بازار رمضان؛ كورس سودجويان و گراني
چکیده :در مجموع، در كنار اين نوسانات قيمت و عملي نشدن برخي وعدههاي دولت براي بازار ماه رمضان، برخي كارشناسان انتقاد اصلي شان به دخالت دولت در بازار رمضان است. محسن بهرامي، معاون اسبق وزارت بازرگاني در اين مورد ميگويد: «هم در كشورهاي پيشرفته و هم در كشورهايي كه حكومت اسلامي دارند در مناسبهاي ويژه بدون دخالت دولت، كالاها با تخفيف و ارزانتر از قبل عرضه ميشود اما در ايران در مناسبتهاي ويژه بايد حتما منتظر دخالت دولت باشيم که اين با اقتصاد رقابتي سازگاري ندارد.»...
ماه رمضان امسال هم مردم شاهد سريال تكراري افزايش قيمتها بودند، با اين تفاوت كه مقامات دولتي بخشي از اين نوسان قيمتها را به دليل سوءاستفادهها و زيادهخواهيهاي برخي فروشندگان اعلام كردند.
در كنار اينها، وعده اعلام كالابرگ و دادن سبد كالايي به كارمندان نيز عملي نشد تا مشخص شود دولت نتوانسته بخشي از برنامههاي تنظيم بازار ماه رمضان را اجرا كند. واگذاري بيشتر بازار به اصناف و در نظر نگرفتن قيمت مصوب براي محصولاتي مانند حليم و شكر نيز بازار رمضان امسال را متفاوتتر از سال گذشته كرده بود.
البته دادن اختيار بيشتر به اصناف در قالب برگزاري نمايشگاههاي ضيافت بوده كه هرچند تعداد اين نمايشگاهها امسال به بيش از 300 نمايشگاه افزايش پيدا كرد اما استفاده از كالاهاي وارداتي و كالاهاي ذخيره شده هدفمندسازي يارانهها در اين نمايشگاهها نشان داد چندان هم در نوع كالاهاي اين نمايشگاهها توجه نشده است. اين در حالي بود كه پيش از اين مقامات وزارت بازرگاني به مانند هميشه بر وجود كالاهاي توليد داخلي تاكيد كرده بودند. همچنين به اذعان رييس شوراي اصناف كشور ميزاني از كالاهاي اين نمايشگاه همان كالاهايي بودند كه براي هدفمندسازي يارانهها ذخيره شده بودند و هفت ماهي از ذخيرهسازي آنها ميگذشت. مجموع اينها باعث شد تا سياست برگزاري نمايشگاههاي ضيافت نتواند آن قدر نيازهاي مصرفكنندگان را پاسخ دهد كه ميزان تقاضاها براي محصولات در بازار افزايش پيدا نكند.
دادن سبد كالايي ماه رمضان براي كارمندان و اعلام كالابرگ دو سياست ديگر دولت براي تامين كالاهاي پرتقاضا در ماه رمضان بود كه به گفته مقامات وزارت بازرگاني به دليل تخصيص ندادن اعتبار اين طرحها، هيچ كدام اجرا نشدند. اين در حالي است كه پيش از ماه رمضان رييس ستاد بسيج اقتصادي در گفتوگويي اعلام كرده بود در آستانه ماه رمضان سه كالابرگ شكر، برنج و روغن اعلام خواهد شد. همچنين مديركل دفتر تامين و توزيع كالاي وزارت بازرگاني نيز پيش از ماه رمضان در گفتوگويي اعلام كرده بود كه در صورت تخصيص يافتن اعتبار لازم، سبد كالايي كارمندان داده خواهد شد كه هنوز از عملي شدن اين دو وعده خبري نيست.
شكر، كمياب و گران
شايد يكي از مهمترين نقاط ضعف تنظيم بازار ماه رمضان امسال را بتوان مربوط به شكر دانست. محصولي كه پيش از ماه رمضان دولت با پذيرفتن كمبود و افزايش قيمت آن، اعلام كرد تعرفه واردات آن صفر شده است. اما واردات 68 هزار تني با ارزش 37 ميليون دلار شكر در تير ماه هم نتوانست با ورود به بازار ايران مانع نوسان قيمت اين محصول شود. البته اين ميزان واردات در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته كه 233 هزار تن با ارزش 84 ميليون دلار بود، 70 درصد در وزن و 56 درصد در ارزش كاهش داشت. همين كمبود باعث شد كه قيمت شكر در بسته?بنديهاي 900 گرمي به 1750 تومان هم برسد. اين در حالي بود كه در نمايشگاههاي ضيافت شكر با قيمت 1150 تومان عرضه شد.
از سوي ديگر در روزهاي پاياني ماه رمضان هم هرچند معاون بازرگاني داخلي سازمان بازرگاني تهران اعلام ميكند كه چون شكرهاي 900 گرمي با 1100 تومان عرضه شده است، مردم شكرهاي 900 گرمي با قيمت 1750 تومان را نخرند اما هنوز هم در سطح شهر تهران همان شكرهاي 900 گرمي با قيمت 1750 تومان مشاهده ميشود. شكر به صورت كيلويي نيز در حالي توسط مقام سازمان بازرگاني تهران حداكثر 1400 تومان اعلام ميشود كه شكر باز كيلويي 1600 تومان هم به دست مردم ميرسد. پاسخ وي هم اين است كه مردم از اين شكرهاي گران كه از قبل ماندهاند نخرند.
سعيد درخشاني، رييس اتحاديه سوپرماركتها هم در اين مورد ميگويد: «هماكنون شكر در بستههاي 900 گرمي با قيمت 1100 تومان در سوپرماركتها عرضه ميشود و نميتوانند شكرهاي قبلي با قيمت 1750 تومان را بفروشند.» درباره علت نوسان قيمت اين محصول كمياب در ماه رمضان نيز سازمان حمايت مصرفكنندگان و توليدكنندگان اينچنين توضيح داده است: «افزايش قيمت كالاها عمدتا مربوط به كالاهايي بوده كه عمده مواد اوليه آنها وارداتي و تابع افزايش قيمت جهاني و نرخ ارز است. بديهي است افزايش قيمت مواد اوليه و نرخ ارز سبب شده كه كالاهاي مورد نظر كه اغلب مختص مواد غذايي بوده و در داخل نيز تحت تاثير نوسانات نرخ ارز و جو رواني ناشي از قانون هدفمند كردن يارانهها و سوءاستفاده دلالان و واسطههاي عمده قرار گرفته سبب افزايش نسبي در بازار شده است.»
برنج، در دست سودجويان
«سوءاستفاده دلالان» موضوعي است كه پيش از مطرح شدن آن توسط سازمان حمايت مصرفكنندگان و توليدكنندگان، توسط معاون اول رييسجمهوري هم مطرح شده بود. اما اشاره معاون رييسجمهوري مربوط به بازار برنج بود كه تاييدكننده سخنانش انتشار آمار تخلف 87 ميليارد ريالي برنجفروشان بود. پس از آن معاون بازرسي و نظارت سازمان حمايت از مصرفكنندگان و توليدكنندگان نيز آمار داد كه طي طرح بازرسي ماه رمضان بيش از يك ميليون و 97 هزار مورد بازرسي از بازار ماه رمضان انجام شده كه گرانفروشي در صدر تخلفات قرار داشته است. معاون بازرگاني داخلي سازمان بازرگاني استان تهران نيز در اين مورد متذكر ميشود كه اين موضوع ناشي از كمبود برنج نبوده و بحث سودجويي بوده است.
حاتمي در اين مورد تصريح ميكند: «وزارت جهاد كشاورزي براي حمايت از توليد داخل اعلام كرده كه تعرفه واردات آن بالا رود كه همين موضوع نشان ميدهد كه كمبود برنج نداريم. اما حلقههايي هستند كه نميگذارند توليدكننده و مصرفكننده به هم وصل شوند.» با وجود اين، رييس اتحاديه سوپرماركتها اظهار ميكند كه با شروع برداشت برنج جديد، ديگر قيمتها متعادل شدهاند. وي كه برخلاف مقامات دولتي اعتقاد دارد كمبود برنج عامل افزايش قيمت برنج شده بود، خاطرنشان ميكند: «ديگر آن برنجهايي كه با قيمت بيش از 4000 تومان عرضه ميشدند با قيمتهاي 3300 تا حداكثر 3600 تومان به فروش ميرسند.»
خرما، قرباني ديگر دلالان
موضوع مشابه برنج براي محصول خرما نيز در ماه رمضان رخ داد. هرچند كه از نظر رييس اتحاديه سوپرماركتها خرما در ماه رمضان قيمت متعادلي داشت و به صورت ميانگين در بستههاي 700 يا 800 گرمي آن با قيمت 2400 تومان به فروش ميرسد اما به زعم توليدكنندگان قيمت فروش اين محصول به دليل وجود دلالان تفاوت فاحشي با قيمت خريد آن از توليدكنندهها دارد. به گفته مهدي اماني، مديرعامل اتحاديه نخلداران در حالي كه هر كيلو خرماي تازه برداشت امسال براي نخلداران 200 تومان سود دارد، دلالان كيلويي دو هزار و 500 تا سه هزار تومان در هر كيلو خرما سود ميبرند.
وي در اين مورد توضيح ميدهد: «قيمتهاي خريد از باغداران بسيار نازل است، در صورتي كه دلالان و واسطهها به بهانه پايان ماه رمضان و كاهش تقاضا، محصول را ارزان ميخرند و حداقل كيلويي دو هزار تومان با عرضه در تهران سود ميبرند. افزايش قيمت خرما در ماه رمضان به دليل وجود واسطهها و دلالان است.» طبق اعلام او، قيمت خرماي مضافتي ممتاز براي مصرفكننده كيلويي دو هزار و 500 تومان، مضافتي درجه يك، كيلويي دو هزار و 200 تومان، مضافتي درجه دو، هزار و 700 تومان و خرماي دشتستان هزار و 200 تومان است، در حالي كه در ماه مبارك رمضان هر كيلو خرماي ممتاز مضافتي به مصرفكننده بيش از چهارهزار و 500 تومان فروخته شد.
تخم مرغ، بيقيمت
هرچند تا پيش از اين مسوولان در تنظيم بازار رمضان به محصولي مانند تخم مرغ كمتر توجه داشتند اما نوسان قيمت تخم مرغ در روزهاي اخير باعث شد تا دولت براي تنظيم بازار اين محصول نيز توضيحاتي بدهد. اما آنچه از توضيحات مطرح شده تاكنون درباره تخم مرغ ميتوان برداشت كرد اين است كه اين محصول نيز انگار قيمت مصوبي ندارد كه هرمقامي يك قيمت را اعلام ميكند. حداكثر قميت هر شانه تخم مرغ به گفته مديركل دفتر تامين و توزيع كالاي وزارت بازرگاني 4900 تومان، به گفته معاون سازمان بازرسي نظارت و بازرسي اصناف استان تهران 5300 تومان و به گفته مرغداران 4500 تومان است اما وقتي مصرفكنندهها بخواهند تخم مرغي بخرند هماكنون در سطح شهر تهران هر دانه 200 و شانهيي 6000 تومان است. در اين مورد نيز معاون سازمان بازرسي نظارت و بازرسي اصناف استان تهران واسطهها را باعث افزايش قيمت تخم مرغ ذكر كرده است.
نوسان قيمت تخم مرغ در حالي بود كه به نظر ميرسد در محصولاتي مانند مرغ و انواع گوشت چندان نوسان قيمتي نبود. به گفته رييس اتحاديه سوپرماركتها درباره لبنيات هم كه پيش از ماه رمضان افزايش به صورت ميانگين 10 درصد داشتند چندان تغييري نكرده است.
درباره زولبيا و باميه نيز كه محصول پرمصرف ديگر ماه رمضان است به گفته محمد نصرتي، رييس اتحاديه قنادان و شيريني فروشان قيمت مصوب آن كيلويي 3400 تومان بوده كه نسبت به سال گذشته 400 تومان افزايش يافته بود. علت اين افزايش 13 درصدي را رييس اتحاديه قنادان و شيريني فروشان ناشي از افزايش قيمت حاملهاي انرژي و شكر عنوان ميكند. با وجود اين، محمد نصرتي درباره شكر به عنوان يكي از نهادههاي توليد زولبيا و باميه به توزيع حوالههاي شكر با قيمت كيلويي 1150 تومان اشاره ميكند كه به زعم وي، اين اتفاق باعث شد كه نوسان قيمت شكر بر قيمت زولبيا و باميه اثر نگذارد. جز اين، تخم مرغ نيز از محصولات موثر در توليد زولبيا و باميه بوده كه به گفته رييس اتحاديه شيريني فروشان به دليل فسادپذيري اين محصول شيريني فروشان از حوالههاي اين محصول استفادهيي نكردند.
در مجموع، در كنار اين نوسانات قيمت و عملي نشدن برخي وعدههاي دولت براي بازار ماه رمضان، برخي كارشناسان انتقاد اصلي شان به دخالت دولت در بازار رمضان است. محسن بهرامي، معاون اسبق وزارت بازرگاني در اين مورد ميگويد: «هم در كشورهاي پيشرفته و هم در كشورهايي كه حكومت اسلامي دارند در مناسبهاي ويژه بدون دخالت دولت، كالاها با تخفيف و ارزانتر از قبل عرضه ميشود اما در ايران در مناسبتهاي ويژه بايد حتما منتظر دخالت دولت باشيم که اين با اقتصاد رقابتي سازگاري ندارد.»
منبع: روزنامه اعتماد
