اگر اصلاح‌طلبى پايان يافته چرا اين همه عليه آن سخن مى‌گويند؟
چکیده :در چنين شرايطى اصلاح‌طلبان تلاش مى‌کنند مطالبات موجود در سطح جامعه را مورد توجه قرار داده و خواستار تحقق آنها باشند و از آنجا که خود در اداره امور نقشى ندارند بديهى است که پاسخگوى وضع موجود نيز نيستند به همين دليل از اقبال گسترده مردم برخوردار خواهند بود و روزبه‌روز بر نفوذ اجتماعى آنان افزوده مى‌شود که جلوه‌هايى از آن را در سطوح مختلف اجتماعى مى‌توان مشاهده...
حیات نو-حميد قزوينى:برخى چهره‌هاى تندرو اصولگرا در روزهاى اخير به دفعات بر پايان يافتن پروژه اصلاح‌طلبى و به آخر خط رسيدن اصلاح‌طلبان سخن گفته‌اند. سوال اين است که اگر اصلاح‌طلبى پايان يافته چرا دوستان اين همه عليه آن سخن مى‌گويند. حقيقت ماجرا اين است که اصلاح‌طلبى امروز بيش از آنکه يک امر سياسى باشد يک خواسته عمومى و همه‌گراست که به تدريج به شکل يک جنبش فراگير اجتماعى خود را نشان مى‌دهد. يکى از اشتباهات اصولگرايان اين است که اصلاح‌طلبى را منحصر به موضوعات سياسى و تعدادى از سياسيون مى‌دانند و در سال‌هاى گذشته همواره تلاش کرده‌‌اند با مهار اين افراد و مقاومت در برابر مطالبات آنها به کنترل اصلاح‌طلبان و محدود ساختن جريان اصلاح‌طلبى و نهايتا حذف آنان اقدام کنند. اما نگاهى هرچند گذرا به حوادث 12 سال گذشته (اگر دوم خرداد 76 را لحظه تبلور جريان اصلاح‌طلبى بدانيم) نشان مى‌دهد که اگر اين جريان تنها يک جريان سياسى بود امروز يا اثرى از آن باقى نمى‌ماند يا وضعيتى به شدت تضعيف شده مى‌يافت.
اما حوادث ماه‌هاى اخير (قبل و پس از انتخابات) نشان مى‌دهد که همه مردم با سلايق و گرايش‌هاى مختلف سياسى خواهان اصلاح وضع موجود هستند.
حتى کسانى که به نامزدهاى ديگر رأى داده‌اند هم به دنبال تغيير وضع موجود و اصلاح روندهاى پيشين بوده‌اند.
مفهوم ديگر اين سخن آن است که تغيير وضعيتى که سال‌هاست در جامعه استقرار يافته به تدريج به خواسته‌اى عمومى بدل شده است. البته اين ميل به تغيير با اهداف اوليه و آرمان‌هاى انقلاب اسلامى هيچ تضادى ندارد. اعتراضات و انتقادات به مدل‌هايى از مديريت است که مدت‌هاست اعمال مى‌شوند و نسبت روشنى با تخصص و نگاه کارشناسى ندارند. اين خود مى‌تواند ريشه در نوع نگاهى داشته باشد که از درک نادرست انديشه‌هاى بنيادين انقلاب اسلامى مردم ايران ناشى شود. اما هرچه باشد به نظر مى‌رسد تقسيم‌بندى جديدى در سال‌هاى پيش‌رو در جامعه ايران پررنگ‌تر چهره نمايد. در اين قطب‌بندى طرفداران تغيير در يکسو و مدافعان حفظ وضع موجود در سوى ديگر خواهند ايستاد. اگر روند حوادث به روال موجود باقى بماند مى‌توان تصور کرد که کفه طرفداران تغيير در مدت زمان کوتاهى به ضرر طرف ديگر افزايش فراوان خواهد يافت. چرا که ضعف اساسى و غيرقابل انکار موجود در عرصه مديريت حوزه‌هاى معطوف به امور عرفى و غيرايدئولوژيک، مفهوم ناکارآمدى حاملان و مدافعان وضع موجود را به اذهان جامعه القا مى‌کند. اين اتفاق به نوبه خود به‌سان پديده‌اى شتاب بخش در مقبوليت‌زدايى از وضع موجود و مدافعان آن عمل خواهد کرد.
در چنين شرايطى به نظر مى‌رسد ميزان توفيق و عدم توفيق جريان‌هاى سياسى به ميزان توان آنها در برقرارى ارتباط با همين جريان اجتماعى بستگى دارد. به هر اندازه که يک جريان سياسى خود را موافق خواسته‌هاى اجتماعى مردم نشان داده و راه‌حل‌هايى عملياتى منطبق با مطالبات مردم ارائه دهد به همان ميزان در متن جامعه نفوذ کرده و ماندگار خواهد شد.
شايد بتوان نقطه قوت اصلاح‌طلبان را در همين بخش دانست همان چيزى که اصولگرايان در آن با کمى تاخير مواجهند يا دچار نوعى اغراق يا ساده‌انگارى در آن مى‌شوند. از سوى ديگر امروز جامعه ايران با تحولاتى موازى در بخش‌هاى گوناگونى از جامعه مواجه است که همراهى با آنها و درک ضرورت‌هاى هر يک مى‌تواند در تعيين روند تحولات آتى اثرگذار باشد، بخشى از اين تحولات به شرح زيرند:
1- گسترش آموزش و مهارت‌هاى زندگي، افزايش سطح بهداشت و درمان، بهبود مولفه‌هاى اوليه زندگى در نقاط مختلف کشور، رشد فناورى‌هاى اطلاعاتى و… همگى موجب شده تا شکل‌بندى و ماهيت مطالبات عمومى تغيير زيادى کند. درک اين تغييرات و توجه به آنها يک ضرورت اجتماعى است که اصلاح‌طلبان در اين زمينه خود را کوشا نشان داده‌اند. اما محافظه‌کاران يا تمايل چندانى به پذيرفتن تبعات و نتايج غيرقابل اجتناب اين تغييرات ندارند يا با ضرورت‌ها و مطالبات جدى ناشى از آن برخوردى منطقى ندارند.
2- برخوردهاى سليقه‌اى در حوزه فرهنگ و هنر که با جابه‌جايى مديران دائما در حال تغيير است مشکلات فراوانى را ايجاد کرده است. فقدان قانون و چارچوب‌هاى مشخص در مميزى آثار فرهنگى و هنرى آستانه تحمل فعالان اين بخش را پايين آورده است. پايان دادن به اين وضعيت نيز يک ضرورت اجتماعى است.
3- مشکلات موجود در آموزش و پرورش و آموزش عالى نيز گوياتر از آن است که نياز به توضيح داشته باشد.
4- مشکلات فعالان اقتصادي، صاحبان سرمايه، توليدگرايان، بازرگانان، تورم، رکود، بى‌ثباتى برنامه‌هاى اقتصادى و ضعف مديريتى در کنار بيکارى و ورشکستگى برخى واحدهاى اقتصادى وضعيتى بى‌سابقه را در اين بخش ايجاد کرده است.
به اين چهار مورد مى‌توان مواردى مانند مطالبات زنان، جوانان، دانشجويان، کارگران و… را نيز افزود.
بديهى است بسيارى از مشکلات و نارسايى‌هاى موجود از گذشته‌ها باقى مانده است اما نحوه برخورد دولت و نيز مجالس هفتم و هشتم موجب شده عمده موانع و مشکلات به حساب جريان اصولگرا و بويژه جريان تندرو آن که حلقه حاميان دولت را تشکيل مى‌دهند، گذاشته شود.
در چنين شرايطى اصلاح‌طلبان تلاش مى‌کنند مطالبات موجود در سطح جامعه را مورد توجه قرار داده و خواستار تحقق آنها باشند و از آنجا که خود در اداره امور نقشى ندارند بديهى است که پاسخگوى وضع موجود نيز نيستند به همين دليل از اقبال گسترده مردم برخوردار خواهند بود و روزبه‌روز بر نفوذ اجتماعى آنان افزوده مى‌شود که جلوه‌هايى از آن را در سطوح مختلف اجتماعى مى‌توان مشاهده کرد. بر سر يک دوراهى سرنوشت‌ساز قرار دارند؛ اگر به مطالبات اين بخش‌ها توجه کرده و به تحقق آنها يارى رسانند عملا متهم به عقب‌نشينى و پذيرش ضرورت‌هاى اجتماعى شده و اصلاح‌طلبان از آن به نفع خود استفاده مى‌کنند و پيشرفت گام به گام خود را تبليغ خواهند کرد و اگر در مقابل مطالبات عمومى مقاومت کرده و درصدد نفى آنها برآيند يا اولويت‌هاى ديگرى را مورد توجه قرار دهند به دامنه اعتراضات خواهند افزود که باز هم به نفع جريان اصلاح‌طلب خواهد بود.
به هر حال به نظر مى‌رسد عملکرد دولت از يکسو و اختلافات جريان اصولگرا و عدم يکپارچگى در اين جناح از سوى ديگر روزها و ماه‌هاى پرفروغى را پيش روى اصلاح‌طلبان قرار داده است. به ويژه آنکه انتخابات رياست جمهورى و حوادث ماه‌هاى اخير اصلاح‌طلبان را منسجم‌تر و هماهنگ‌تر از گذشته نيز ساخته است
