وقتی حریم خصوصی حرمتی ندارد

چکیده :اينکه در قانون اساسي آمده استراق سمع و کنترل تلفن خلاف قانون است يا اينکه در قانون آمده اصل بر برائت مردم از گناهان است به معني حفظ حريم خصوصي است. همچنين امروز در پاره يي از قوانين آمده است وارد شدن در اي ميل مردم و اطلاعات کامپيوتري آنها جزء حريم خصوصي شان است و کسي حق ندارد بدون اجازه وارد حريم هاي اينچنيني...

کلمه: عضو شورای مرکزی مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم در یادداشتی با عنوان «حرمت حریم خصوصی» با روایت داستانی از قرآن کریم به موضوع حریم خصوصی پرداخته است و آن را به اتفاق هایی که امروز در جامعه ایران در ارتباط با ورود به حریم خصوصی افراد می شود ارتباط داده است:«امروز در پاره يي از قوانين آمده است وارد شدن در اي ميل مردم و اطلاعات کامپيوتري آنها جزء حريم خصوصي شان است و کسي حق ندارد بدون اجازه وارد حريم هاي اينچنيني شود.»

اعتماد-محمدتقي فاضل ميبدي*:با توجه به فرامين رهبري، گفتار پيامبر و احاديث ائمه و با توجه به قانون اساسي حفظ حقوق حريم خصوصي امري اجتناب ناپذير است. در قرآن کريم يکي از گناهان بزرگ تجسس در امور ديگران به شمار مي رود. البته لازم به ذکر است مراد از تجسس کشف عيوب ديگران است. آيه 11 سوره حجرات يکي از اخلاقي ترين آيات قرآن در اين رابطه به شمار مي رود که در اين آيه خداوند انسان ها را از تجسس در امور يکديگر نهي کرده است. در تفسير اين آيه نوشته اند در زمان خليفه دوم گزارشي داده شد که فردي شب ها با عده يي ميگساري مي کند. خليفه فردي را مامور مي کند که از صحت و سقم ماجرا کسب اطلاع کند. مامور شب از ديوار خانه آن شخص بالا مي رود و بي اجازه وارد منزل او مي شود و صاحبخانه را با عده يي در حال شرب خمر مي بيند. پس از اينکه مرد را به جرم شرب خمر به محکمه احضار کردند، مرد گفت؛ شما که به عنوان مامور وارد خانه من شديد چهار خطا مرتکب شديد؛ اول اينکه از راه ديوار وارد منزل من شديد که اين خلاف گفته قرآن است چرا که در آيه 189 سوره بقره آمده است ولا تأتوالبيوت من ظهورها و لکن البر من اتقي أتواالبيوت من ابوابها. دوم اينکه بدون اذن صاحبخانه داخل شديد که اين خلاف آن چيزي است که در قرآن آمده است چرا که در آيه 27 سوره نور آمده است ولا تدخلوا بيوتا غيربيوتکم حتي تستأنسوا.

گناه سوم نيز اين است که هنگام وارد شدن سلام نکرديد. در سوره نور آمده است و سلموا علي اهلها. گناه چهارم نيز اين است که زندگي شخصي مرا مورد تفتيش قرار داديد که در آيه 11 سوره حجرات به اين مورد به وضوح اشاره شده است. در تفسير اين داستان آمده است در نهايت خليفه از اين شهروند عذرخواهي مي کند. با اشاره به نتيجه عبرت آموز اين داستان مي توان گفت امروزه در مورد حقوق شهروندي به ويژه مبحث حريم خصوصي بحث هاي فراواني است که در متون ديني ما نسبت به حفظ حريم خصوصي تاکيد فراواني شده است. همچنين پيامبر اسلام به ابوذر فرمود؛ «افشاي اسرار ديگران خيانت است و از آن اجتناب کن.» امام علي(ع) نيز در همين رابطه فرمودند؛ «تفتيش در امور ديگران از بدترين گناهان است، پس از آن اجتناب کن.» همچنين علي (ع) در نامه معروف خود به مالک اشتر فرمود؛ «فإن في الناس عيوباً الوالي احق من سترها….» ترجمه فارسي اين متن يعني در مردم عيوبي است که حاکم در پوشاندن آن سزاوارتر است، به عبارت ديگر يعني تو به عنوان والي مردم به دنبال عيوب شان نباش.

در ادامه اين نامه نيز آمده است؛ فإنما اليک تطهير ما ذهب ظهر لک يعني اگر عيبي از کسي بر تو آشکار شد بايد آن عيوب را پاک کني. در اينجا براي درک بهتر مطلب مي توان پرسشي را مطرح کرد که چه سخني براي حفظ حقوق شهروندي از اين بالاتر مي تواند باشد؟

اينکه در قانون اساسي آمده استراق سمع و کنترل تلفن خلاف قانون است يا اينکه در قانون آمده اصل بر برائت مردم از گناهان است به معني حفظ حريم خصوصي است. همچنين امروز در پاره يي از قوانين آمده است وارد شدن در اي ميل مردم و اطلاعات کامپيوتري آنها جزء حريم خصوصي شان است و کسي حق ندارد بدون اجازه وارد حريم هاي اينچنيني شود. بنابراين مي توان گفت يکي از شاخصه هاي حکومت هاي توتاليتر در تاريخ اين بوده است که يا عيب شهروندان منتقد مخالف خود را فاش کند يا اينکه اصل بر خلافکار بودن آنها بگذارد يا از طرق مختلف عيب هايي را براي آنها بسازد که البته اين خلاف سخن گرانقدر قرآن و قانون اساسي است. به شاخصه هاي حکومت هاي توتاليتر از اين جهت اشاره شد تا به اين نکته پرداخته شود که در چه حکومت هايي حفظ حريم خصوصي بي معناست و البته به آن معنا نيست که اکنون چنين است. به نکات لازم اشاره شد و قضاوت درباره اين مطلب را به خوانندگان اين يادداشت مي توان سپرد.

از سوي ديگر امروز متاسفانه در جامعه ما مشاهده مي شود برخي از قلم به دستان کشور در برخي جرايد براي خرد کردن رقيب خود به دنبال تجسس و کشف عيوب آنها هستند و اگر کسي در سال هاي دور و در رژيم گذشته خطايي را در حاکميت وقت انجام داده، اکنون او را به خاطر گذشته اش در مطبوعات خرد و نابود مي کنند. اين کار با اخلاق ديني و اخلاق اسلامي فاصله زيادي دارد. بهتر است برخي مطبوعات و ساير رسانه ها وارد حريم خصوصي نشوند و به مردم بياموزند که با توجه به آنچه در قرآن آمده است و ما نيز اکنون مسلمانيم و پيرو قرآن، تجسس در امور ديگران گناهي بزرگ و زشت است. در تاريخ آمده است زني در محفل رسول خدا چند بار به گناهي که مرتکب شده بود اعتراف کرد و پيامبر در پاسخ به اين کار زن فرمود؛ «گناهي که مرتکب شده بودي را فراموش کن و از اين پس ديگر به آن اعتراف نکن.»

اين داستان بيانگر اين حقيقت است که بر انسان واجب نيست عيب خود را بازگو کند و بر ديگران نيز حرام است عيب او را شناسايي و پس از آن بازگو کنند. مرحوم امام خميني (ره) در فرمان هشت ماده يي خود به يکي از نکات مهمي که اشاره کرده اند حفظ حريم خصوصي نسبت به مال و نواميس مردم است. بنابراين نکته مهمي که از مجموعه اين گفتار مي توان آموخت اين است که حکومت و عاملان آن تحت هيچ شرايطي اجازه ندارند در حريم خصوصي مردم اعم از اي ميل، خانه، تلفن يا شنود هر نوع مکالمه يي وارد شوند. جست وجو در موارد فوق حتي براي کشف مساله يي مهم غيراخلاقي و حرکتي ناشايست است که اگر چنين کنيم جامعه اخلاقي خود را زير سوال برده ايم. اگر من هم نسبت به کسي که سال ها در کشور مسووليت داشته است و امروز به عنوان منتقد من تلقي مي شود بخواهم در امور شخصي او تجسس کنم و عيوبي را از او بازگو کنم تا خود را به گونه يي تبرئه کنم يا ذهن ها را از موضوع اصلي منحرف کنم اين خرد کردن نظام و انقلاب محسوب مي شود.

متاسفانه پاره يي از جمله ها و هجمه هايي که امروز از طرف يک جناح سياسي يا يک جريان نسبت به بعضي روحانيون سرشناس و ياران نزديک امام و مسوولان گذشته رده بالاي انقلاب وارد مي شود، گناهي بزرگ و جرمي نابخشودني است چرا که اين مساله هم به نوبه خود نوعي تجاوز به حريم شخصي آنان محسوب مي شود. سوال ديگري که براي تفهيم اين مطلب مي توان بيان کرد اين است که چرا برخي از مسوولان آنقدر که به برخي مسائل همچون حجاب بانوان يا افزايش قيمت برخي کالاها توجه دارند که البته آنها نيز در جايگاه خود بسيار قابل توجه هستند، به اين نکته توجه نمي کنند که حفظ حريم خصوصي مردم از حقوق شهروندي محسوب مي شود و تجاوز به اين حق پايمال کردن حق شهروندي است؟ واقعاً اين نکته سوال برانگيز است که چرا به اندازه کافي براي حفظ حقوق شهروندي حساسيت وجود ندارد در صورتي که در رده بالايي از اهميت قرار دارد؟ در پايان نيز بايد به اين نکته اشاره شود که اميد است حفظ حريم خصوصي جزء واجبات شرعي و قانوني تلقي شود و در نگهداري هر چه بيشتر آن بکوشيم.

*عضو شوراي مرکزي مجمع محققين و مدرسين حوزه علميه قم