سوریه در چشم انداز طرح عنان

چکیده :در سطح بین المللی شاهدیم که تلاش های فراوانی درسطح بین المللی برای برکناری بشار اسد از قدرت وجود دارد. خصوصا دولتهای قدرتمند جهان تصمیم جدی اتخاذ کرده اند که چنین وضعیتی اتفاق بیفتد. در چنین شرایطی به نظر می رسد امکان بازگشت به نقطه اول غیر ممکن است. ولی این که این که وضعیت سوریه در ماههای آینده چگونه خواهد بود و شرایط به چه شکلی رقم خواهد خورد به سرانجام طرح کوفی عنان وابسته است. براساس مواضع و اتفاقات در صحنه تا این لحظه چشم انداز چندان روشنی از موفقیت طرح کوفی عنان وجود ندارد. طبیتا اگر طرح کوفی عنان شکست بخورد آنگاه ممکن است شرایط خشن تر شود و نگرانی همگانی یعنی به راه افتادن جنگ داخلی جدی تر شود. در این حالت ممکن است شورای امنیت سازمان ملل و نیروهای منطقه ای دست به اتخاذ تصمیمات جدی تری برای برخورد با بشار اسد و حکومت بعث بزنند. ...

محمدعلی سبحانی

مخالفین از حمایت گسترده منطقه ای و بین المللی برخوردار شده اند و این مسئله پیشرفتی در کار آنها محسوب می شود. آنها تا حدود زیادی توانسته اند در درون خود به توافقاتی بر سر مسائل اصلی داشته باشند و در مورد برخی مبانی اتفاق نظر پیدا کنند و برای دستیابی به آنها هدف گذاری کنند. با این وجود موضوع مخالفین در سوریه یکی از سولات جدی حتی برای حامیان این گروهها است. یعنی حتی برای حامیان مخالفین هم خیلی وضعیت مخالفین سوری روشن نیست و محل سوال است. هرچند برای به حمایت از این مخالفین اقدامات جدی صورت گرفت. چند کنفرانس با عنوان “دوستان مردم سوریه” برگزار شد و در آخرین آن که در استانبول برگزار شد، کشورهای شرکت کننده در این کنفرانس «شورای ملی سوریه» که در آن طیف‌های گسترده از از مخالفان نظام بشار اسد حضور دارند را به عنوان «نماینده قانونی مردم سوریه» به رسمیت شناختند. در این کنفرانس ها طرح ها و برنامه هایی هم مطرح شده است و قاعدتا باید سازماندهی قابل توجهی برای حمایت از مخافین سوریه به وجود آورده باشند که برخی از آثار آن کمابیش به چشم می خورد. همه این حمایت ها باعث نمی شود که نگرانی هایی که در مورد اپوزیسیون سوری وجود دارد برطرف شود. برخی نگرانند که در صورت سقوط حکومت اسد ممکن است مشکلات همچنان ادامه داشته باشد. یعنی مخالفین نتوانسته اند که نگرانی های جامعه بین المللی را در مورد وضعیت پس از بشار اسد برطرف کنند.

همین خصوصیت موجب شده که دولت سوریه تصور کند با استفاده از این شرایط می تواند بر اوضاع مسلط شود. این وضعیت حرکت دو گانه ای را به وجود آورده است از تلاش بین المللی برای تغییر در سوریه و از تلاش دولت برای بازگرداندن اوضاع به شرایط گذشته. هرچند به نظر می رسد که هر دو طرفر برای تحقق اهداف خود با مشکلات جدی مواجه هستند.

بازگشت سوریه به نقطه صفر؟

به اعتقاد من به دلایلی از جمله کشته شدن هزاران نفر، دستگیری ده ها هزار نفر، بمباران و گلوله باران اماکن غیر نظامی و … توسط دولت سوریه تسلط بشار اسد بر امور و بازگشت به وضعیت قبل از بحران امکان پذیر نیست. خشونت های یک سال گذشته از سوی بشار اسد شرایط را به جایی رسانده است که امکان حل مسالمت آمیز با وجود دولتی که بر سر کار است منتفی است. بنابراین من بازگشت به شرایط گذشته در سوریه را غیر ممکن ارزیابی می کنیم تصور نمی کنم دولت بشار اسد بتواند با سرکوب بتواند به نقطه پیش از آغاز اعتراضات برسد. یعنی شرایطی فراهم شود که بتواند مثل گذشته حکومت کند و رفتارهای پیشین را ادامه دهد و با مشکلی مواجه باشد. نه ظرفیت د اخلی و نه ظرفیت منطقه ای تحمل وضعیت گذشته در سوریه وجود ندارد. ظرفیت داخلی این موضوع وجود ندارد چرا که بخش مهمی از سرزمین سوریه در حال حاضر در اختیار کامل دولت سوریه نیست و ملاحظه می شود که در بسیاری از مناطق حاکمیت دولت یا وجود ندارد یا به شکل جدی وجود ندارد. نبود ظرفیت منطقه ای هم به این معناست که در منطقه تقریبا همه کشورهای عربی مخالف ادامه حکومت بشار اسد به شکل سابق هستند. این از این جهت مهم است که سوریه نه تنها یک کشور عربی است بلکه همه شاخص های آن با پسوند عربی هویت یافته است. این در حالی است که تقریبا کلیه کشورهای عربی به او پشت کرده اند و از مخالفین او حمایت می کنند. حتی گزارش هایی وجود دارد که برخی از کشورهای عربی به مخالفان کمک های مادی و تسلیحاتی می کنند.
علاوه بر کشورهای عربی، روابط دولت سوریه با ترکیه، همسایه شمالی این کشور نیز به شدت دچار مشکل شده است و این کشور به مرکزی برای فعالیت مخالفین سوری تبدیل شده است.

در سطح بین المللی شاهدیم که تلاش های فراوانی درسطح بین المللی برای برکناری بشار اسد از قدرت وجود دارد. خصوصا دولتهای قدرتمند جهان تصمیم جدی اتخاذ کرده اند که چنین وضعیتی اتفاق بیفتد. در چنین شرایطی به نظر می رسد امکان بازگشت به نقطه اول غیر ممکن است. ولی این که این که وضعیت سوریه در ماههای آینده چگونه خواهد بود و شرایط به چه شکلی رقم خواهد خورد به سرانجام طرح کوفی عنان وابسته است. براساس مواضع و اتفاقات در صحنه تا این لحظه چشم انداز چندان روشنی از موفقیت طرح کوفی عنان وجود ندارد. طبیتا اگر طرح کوفی عنان شکست بخورد آنگاه ممکن است شرایط خشن تر شود و نگرانی همگانی یعنی به راه افتادن جنگ داخلی جدی تر شود. در این حالت ممکن است شورای امنیت سازمان ملل و نیروهای منطقه ای دست به اتخاذ تصمیمات جدی تری برای برخورد با بشار اسد و حکومت بعث بزنند.

منبع: دیپلماسی ایرانی