از فریمان تا تهران
چکیده :در اين سالها استاد شهيد با همكاري تني چند از شخصيتهاي روحاني، «جامعه روحانيت مبارز تهران» را بنيان ميگذارد بدان اميد كه روحانيت شهرستانها نيز بهتدريج چنين سازماني پيدا كندگرچه ارتباط استاد مطهري با امامخميني پس از تبعيد ايشان از ايران به وسيله نامه و غيره استمرار داشته است ولي در سال 1355 موفق شد مسافرتي به نجف اشرف كرده و ضمن ديدار با امام خميني، درباره مسايل مهم نهضت و حوزههاي علميه با ايشان مشورت كند. پس از شهادت آيتالله سيدمصطفي خميني و آغاز دوره جديد نهضت اسلامي، استاد مطهري به طور تمام وقت در خدمت نهضت قرار ميگيرد و در تمام مراحل آن نقشي اساسي ايفا ميكند. در دوران اقامت حضرت امام در پاريس، سفري به آن ديار كرده و در مورد مسايل مهم انقلاب با ايشان گفتوگو ميكند و در همين سفر، امام خميني ايشان را مسوول تشكيل شوراي انقلاب اسلامي ميكند. ...
مسيري كه استاد مطهري پيمود
استاد شهيد مرتضي مطهري دومين فرزند محمدحسين مطهري و سكينه روحاني، در سيزدهم بهمن ۱۲۹۸ش، مطابق با دوازدهم جماديالاول ۱۳۳۸ق در فريمان متولد شد. خانم سكينه روحاني؛ مادرش در طب سنتي ماهر و پدرش روحاني بود. پس از طي دوران طفوليت به مكتبخانه رفته و به فراگيري دروس ابتدايي ميپردازد. در سن 12سالگي به حوزه علميه مشهد عزيمت كرده و به تحصيل مقدمات علوم اسلامي اشتغال ميورزد. در سال 1316 با وجود مبارزه شديد رضاخان با روحانيت و مخالفت دوستان و نزديكان، براي تكميل تحصيلات خود عازم حوزه علميه قم ميشود در حالي كه بهتازگي موسس آن آيتاللهالعظمي حاج شيخ عبدالكريم حائرييزدي ديده از جهان فروبسته و رياست حوزه را سه نفر از مدرسان بزرگ آن آيات عظام سيدمحمد حجت، سيدصدرالدين صدر و سيدمحمدتقي خوانساري به عهده گرفتهاند.
در دوره اقامت 15 ساله خود در قم از محضر مرحوم آيتالله بروجردي (در فقه و اصول) و امام خميني (به مدت 12 سال در فلسفه ملاصدرا، عرفان، اخلاق و اصول) و مرحوم علامه سيدمحمدحسين طباطبايي (در فلسفه، الهيات، شفاي بوعلي و دروس ديگر) بهره ميگيرد. قبل از هجرت آيتالله بروجردي به قم نيز استاد شهيد گاهي به بروجرد ميرفته و از محضر ايشان استفاده ميكرده است. ايشان مدتي نيز از محضر مرحوم آيتالله حاجميرزاعليآقا شيرازي در اخلاق و عرفان بهرههاي معنوي فراوان برده است. از استادان ديگر استاد مطهري ميتوان از مرحوم آيتالله سيدمحمد حجت (در اصول) و مرحوم آيتالله سيدمحمد محقق داماد (در فقه) نام برد.
وي در مدت اقامت خود در قم علاوه بر تحصيل علم، در امور اجتماعي و سياسي نيز مشاركت داشته و از جمله با فداييان اسلام در ارتباط بوده است. استاد مطهري در سال ۱۳۳۰، در ۳۲سالگي، با دختر آيتالله روحاني، از علماي خراسان ازدواج كرد. در سال 1331 در حالي كه از مدرسان معروف و از اميدهاي آينده حوزه به شمار ميرود، به تهران مهاجرت ميكند. در تهران به تدريس در مدرسه مروي و تاليف و سخنرانيهاي تحقيقي ميپردازد. در سال 1334 اولين جلسه تفسير انجمن اسلامي دانشجويان توسط استاد مطهري تشكيل ميشود.
در همان سال، تدريس خود در دانشكده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران را آغاز ميكند. در سالهاي 1337 و 1338 كه انجمن اسلامي پزشكان تشكيل ميشود، استاد مطهري از سخنرانان اصلي اين انجمن است و در طول سالهاي 1340 تا 1350 سخنران منحصر به فرد اين انجمن است كه بحثهاي مهمي از ايشان به يادگار مانده است. ايشان همواره در كنار امام بوده است به طوري كه ميتوان سازماندهي قيام 15 خرداد در تهران و هماهنگي آن با رهبري امام را مرهون تلاشهاي او و يارانش دانست. در ساعت يك بعد از نيمهشب روز چهارشنبه 15 خرداد 1342 به دنبال يك سخنراني مهيج عليه شخص شاه، به وسيله پليس دستگير شده و به زندان موقت شهرباني منتقل و به همراه تعدادي از روحانيون تهران، زنداني ميشود.
پس از 43 روز به دنبال مهاجرت علماي شهرستانها به تهران و فشار مردم، به همراه ساير روحانيون از زندان آزاد ميشود. پس از تشكيل هياتهاي موتلفه اسلامي، استاد مطهري از سوي امامخميني همراه چند نفر ديگر از شخصيتهاي روحاني، عهدهدار رهبري اين هياتها ميشود. در اين زمان وي به تاليف كتاب در موضوعات مورد نياز جامعه و ايراد سخنراني در دانشگاهها، انجمن های اسلامي مسجد هدايت، مسجد جامع نارمك و غيره ادامه ميدهد. به طور كلي استاد كه به ايجاد يك نهضت اسلامي معتقد بود، براي اسلامي كردن محتواي نهضت، تلاشهاي ايدئولوژيك بسياري كرد و اقدام به تاسيس حسينيه ارشاد نمود و با كجرويها و انحرافات برخي متعصبان اسلامگرا و همچنين گروههاي التقاطي مبارزه كرد. در سال 1346 به كمك چند نفر از دوستان، اقدام به تاسيس حسينيه ارشاد كرد به طوري كه ميتوان او را بنيانگذار آن موسسه دانست. ولي پس از مدتي به علت برخي اختلاف نظرهاي ايجاد شده، در سال 1349 از عضويت هيات مديره آن موسسه استعفا داد و آن را ترك گفت.
در سال 1348 به خاطر صدور اعلاميهاي با امضاي ايشان و علامه طباطبايي و آيتالله حاجسيدابوالفضل مجتهد زنجاني مبني بر جمع اعانه براي كمك به آوارگان فلسطيني و اعلام آن طي يك سخنراني در حسينيه ارشاد، دستگير شد و مدت كوتاهي در زندان تك سلولي به سر برد. از سال 1349 تا 1351 برنامههاي تبليغي مسجد الجواد را زير نظر داشت و غالبا خود سخنران اصلي بود تا اينكه آن مسجد و به دنبال آن حسينيه ارشاد تعطيل شد و بار ديگر استاد مطهري دستگير و مدتي در بازداشت قرار گرفت. پس از آن استاد شهيد سخنرانيهاي خود را در مسجد جاويد و مسجد ارك و غيره ايراد ميكرد. بعد از مدتي مسجد جاويد نيز تعطيل شد. در حدود سال 1353 ممنوعالمنبر شد و اين ممنوعيت تا پيروزي انقلاب اسلامي ادامه داشت اما مهمترين خدمات استاد مطهري در طول حيات، ارايه ايدئولوژي اصيل اسلامي از طريق درس و سخنراني و تاليف كتاب است. اين امر خصوصا در سالهاي 1351 تا 1357 به خاطر افزايش تبليغات گروههاي چپ و پديد آمدن گروههاي مسلمان چپزده و ظهور پديده التقاط به اوج خود ميرسد. گذشته از حضرت امام، استاد مطهري اولين شخصيتي است كه به خطر سران سازمان موسوم به «مجاهدين خلق ايران» پي ميبرد و ديگران را از همكاري با اين سازمان باز ميدارد و حتي تغيير ايدئولوژي آنها را پيشبيني ميكند. در اين سالها استاد شهيد به توصيه حضرت امام مبني بر تدريس در حوزه علميه قم، هفتهاي دو روز به قم عزيمت كرده و درسهاي مهمي در آن حوزه القا و همزمان در تهران نيز درسهايي در منزل و غيره تدريس ميكند. در سال 1355 به دنبال يك درگيري با يك استاد كمونيست دانشكده الهيات زودتر از موعد مقرر بازنشسته ميشود.
همچنين در اين سالها استاد شهيد با همكاري تني چند از شخصيتهاي روحاني، «جامعه روحانيت مبارز تهران» را بنيان ميگذارد بدان اميد كه روحانيت شهرستانها نيز بهتدريج چنين سازماني پيدا كندگرچه ارتباط استاد مطهري با امامخميني پس از تبعيد ايشان از ايران به وسيله نامه و غيره استمرار داشته است ولي در سال 1355 موفق شد مسافرتي به نجف اشرف كرده و ضمن ديدار با امام خميني، درباره مسايل مهم نهضت و حوزههاي علميه با ايشان مشورت كند. پس از شهادت آيتالله سيدمصطفي خميني و آغاز دوره جديد نهضت اسلامي، استاد مطهري به طور تمام وقت در خدمت نهضت قرار ميگيرد و در تمام مراحل آن نقشي اساسي ايفا ميكند. در دوران اقامت حضرت امام در پاريس، سفري به آن ديار كرده و در مورد مسايل مهم انقلاب با ايشان گفتوگو ميكند و در همين سفر، امام خميني ايشان را مسوول تشكيل شوراي انقلاب اسلامي ميكند.
هنگام بازگشت امام خميني به ايران، مسووليت كميته استقبال از امام را شخصا به عهده ميگيرد. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، مطهري قصد داشت از فعاليتهاي سياسي كنار رود و به كار دلخواهش؛ تدريس و تحقيق بپردازد، اما به درخواست امام، همچنان در سمت رياست شورا باقي ماند. از پيشنهادهايي كه استاد در اين دوره مطرح كرد، اتحاد هفت گروه مبارز مسلح بود كه همانها «سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي» را تشكيل داد كه تا سالهاي سال به عنوان يكي از تشكلهاي سياسي محوري، به فعاليت پرداخت و در دوران سازندگي، به ارايه تحليلهاي تئوريك پرداخته و در دوران اصلاحات و پس از آن، سازمان مجاهدين انقلاب فعال بود. درگيريهاي فكري با گروههاي التقاطي و نفي نظرات آنها، سرانجام سبب شد تا يكي از اين گروههاي تندرو، تصميم به حذف فيزيكي استاد بگيرد. ساعت 22 و 20دقيقه سهشنبه يازدهم ارديبهشت سال 1358 در تاريكي شب در حالي كه از يكي از جلسات فكري سياسي، استاد براي شركت در جلسهاي كه اغلب شركتكنندگان آن اعضاي شوراي انقلاب بودند و در منزل دكتر يدالله سحابي در خيابان فخرآباد برگزار ميشد، حدود ساعت 22:30 دقيقه در حالي كه جلسه هنوز ادامه داشت، به همراه مهندس كتيرايي و نفر سومي (احتمالا آقاي حاجي طرخاني) از خانه دكتر سحابي بيرون آمد با گلوله گروه نادان و جنايتكار فرقان كه به مغزش اصابت كرد، به شهادت رسيد.
از استاد آثار زيادي بر جاي مانده است كه از آن جمله ميتوان به اخلاق جنسي، اسلام و مقتضيات زمان، امامت و رهبري، انسان در قرآن، انسان كامل، انسان و ايمان، آشنايي با قرآن، تعليم و تربيت در اسلام، خاتميت، تكامل اجتماعي اسلام، جامعه و تاريخ، ختم نبوت، علل گرايش به ماديگري، جامعه و تاريخ، نقدي بر ماركسيسم، انسان و سرنوشت، نظري بر نظام اقتصادي اسلام، نبوت، حق و باطل، 10 گفتار، ماترياليسم در ايران، پيرامون انقلاب اسلامي، نهضت اسلامي در صد ساله اخير، 20 گفتار، فلسفه اخلاق، فلسفه تاريخ، حماسه حسيني، پيرامون جمهوري اسلامي، جهانبيني اسلام، سيري در نهجالبلاغه، گفتارهاي معنوي، ولاءها و ولايتها، داستان راستان، توحيد، خدمات متقابل اسلام و ايران، دفاع از حقوق و جايگاه زن، هجرت و جهاد اشاره كرد.
منبع: ویژه نامه شرق
