توقیف و جلوگیری از اکران بیش از 30 فیلم در سه سال اخیر

چکیده :در حالی که رسانه های اقتدارگرا دور جدیدی از فضاسازی ها و اتهام زنی ها به سینماگران را آغاز کرده اند، از ادامه ی نمایش دو فیلم «گشت ارشاد» و «زندگی خصوصی» در سینماهای کشور ممانعت به عمل آمده است. خبرگزاری میراث فرهنگی هم گزارش داده که در دولت دهم ۱۴ فیلم سینمایی دیگر هم توقیف شده است. به این فهرست باید نام دست کم 15 فیلم دیگر را هم افزود که هفته قبل رییس حوزه هنری خبر از اکران نشدن آنها به علت «نامناسب» بودن داده است....

کلمه – مهدیار میری:

سینمای ایران سال 90 را با تلخی ها و شیرینی های متعددی به پایان رساند. در حالی که کسب جوایز ارزنده توسط فیلم جدائی نادر از سیمین به کارگردانی اصغر فرهادی موجب خرسندی و رضایت هموطنان به خصوص جامعه ی هنری ایران شده بود، از سوی دیگر انحلال خانه سینما از اتفاقاتی بود که ضمن ایجاد دلخوری در میان سینماگران ایران، انتقادات شدیدی را از عملکرد وزارت ارشاد و دولت در این زمینه به همراه داشت.

اما از چند هفته پیش و در حالی که دامنه فسادهای مالی و تخلفات دولت هر روز در بخش های مختلف گسترده تر و نمایان تر می شود. موج جدیدی از فضاسازی ها و اتهام زنی ها نسبت به جامعه ی سینمایی ایران شکل گرفته است. حرکتی در ادامه ی ممانعت از فعالیت خانه سینما و اتهام زنی های افرادی همچون فرج الله سلحشور به فعالان عرصه ی هنر و ممانعت از اکران برخی از فیلم ها، که فعالان جامعه هنری ایران از آن تعبیر به تخریب و بی اخلاقی کرده اند.

سینمای ایران که تحت شرایط و محدودیت های خاص اداره می شود این روزها نیز هدف اتهامات جدیدی قرار گرفته است. این اتهام زنی ها و فضاسازی ها که همراه شده است با توقیف و یا بلاتکلیف ماندن اکران برخی از فیلم های سینمایی، موجب اعتراض و انتقاد برخی از هنرمندان محبوب کشورمان نیز شده است.

هنرمندان کشور، اصغر فرهادی کارگردان توانمند کشورمان را مثال می زنند که در سخت ترین شرایط و در اوج حملات و اتهام زنی ها، با ساخت فیلم جدائی نادر از سیمین و کسب جوایز متعدد در جشنواره های مختلف و دریافت جایزه اسکار، یکی از ارزشمندترین جایزه های هنری جهان، نشان داد که سینمای ایران نه تنها مستحق چنین برخوردها و کج سلیقگی هایی از سوی مسئولین نیست، بلکه قابلیت های زیادی را در خود نهفته دارد که در صورت حمایت و برخورد درست با فعالان این عرصه قادر خواهد بود علاوه بر جهانی شدن، مروج فرهنگ و هنر ایرانی در جهان نیز باشد.

این در حالی است که در مقابل، حاکمیت با صدور احکام سنگین قضایی برای برخی از فعالان برجسته عرصه هنری و تشدید فشار بر فعالان سینمایی کشور، از جمله حکم سنگین جعفر پناهی و بازداشت تعدادی از مستندسازان و بازیگران چون پگاه آهنگرانی، مهناز محمدی و مرضیه وفامهر، نشان داد که نه فقط قدرشناس فعالیت های هنرمندان نیست، بلکه به تاوان کمترین نقد و مخالفتی آنها را نقره داغ می کند.

از انحلال خانه سینما تا توقیف و ممانعت از پخش چندین فیلم سینمایی

یکی از اقداماتی که در دولت دهم سعی زیادی برای تحقق یافتن آن صورت گرفته، وابسته کردن فعالیت های حوزه سینما به دولت است. در سال گذشته مسئولین دولتی تمام توان خود را خرج کردند تا بتوانند تمام فعالیت های سینمای ایران را تحت کنترل خود در آورند. انحلال خانه سینما از سوی وزارت ارشاد از جمله اقداماتی بود که در همین راستا صورت گرفت.

وزارت ارشاد در دی ماه سال گذشته دستور به انحلال نهادی داد که بیش از پنج هزار عضو داشت. انحلال خانه سینما و تبدیل معاونت سینمایی وزارت ارشاد به سازمان امور سینمایی کشور اگرچه موجی از اعتراضات را از جانب هنرمندان و سینماگران برجسته کشور به همراه داشت اما دولت بدون در نظر گرفتن این اعتراضات و نقد منتقدان، دستور به انحلال این نهاد داد تا بیش از گذشته بتواند همه‌ی فعالیت‌های حوزه سینمایی ایران را زیر پوشش خود قرار دهد.

در حالی به بهانه ی “عدم طی تشریفات قانونی مربوط به تاسیس موسسات فرهنگی و هنری” دستور انحلال و “ممنوع الفعالیت” شدن خانه سینما از سوی وزارت ارشاد صادر شد که مسئولان خانه سینما به صراحت اظهار داشته بودند مجوز فعالیت این نهاد صنفی که 20 سال از تاسیس آن می گذرد، در دوره های مختلف به تایید این وزارتخانه رسیده است.

اما پس از انحلال خانه سینما در سال گذشته، حال شاهد اقدامات دیگری از سوی دولت در این بخش هستیم. توقف اکران دو فیلم گشت ارشاد و زندگی خصوصی و ممانعت از اکران و بلاتکلیفی 14 اثر دیگر از جمله اقداماتی است که طی این مدت شاهد آن بوده ایم.

چندی پیش از ادامه ی نمایش دو فیلم «گشت ارشاد» و «زندگی خصوصی» در سینماهای کشور ممانعت به عمل آمد. اما به تازگی خبرگزاری میراث فرهنگی گزارش داده که در دولت دهم ۱۴ فیلم سینمایی دیگر هم توقیف شده است.

این خبرگزاری با ذکر نام فیلم‌های «گزارش یک جشن»٬ «خیابان‌های آرام»، «خانه پدری»، «پاداش» و «آیینه‌های روبرو»، «فرزند صبح»٬ «من مادر هستم»٬ «زادبوم»، «زمهریر»، «پوسته» و «صد سال به این‌ سال‌ها»، «هفت و پنج دقیقه»٬ «نیلوفر» و «پریناز» از آنان به عنوان فیلم هایی یاد کرده است که طی چهار سال دولت محمود احمدی نژاد یا اجازه پخش پیدا نکرده اند و یا همچنان در بلاتکلیفی به سر می برند.

به این فهرست باید نام دست کم 15 فیلم دیگر را هم افزود که رییس حوزه هنری خبر از اکران نشدن آنها داده است. محسن مومنی شریف 21 فروردین ماه در مراسم یادبود سید مرتضی آوینی، با بیان اینکه اجازه اکران حداقل 15 فیلم نامناسب امسال را نمی دهیم، اظهار داشته است: حداقل از سال گذشته با تصویب شورای سیاست گذاری حوزه هنری که منصوب دفتر مقام معظم رهبری هستند، ما نسبت به این مساله حساسیت داشته‌ایم گاهی در انتخاب میان دو فیلمی که پیش بینی می‌شده یکی ظاهراً پرفروش دیگری کم استقبال خواهد بود ولی فضای سالمتری دارد، ناچار دومی برای نمایش در سینماهایمان برگزیده‌ایم. ولو اینکه ضرر مادی کرده باشیم. البته ما مایل نبودیم این سیاست را اعلام کنیم اما مسایل اخیر باعث شد با افتخار آن را اعلام کنیم. بنده اعلام می‌کنم حداقل پانزده تا از فیلم‌های در نوبت اکران امسال، در سینماهای حوزه هنری نمایش داده نخواهند شد.

اتهام زنی به بازیگران و واکنش فعالان عرصه سینما

اگرچه چند ماه از مطرح کردن ادعای وجود فساد در سینمای ایران از سوی فرج الله سلحشور می گذرد، اما به تازگی خبرگزاری فارس وابسته به سپاه، انتشار گزارش ها و مصاحبه هایی را با موضوع ادعای مذکور از سر گرفته است.

سال گذشته، بعد از سخنان تند فرج الله سلحشور در خصوص سینمای ایران و حمله او به بازیگران سینما، جمعی از هنرمندان و بازیگران ایران نسبت به سخنان این کارگردان واکنش نشان دادند و با بیان نظرات خود در محافل مختلف نسبت به اظهارات سلحشور گلایه های شدیدی را اظهار داشتند.

اما اخیرا یادداشتی از یک بازیگر سینما، بهانه ی فضاسازی های تازه علیه هنرمندان شد؛ هرچند این بار هم واکنش صریح اهالی هنر، زمینه چینی رسانه های اقتدارگرا برای اعمال فشار و محدودیت های بیشتر برای سینماگران را نقش بر آب کرد.

از جمله این واکنش ها می توان به یادداشت چند روز پیش پرستو صالحی اشاره کرد. نوشته ای که نه فقط پاسخ محکم و قاطی بود بر جوسازی ها و اتهام زنی های برخی افراد نسبت به بازیگران سینما، بلکه جواب صریحی بود برای رسانه های وابسته به دولت که سعی داشتند از گفته های قبلی این بازیگر سینما در مورد فساد سوء استفاده کنند.

پرستو صالحی از جمله بازیگران سینمای ایران است که طی 4 سال گذشته به سبب دلایلی که در این یاداشت عنوان کرده، کمتر در عرصه سینما حضور داشته است. او در یادداشت خود که آن را تیر خلاص به خود دانسته، اینگونه سخنش را با مردم آغاز کرده است: ترجیح دادم با گفتن این حرف ها خودم تیر خلاص خودم رو به خودم بزنم. اسمشو گذاشتم جنبش زرد = بیزاری جستن از هرآنچه و هرآنکه نباید باشد و هست.

صالحی در این یادداشت پیش از آنکه به موضوع دلایل ممنوع الفعالیت شدن خودش طی 4 سال گذشته بپردازد، ابتدا در جمله ای کوتاه برای جلوگیری از سوء استفاده در مورد گفته هایش درخصوص موضوع فساد در سینما چنین نوشته است: در مخاطبم رسانه ها و سایت های رسمی است و البته جناب سلحشور اگر فیس بوک مباح شده و به سخنان نوشته شده در آن می شود استناد کرد، اگر شرف دارید اینهایی رو که الان می نویسم هم منتشر کنید. من از فسادی حرف زدم و گلایه کردم که در تمام اصناف کشور هست و حرفم حق بود آدم های فاسد در هر صنفی باید شناسایی و حذف بشن این در تمام دنیا مرسومه حتی تو هالیوود …

او در ادامه یادداشت خود با بیان دلایل حضور کمرنگش در سینما طی چند سال گذشته گلایه های را نیز از مسئولین داشته و در این خصوص اینگونه نوشته: حالا از مسئولین می خوام گلایه کنم… دهم خرداد سال 1384 تشخیص مصلحت نظام دیدار جمع کثیری از هنرمندان با آقای هاشمی رفسنجانی، انتخاب نهم: آمدند گفتند خانوم صالحی فرمودند تو بانوان هنرمند شما صحبت کنید. گفتم چرا من ؟ گفتند قرار نیست رسانه ای بشود و آزادی بیان دارید گفتم هرچه باداباد و یا علی.

گفتم: من پرستو صالحی به عنوان یک شهروند صحبت می کنم نه یک بازیگر یک شاعر آمریکایی میگه اگر نمی تونی خبرهای خوب بیاری بهتره هیچ خبری نیاری … به نظر من اگر کسی در مسئولیت خود نتواند به حرفی که می زند و به وعده هایی که می دهد عمل کند همان بهتر که هیچ حرفی نزند! 26 سال سختی و جنگ و فشار های اقتصادی و … باعث شده مردم بی دلیل به هم دروغ بگویند این دروغ ها ،دروغ های بی دلیل است چرا که نه برای از دست ندادن چیزی ست، نه برای به دست آوردن چیزی!!!

گفتم: من برای مرحوم محمد علی فردین گریه کردم به کدام گناه نکرده باید حذف میشد؟! حق او و امثال ایشان سال ها خانه نشینی نبود. گفتم: هنرمند خوب کشورم آقای بهمن مفید در سالن حضور دارند ته سالن نشسته اند، تنها… به همراه خانوم شیلا خداداد پیش ایشان رفتم و می گویم استاد شما پیشکسوت ما هستید تشریف بیاورید ردیف جلو، ایشان گفتند تا همین جا هم که راه دادند خیلی ست. دلم به درد آمد آخر ما به تبار مفید بدهکاریم در حالی که هنوز خاکستر استاد بیژن مفید در خارج از ایران امانی دفن است. گفتم من تقاضا می کنم اجازه بدهید اجساد هنرمندانی که خارج از ایران دفن شده اند به ایران برگردانده شوند گفتم و گفتم و گفتم…

او در ادامه یادداشت خود به شرح ماجرای ممنوع الفعالیت شدنش در 4 سال گذشته پرداخته و توضیح داده است: دو ماه بعد سریال ارث بابام رو بازی می کردم که احضار شدم وارد اتاق شدم تمام روزنامه هایی که صحبت های اون روز منو چاپ کرده بودند روی میز بود. بعد از 3 ساعتی تهدید و تحقیر فرمودند خوشحال نشو ممنوع از کارت نمی کنیم که قهرمان بشی. یواش یواش کم و کم رنگ میشی و بعد ،یک برگ کاغذ که بنویس، گفتم چی بنویسم؟ گفت بنویس که دیگه غلط اضافی نمی کنی تریبون پیدا کردی هرچی دلت خواست نمی گی و … نوشتم من پرستو صالحی تا زمانی که در چهار چوب نظام جمهوری اسلامی کار می کنم چیزی مغایر با این نظام نخواهم گفت. امضا و تمام.

این بازیگر در بخش دیگری از نوشته ی خود نیز پاسخی صریح را به فرج الله سلحشور داده و خطاب به وی نوشته است: جناب آقای سلحشور دوستان شما درهای ایستادگی و شرف و عزت انسانی و صداقت و صراحت را بر روی ما می بندند و بعد شما توقع مدینه فاضله دارید؟ مولا علی (ع) فرمودند دیده را ندیده انگارید. شنیده هایتان را باور نکنید، دیده هایتان را باور کنید. گویا شما ندیده ها را دیده می انگارید و تابع شنیده های خود هستید تا دیده ها. یا حق

پیش از این هم، در همان زمان که فرج الله سلحشور با ادبیاتی زشت و باورنکردنی در مورد سینمای ایران سخن گفته بود، جمع کثیری از هنرمندان برجسته کشور نیز نسبت به اظهارات تند این کارگردان وابسته به دولت اظهار گلایه و ابراز تاسف کردند.

ترانه علیدوستی، پگاه آهنگرانی، نگارجواهریان، هانیه توسلی و باران کوثری از جمله نخستین کسانی بودند که در پیامی کوتاه ضمن گلایه از اظهارات سلحشور درخصوص سینمای ایران از وی خواسته بودند تا این سینمایی را که او فاحشه خوانه میداند به حال خود رها کند. آنها در پیام کوتاه خود آورده بودند: «جناب آقای سلحشور، از اینکه می‌بینیم آن همه پرداختن به زوایای نورانی زندگی پیامبران و سرمشق قرار دادن منش ایشان تاثیری در کلامتان نداشته، و در نهایت شهرتتان را از نفرت‌پراکنی و بی‌ادبی در برابر هم‌نوعانتان به دست آورده‌اید، بسیار متاسفیم. ای کاش لطف کنید سینمایی را که خجالت می‌کشیم بگوییم شما را یاد کجا می‌اندازد به حال خود رها کنید، شاید که رستگار شوید و آرامش و صلح و محبت به وجدان نگرانتان بازگردد.»

عزت‌الله انتظامی از بازیگران برجسته ایران نیز بعد از توهین های فرج الله سلحشور به جامعه ی هنری و سینمای ایران، به او واکنش نشان داد و با بیان اینکه نمی توان این بی حرمتی ها تحمل کرد و بازیگران سینمای ایران را مورد چنین هجمه های قرار داد، چنین اظهار داشته بود: من از 13 سالگی در تئاترهای مختلف لاله‌زار حضور داشتم و همه عمرم شاهد بازیگران زنی بوده‌ام که با فداکاری شرایط را تحمل می‌کردند و به کار هنر می‌پرداختند. بازیگران زن با وجود همه مخالفت‌ها و جوی که علیه‌شان وجود داشته است کار کردند و بسیار باوقار به کارشان ادامه می‌دهند. بیشتر بازیگران امروز ما تحصیل‌کرده و بسیار با‌فرهنگ‌تر از بعضی کارگردان‌ها هستند و به کسانی که با این سختی کار می‌کنند احترام قائلم و نمی‌توانم بی‌حرمتی به آن‌ها را ببینم.

رخشان بنی اعتماد کارگردان برجسته کشورمان نیز پس از ادامه اهانت های فرج الله سلحشور با نوشتن نامه ای خطاب به وی پاسخی صریح را نسبت به اظهارات وی داد . او در بخشی از نامه خود که خطاب به فرج الله سلحشور نوشته بود آورده بود: به حکم اعتقادات مورد ادعای خود گوینده، او باید به شلاق مجازات تهمت ، سیاه و کبود شود اما می‌دانم برخورد مدنی و شکایت به محکمه بردن دراین وانفسا در پیچش و خمش حامیان ایشان ره به ترکستان می‌برد. هم او افاضه کرده است که پاسخ‌گویان ناصالح اند. من، رخشان بنی‌اعتماد، به عنوان مادر ناصالحان خانواده سینما، نه جواب به یاوه گو ، که بیداد این هرت آباد بی صاحب را ، در میانه‌ی میدان فریاد می زنم.

من تمام قد از شرافت و نجابت هم صنفان خودم در سینما دفاع می‌کنم. همه کسانی که در خصوص فساد در سینمای ایران اظهارنظر کرده‌اند، ربطی به سینما ندارند. فساد یعنی چه؟ من متوجه نمی‌شوم که چرا باید یک مسئله‌ای که در همه اقشار جامعه وجود دارد، به همه سینماگران تعمیم داده شود. مثل این است که ما بگوییم در ایران دزدی هست و بعد هم یکی بگوید همه مردم ایران دزد هستند. این بخشی از یحبت های بهرام رادن بازیگر سینمای ایران است که درخصوص فضاسازی های اخیر اظهار داشته است. وی با بیان اینکه خانواده سینما یکی از نجیب‌ترین و با شرافت‌ترین صنف‌های موجود است از آنانکه معتقدند که سینمای ایران فاسد خواسته است تا آن را به حال خود رها کنند.

در میان این اتهام زنی ها و بی اخلاقی ها، این روزها رسانه های دولتی نیز با انتشار اخباری سعی دارند تا موج جدیدی از فضاسازی و اتهام زنی را نسبت به سینماگران و جامعه ی هنری ایران به راه اندازند. موجی که هدف از به راه انداختن آن تنها می تواند تحت فشار گذاشتن جامعه ی هنری ایران باشد.

آنچه که قابل تامل است عدم برخورد با افراد و رسانه هایی است که بدون در نظر گرفتن جایگاه سینما مطالبی را بیان میکنند که از هیچ وجاهت قانونی و شرعی نیز برخوردار نیست. آیا باز گذاشتن دست این اشخاص و رسانه ها در اتهام پراکنی هایشان، مانع از شکوفایی و رشد سینمای ایران نخواهد شد و بلکه سینمای ایران را به سمت ورطه نابودی سوق نخواهد داد؟