامبر
خداي متعال به پيامبرش دستورداد بامردم”مشورت”كندتاهمه مسلمانان به ويژه رهبران ومديران جامعه اسلامي ازاوپيروي كنند.رفتاراواسوه حسنه وسرمشق جهانيان گرددهنگامي كه مسلمانان ديدند پيامبر آن همه فضايل وعقل وعلم وفهم وعصمت وعدم نياز به آراء ديگران، باآنان مشورت ميكند ارزش مشورت رادرك كردند ومشورت سنت نبوي واصل اسلامي شد.مشورت بين مسلمانان به ويژه رهبران ومديران آنان رسم گرديدورواج يافت.
استبدادستيزي امام علي عليه السلام
وصي رسول خدا اميرمومنان امام علي عليهالسلام نيز با ادامه راه پيامبر در شورا و مشورت به مسلمانان درس دوري از خود رأيي و خودخواهي داد. امام علي عليهالسلام درباره اثر استبداد فرمودند: لاتستبدبرأيك فمن استبدبرأيه هلك(غررالحكم ودررالكلم،ج6،ص296).استبداد راي نداشته باش كه هركس استبداد رأي داشته باشد هلاك و نابود گردد. در حديث ديگر فرمودند: من استبدّ برأيه زلّ (غررالحكم ودررالكلم، ج5، ص170). هركه با استبداد رأي كاركند ميلغزد ولغزش وانحراف پيدامي كند.دررهنمود ديگرفرموده اند:المستبد متهوّر في الخطا والغلط(غررالحكم ودررالكلم،ج1،ص317)مستبد دراشتباه وغلط متهور است ودرخطا وغلط فراوان گرفتار گردد.
در هشدار ديگر فرمودهاند: من استبدّ برأيه خاطر وغرر(غررالحكم ودررالكلم،ج5،ص461)هركه استبداد رأي دارد خطر وضرركند. دررهنمود ديگرفرموده اند:من اعجب برأيه هلكه العجز(غررالحكم ودررالكلم،ج5،ص253).وهركه به رأي خوداكتفا كند وخودپسندگرددناتواني وعجز اوراهلاك كند.
درحديث ديگرفرموده اند:من استبد برأيه حقت وطأته علي اعدائه(غررالحكم ودررالكلم،ج5،ص344).هركس استبداد راي پيداكند گامهايش عليه دشمنانش سست شود.براساس اين احاديث علوي بااستبداد رأي وديكتاتوري وخودرأيي وخودپسندي نه تنهاآثار ومنافع شورا ومشورت نخواهدبود بلكه”استبداد” اشتباه وزيان ولغزش وهلاكت ونابودي رادرپي خواهدداشت.شيعيان وپيروان پيامبرواهل بيت بايدازاستبداد وديكتاتوري دورشوند واز خودخواهي وخودرأيي وخودپسندي پاك گردند وباشوري ومشورت درراه تكامل وسعادت گام بردارند.حاكمان ومديران جامعه اسلامي همواره نيازمند بهره مندي ازمنافع وآثارشورا هستند.انان بايدهميشه براي عموم مردم مسلمان به ويژه صاحب نظران وفرهيختگان حوزه ودانشگاه احترام قائل شده وازنظر آنان براي رفع مشكلات وسالم سازي رفتار وگفتار خويش استفاده كنند.
* پيامبر خدا با مردم مشورت ميكرد تا به حاكمان اسلامي آموزش شورا و نفي ديكتاتوري و استبداد بدهد.
* مشورتكردن پيامبر اكرم(ص) با مردم باعث شخصيتدادن، رشد فكري و احترام به آنان بود.
* براساس آموزشها و دستورالعملهاي رسول گرامي اسلام(ص)، حاكمان و مديران جامعه اسلامي همواره نيازمند به مشورت و آثار آن ميباشند و بايد براي عموم مردم جامعه به ويژه صاحبنظران حوزه و دانشگاه احترام قائل باشندو از ديدگاههاي آنان استفاده كنند.
