امروز در تاریخ: آغاز محاکمه دکتر مصدق

چکیده :در دادگاه دکتر مصدق هنگام معرفي، خود را نخست وزير قانوني ايران اعلام و به صلاحيت محکمه اعتراض کرد و گفت که تنها ديوان عالي کشور مي تواند رئيس دولت را بازخواست قضايي...

کلمه:هفدهم آبان سال 1332، دو ماه و 21 روز پس از کودتاي 28 مرداد، محاکمه دکتر مصدق که در بازداشت بود به اتهام ضديت با سلطنت و قصد برکنارکردن شاه و نيز به عنوان مسبب وقايع 25 تا 28 مرداد در محکمه نظامي تهران آغاز شد.

روزنامه مردمسالاری در گزارشی نوشته است: در دادگاه دکتر مصدق هنگام معرفي، خود را نخست وزير قانوني ايران اعلام و به صلاحيت محکمه اعتراض کرد و گفت که تنها ديوان عالي کشور مي تواند رئيس دولت را بازخواست قضايي کند. با بيان اين مطلب، جلسه محاکمه به مدت يک هفته تعطيل شد تا اعضاي محکمه که چند افسر ارشد بودند به صلاحيت خود رسيدگي کنند. دکتر مصدق گفته بود که طبق قوانين ايران، ديوان عالي کشور جاي رسيدگي به قصور نخست وزير و وزيران است.

وي برکناري خود را يک کودتا با نقشه خارجي خوانده بود و گفته بود که جز با راي عدم اعتماد پارلمان، فردي ديگر حق برکناري نخست وزير را ندارد، و در صورت وقوع چنين عملي، اين مرتکب است که بايد به اتهام نقض قانون اساسي و ناديده گرفتن اراده مردم محاکمه و مجازات شود.

کودتا يعني برکنار کردن دولت از طرق غيرقانوني، و بنابراين کودتاگران مجرمند، نه من که برگزيده ملت و رئيس قانوني دولت هستم. عامل و دشت نشانده بيگانه خائن و مجرم است، نه من.انتشار اخبار مربوط به آغاز محاکمه دکتر مصدق که در جامعه ايران از محبوبيت فراوان برخوردار بوده است و نيز گزارشهاي مربوط به تجديد روابط ايران و انگلستان و خبرهايي که حکايت از سفر قريب الوقوع ريچارد نيکسون معاون وقت رئيس جمهوري آمريکا به تهران داشت خشم مردم را برانگيخت.

بازار تهران به نشانه اعتراض تعطيل و تظاهرات مردم در چند شهر ازجمله تهران و تبريز آغاز شد و اعتصاب و تظاهرات سراسري از روزهاي بعد اعلام گرديد که نظاميان حکومت (دولت کودتا) وارد عمل شدند، قسمتي ديگر از بازار تهران را ويران و به سوي مردم معترض تيراندازي کردند که ضمن آن دو تن کشته و عده اي مجروح شدند.

چندين بازرگان و عده اي از معاريف ملي گرا نيز دستگير شدند. براي پيشگيري از وقايع مشابه; در اصفهان، فارس و خوزستان حکومت نظامي اعلام و رفت و آمد درساعات شب و تشکيل اجتماعات بيش از سه نفر ممنوع گرديد. همزمان شماري از مهندسان و کارکنان شرکت ملي نفت ايران نيز به اتهام هواداري از دکتر مصدق و جنبش هاي چپ از کار برکنار شدند.