محمدعلی ایازی: حجاب «یک امر شرعیِ شخصی» است/ حکومت میتواند مردم را به حجاب تشویق کند، اما حق برخورد ندارد
چکیده :می توان تشویق و تبلیغ های دولتی و حکومتی داشت برای ترویج حجاب، اما برخورد کیفری در هیچ دستوری نیامده و حتی برعکس آن ذکر شده است. ما در زمان پیامبر و ائمه حتی یک مورد مبنی بر برخورد با فرد بدحجاب نداریم. اتفاقا در روایتی کنیزکان مسلمان حتی از آنکه در حال نماز سر خود را بپوشانند، منع شدهاند. مومنین باید دیگران را تشویق کنند که نماز بخوانند و ححاب بگذارند. اما برخورد انتظامی مشکل را چاره نمیکند و حتی بدتر میسازد....
در میان علمای اسلام، اختلاف در وجوب شرعی یا عفاف آوری حجاب کمتر وجود دارد. اما در مورد فرآیند اجباری شدن آن در حکومت اسلامی حرفهای مختلف و گاه ضد یا نقیض دیده میشود. آنچه هست، بدون شنیدن ادله و اقوال صاحب نظران نمیتوان به داوری مشخصی در این خصوص رسید. از آنجایی که این مسئله به ویژه در میان نسل جوان جامعه ما به عنوان دغدغهای شخصی و بحثی استدلالی در آمده است به سراغ یکی از عالمان دین زمان خود رفتهایم تا نظر ایشان را نیز در این زمینه منعکس کنیم.
حجت الاسلام و المسلمین سید محمد علی ایازی، استاد حوزه و دانشگاه، که از سوى چند تن از مراجع بزرگ حوزه علمیه قم اجازه اجتهاد و استنباط احکام دارد، در گفت و گویی با پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، نقطه نظرات خود را در موضوع حجاب ارائه کرده است. ایشان که پیش از این نیز چند مقاله و نوشته در این خصوص به چاپ رسانده، معتقد است، با توجه به زمینه های فقهی و تاریخی مسئله حجاب، این حکم، حکمی شرعی و شخصی است و ادله الزام آوری این مسئله در حکومت اسلامی کافی نیست.
مقاله این پژوهشگر نواندیش دینی درباره الزام حکومتی حجاب را در اینجا بخوانید
غالب علما در وجوب شرعی حجاب تردیدی ندارند و حجاب را یکی از احکام واجب برای زن مسلمان میدانند. اما در اینجا سوالی مطرح میشود که آیا حکومت اسلامی میتواند این واجب شرعی را، به عنوان واجب قانونی در نظر بگیرد و برای رعایت آن در جامعه، ساز و کار کیفری تعبیه کند و با بدحجابی برخورد نظامی کند؟ و آیا اگر وجه کیفری قانونی را حذف کنیم، حکومت اسلامی مجاز است از پول بیتالمال برای تبلیغ و ترویج حجاب هزینه کند؟
با ذکر هفت مقدمه به سوال شما پاسخ میدهم. اولا تردیدی نیست که حجاب یک دستور و تعلیم قرآنی است. در سوره احزاب (آیه ۵۹) و نور (آیه31)، به این مسئله اشاره شده است و حجاب را تشویق میکند. قبل از نزول این آیات، پایبندی به حجاب در جامعه مسلمین مطرح نبود، اما پس از آن زنان مومن خود را ملزم به رعایت حجاب کردند.
ثانیا تردیدی نیست که پوشش و حجاب بخشی از تمدن بشریت است. انسانهای بدوی برهنه بودند، اما قدم به قدم حجاب، نه فقط به عنوان پوشش و حفاظ از گرما و سرما، بلکه به عنوان نوعی تشخص، هویت و انسانیت مطرح شد.
سومین مقدمه آن است که حجاب بخشی از امنیت اجتماعی، امنیت انسانی و اخلاقی را هم تامین کرده و میکند. یعنی چه به عنوان پوشش عادی در جامعه، چه به عنوان زره در جنگ، مانعی نسبی در برابر دست اندازی به فرد ایجاد میکند.
نکته چهارم این که لباس امری انتخابی است. ممکن است الزامات اجتماعی در انتخاب نوع پوشش فرد تاثیرگذار باشد، اما این انتخاب به صورت ارادی انجام میشده است. طبعا روش و آموزش شرع نیز تشویقی است، برای اینکه فرد آن پوشش را انتخاب کند.
مسئله پنجم به کاربرد پوشش در میان زنان و مردان باز میگردد. به دلیل آنکه زنان، به اقتضای ویژگیهای جسمی خود، بیشتر در برابر هجمه، خطر و سوء استفاده بودهاند، حجاب آنان حساسیت بیشتری یافته و حدود آن بیشتر شده است.
ششمین مقدمه این است که قرآن کریم اگرچه حجاب را دارای مراتب مختلف دانسته، اما دایره کمال برای آن تعریف کرده است. آیه 60 سوره نور میفرماید: «… وَ أَنْ یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَهُنَّ…» یعنی اگر عفت بیشتری داشته باشند و بیشتر خود را بپوشانند، برایشان بهتر است.
و بالاخره مقدمه آخر آنکه مسئله حجاب امری آموزشی و تربیتی است. همانطور که از بازیکن فوتبال بدون آموزشهای لازم، نمیتوان انتظار بازی خوب داشت، بدون آموزش و تربیت هم نمیتوان حجاب را بر تن دختری خردسال کرد. خانواده باید از کودکی این آموزش را به فرزند خود بدهد. در غیر این صورت لباس پوشیدن برای کودک غیر قابل تحمل میشود.
با در نظر گرفتن این هفت مقدمه به سوال شما میرسیم. اعتقاد من آن است که حجاب، همانند نماز، روزه، خمس و زکات، یک امر شرعیِ شخصی است. حجاب مثل تصرف مال مردم، امری اجتماعی نیست که مجازات داشته باشد. در واقع تعلیمات دینی ما دو دسته است: دستهای تکلیف شخصیِ دینی و دسته دیگر اجتماعی است و برای آن کیفر گذاشته شده است. طبعا حکومت اسلامی میتواند حجاب را آموزش دهد و مردم متبوعش را بدان تشویق کند، اما برخورد کیفری در هیچ دستوری نیامده و حتی برعکس آن ذکر شده است.
در مقاله من تحت عنوان «نقد و بررسی ادله فقهی الزام حکومتی حجاب»، ادله مفصل این سخن آمده است. اینکه میتوان تشویق و تبلیغهای دولتی و حکومتی داشت برای ترویج حجاب مساوی با این نیست که اگر کسی حجاب را رعایت نکرد او را تنبیه جسمی و روانی کرد. ما در زمان پیامبر و ائمه حتی یک مورد مبنی بر برخورد با فرد بدحجاب نداریم. اتفاقا در روایتی کنیزکان مسلمان حتی از آنکه در حال نماز سر خود را بپوشانند، منع شدهاند(وسائل الشیعه، ج 4، صص412-408). این نشان میدهد بحث حجاب، بحث اجتماعی جنسی به این معنا که تبلیغ می شود نیست و جنبه دیگری داشته است.
علامه در ذیل تفسیر آیه 59 سوره احزاب از تفسیر درالمنثور، روایتی میآورند در شان نزول این آیه، وقتی بعضی زنان برای نماز مغرب به مسجد میرفتند و عدهای جوان متعرض آنان میشدند این آیه نازل شد که حجاب را بگذارید تا معلوم شود شما مسلمانید و شما را اذیت نکنند…
بله. در این آیه سوره احزاب که میفرماید «…ذلِکَ أَدْنَى أَنْ یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ …» (ای پیامبر به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو پوششهای خود را بر خود فروتر گیرند این برای آنکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند (به احتیاط) نزدیکتر است…)، فلسفه حجاب را، مرزبندی بین زن حر و زن غیر حر بیان میکند. یعنی کسی نگوید من تصور کردم که او کنیز است و به او تعرض کردم.
ولی در آیه 31 سوره نور، حکم حجاب را به صورت یک واجب شرعی مطلق داریم که میفرماید: و«قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ…» (و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را (از هر نامحرمی) فرو بندند و پاکدامنی ورزند و زیورهای خود را آشکار نگردانند مگر آنچه که طبعا از آن پیداست و باید روسری خود را بر سینه خویش (فرو) اندازند و زیورهایشان را آشکار نکنند…). این وجوب شرعی است.
اگر حجاب را در حکومت اجباری نکنیم، تکلیف مومنین نسبت به دیگران در قبال این امر واجب چیست؟
تکلیف مومنین همانند تکلیف آنها در برابر نماز خواندن دیگران است. مومنین باید دیگران را تشویق کنند که نماز بخوانند و ححاب بگذارند. اما برخورد انتظامی مشکل را چاره نمیکند و حتی بدتر میسازد.
شهید مطهری و استاد جوادی آملی و برخی دیگر، حجاب را به صورت فلسفی تفسیر میکنند. اگر ما بخواهیم به سمت تفسیر فلسفی عقلانی حجاب برویم، آیا نباید به عقلانی بودن آن در هر شرایط و در هر مورد پایبند باشیم؟ برای مثال به اینکه چه حدی از حجاب را رعایت کنیم هم باید عقلانی پاسخ دهیم.
نه. چنین نیست. رفتن شما به پزشک آیا عقلانی هست یا خیر؟
عقلانی است.
اما پزشک وقتی به شما نسخهای میدهد، شما سوال از جزئیات آن نمیپرسید و در نحوهی مصرف دارو چون و چرا نمیکنید.
بله. اما این فقهی دیدن و تعبدی دیدن است؛ نه عقلانی دیدن. منظور من این بود که در نگاه و گرایش فلسفی، برای منفعت و کارایی حجاب دلیل و علت مستقل از شرع ذکر کنیم، نه آنکه بر سخن شرع تکیه کنیم.
خیر. این قرآن است که میگوید شما چنین بپوش و این حد را رعایت کن. اصل مراجعه شما به پزشک یا قرآن، و اعتماد به سخن و دستور آنها عقلانی و عقلایی است اما در مورد جزئیات از او سوال نمیکنید و این جزئیات را دین تعیین میکند. یا اصل ایستادن پشت چراغ قرمز بر سر چهارراه عقلایی است. اما جزئیات آن را پلیس مشخص میکند که برای مثال پشت خط بایست و نیم متر جلوتر نایست. در واقع اصل آن عقلانی است، اما حدود آن تعبدی است؛ نه تعقلی.
برخی میگویند گشت ارشاد و برخورد کیفری با بدحجابی، به مثابهی برخورد یدی است که شرع در نهی از منکر توصیه کرده و جواز آن را داده است. نظر شما در این باره چیست؟
من در مقالهام به تفصیل ذکر کردهام که اولا ما در این مسائل برخورد یدی نداریم. دوما در اینکه حجاب مصداق امر به معروف و نهی از منکر باشد، محل بحث است. بین امر به واجب و امر به معروف فرق است. شرط امر به معروف و نهی از منکر آن است که معروف و منکر مورد نظر، برای افراد شناخته شده باشد. به عبارت دیگر، هنجار و ناهنجار دانستن کار خوب و بد، به فهم و رویکرد جامعه وابسته است و تنها واجب و حرام بودن کافی نیست. پس نمیتوان نهی از منکر را شامل تمام محرمات دینی دانست. حجاب هم، برای بسیاری از افراد که آن را رعایت نمیکنند، معروف و هنجار معرفی و شناخته نشده است.
این حکو مت گران متحجر وواپسگرا و قدرت طلب تحمل اختلاس رشوه رانت خواری دروغ و فریب کاری و ظلم گرانی و.. را دارند اما تحمل یک لا خ موی زنان را ندارند . …. به جوا نان گیر می دهند و در خیا بان ادم ربا ئی می کنند و با مردم درگیر می شوند…
نیروی انتظا می در خدمت جهل و سرکوب در ایران است
در این قرن 21 تحمیل کردن عقاید حکو مت گران نادان توسط سرکوب گران جز نفرت از دین و ایمان چیز دیگری برای خود دین ندارد
چی عجب یکی از علما بالاخره صدایش درباره این اقدام دین گریزانه بلند شد.الحمدالله رب العالمین
تا نظر سردار اسلام رادان چه باشد . فعلا ایشان مبسوط الید است . چه جور هم .
“”حجاب را بگذارید تا معلوم شود شما مسلمانید و شما را اذیت نکنند””
این زمانه که در تمامی جوامع امروزی و غربی با توجه به نفرت تمامی این جوامع از طالبان و به همین دلیل ترسشان از مسلمانان و اذیت و آزار آنان آیا امروزه میتوانیم برای جلوگیری از این اذیتها حجاب را کنار بگذاریم ؟!
این دعوت به دین نیست یک جور نسق گرفتن است وقتی حکومت میترسد از مردم برای زهر چشم گرفتن به حجاب گیر میدهد وگرنه درد دین ندارند
بنظر من رعایت حجاب جنبه عقلانی دارد و آن نگاه دقیق و همه جانبه به آفرینش زن و مرد است. خداوند تبارک و تعالی در ایه ای گفته اند که ما زنان بد را برای مردان بد و زنان خوب را برای مردان خوب آفریده ایم. اما باز حق انتخاب اینکه در کدام گروه قرار گیریم را به عهده خود انسان گذاشته. مسلما از بی بندو باری و توجه به ظاهر هیچ زنی سود نمی برد بلکه زیان می کند چون اسیر مردی ظاهر پسند می شود. خداوند تبارک و تعالی به زن هشدار می دهد که شما صاحب اندیشه و توانایی زیادی هستی حتی اگر از زیبایی ظاهری هم برخوردار باشی. این اندیشه و توانایی را به بازار جامعه بیاور و معامله کن چون سود در این معامله است. البته بحث طولانی است و آنرا به مراجع می سپارم ولی حجاب برای تکریم اندیشه و توانایی زن آمده البته از نظر من. با برخوردهای نظامی با این امر مخالفم و از تک پوششی اصلا حمایت نمی کنم. باز هم انتخاب با زنان است و خودشان باید بیندیشند.
من همیشه برای بچه های خودم این داستان رو تعریف می کنم” روزی ناصرالدین شاه از دلاک خود در حمام پرسید-پدرسوخته! ما چند می ارزیم؟ دلاک پاسخ داد-قربان هشت اشرفی. ناصرالدین شاه گفت- پدرسوخته! فقط این لنگی که ما به خود بسته ایم هشت اشرفی می ارزد. دلاک هم پاسخ داد- قربان منظور منهم همان بود” خدا نکند که ارزش انسان به لنگ کمرش باشد! البته به آقایان هم توصیه ای دارم. فکر نکنید که خداوند تبارک و تعالی دنیا را برای علو درجات شما به تنهایی آفریده. این دنیا برای علو درجه زنان نیز آفریده شده. زنها می توانند در اسفل السافلین بمانند یا به درجه اعلای انسانیت برسند. کافی است که بیندیشند و راه را انتخاب کنند.
در بحث حجاب همیشه این سوال را از دوستان مدعیم داشتم که شما برای نمونه فقط یک مورد مثال بیاورید که در ان پیامبر به خانمی دستور داده باشد حجابش را درست کند ان موقع تمام سخنان شما در اینباره را می پذیرم اما پاسخی دریافت نکردم اقایان خواستهای خود را به نام اسلام بر مردم تحمیل میکنند حکومت مردان سالاران نامسلمان ساز بظاهر دینی هم در باطن میگوید کجای کار من موافق اسلام است ایا بانک من اقتصاد من تجارت من احتماع من اخلاق من سیاست من کدامش اسلامی است اگر حجاب را هم بر اساس سنت محمدی اختیاری بدانم پس به کدام دلیل بگویم کشور اسلامی است تنها ادعای حکومت به اسلامی بودن همین حجاب اجباری است که عملا به ضد خود تبدیل شده جوانان در ایران اندام دیگران را از پشت چادرها به وضوح مشاهده میکنند
khoda pedat ra bimorzad behsht zori kojay ghoran neveshte
manke mosalman nistam chera magburam hejab dashte basham
حجاب پرچم اسلام است.
پرچم اسلام نباید افکنده و سرنگون باشد
حجاب حکما است!
بسیار سپاسگذارم که نوشتاری از شما پیرامون پوشش بانوان و آنچه در قرآن آمده، بیان کردید! با آنچه در اینجا گفته شد برای من این پرسش بوجود می آید که در برابر برخوردی که تا هماکنون با «بدحجابان» شده، چه باید کرد!؟ افراد بسیاری (بخصوص بانوان) مورد ضرب و شتم مامورین قرار گرفته اند و در مواردی بدحجابی بانوان دلیلی شده که ماموران آنها را حتی مورد آزار جنسی قرار دهند!
حکم اسلام و قانون در برابر چنین برخوردهایی چیست!؟ و چه کسی پاسخگو خواهد بود؟
با سپاس
دین تحمیلی بر خلاف نص صریح قران است . لا اکراه فی الدین .
این حرف دل مردم است. همان فرمایش پیامبر است. ما در صدر اسلام کجا چادر آنهم چادر مشکی داشتیم. تمام آن برقع های تعزیه ها هم در دوره قاچاریه بر سر همسران و دختران امام حسین کشیده شده است. مثلا فکر می کنید عایشه یا فاطمه یا زینت با چادر مشکی در جلسات حاضر می شدند؟ عایشه با چادر مشکی در جنک با امیرالمومنین حاضرشد؟ یا فرض بفرمایید حضرت زینب با چادر مشکی آن نطق معروف را دربرابر یزید انجام داد. آخر والله عقل هم خوب چیزی است. برای چه از حجاب استفاده ابزاری می کنید؟
گیر به حجاب میدهند تا مردم را بترسانند کاری به دین ندارند اینان در خفا کارهای خودمیکنند و از هر بی دینی بی دینترند به ظاهرشان ,ریششان ؛تسبیحشان ؛صلواتشان ؛مکه و مدینه رفتنشان؛ روضه خوانیشان نگاه نکید متاع فروشی اقایان دین است و لا غیر
واقعیت اینه که با حجاب اجباری خواستن و میخوان به دنیا بگن ایران یک کشور اسلامیست و در دنیا استثناست و هیچ کشوری مسلمانتر از ایران نیست و اینجوری میخواستن ایران رو قطب مسلمانان معرفی کنن
باسلام
به نظر من هیچ حکومتی حق دخالت در امور شخصی شهروندان تحت هر نامی را ندارد ! اما بر عکس در یک حکومت دمکراتیک چون مسیولین خود را برای گرفتن رای عرضه می کنند شهروندان این حق را دارند که از طرق مختلف از جمله مطبوعات ÷سلامت مسیولین را از نظر اقتصادی سلامت سیاسی وسلامت جنسی…… تحت نظر داشته و در صورت تخلف آنرا علنی کنند.
کسی که نوشتی: “حجاب پرچم اسلام است…”
فرزند چراشعار می دهی؟! کجای قرآن این عبارت وشعار حک شده است که حالا جارمی زنی؟!
حجاب امری کاملا” شخصی است ونه آلت وابزاردست حکومت ظلم وجور. این حضرات از یک تکه موی زنان هم وحشت دارند. وچون به خلوت می روند، الله اعلم…
الان تنها نمادي كه مي خوان باهاش اثبات كنن حكومت دينيه حجابه تو هيچ مقوله ديگه اي نه تنها معنوي و ديني نيستن بلكه ضد دينم هستن با اين كار ميخوان نشون بدن كه همه چي از دست نرفته و يه چيزايي باقي مونده
درقران کریم لزوم استفاده از حجاب توسط همسران پیامبر توصیه شده . ضمنا اگر ما مسلمانیم وپیرو قران که حتما اینطور است پس تکلیف (لا اکراه فی الذین ) چه می شود؟ آقایان امروز آیات قران را نیز مانند اصول قانون اساسی به صورت گزینشی مورد استفاده قرار می دهند..
مامما که اصلا مسلمان نیستم تکلیفمان چیست
از کی تا به حال معرف با واجب فرق پیدا کرده.
اون دوستان کم اطلاعی هم که میگن تو قران در مورد حجاب نوشته ای نداریم برن ایات سوره مبارکه نور رو در مورد حجاب بخونن
.حالا صداقت دارید منتشر کنید
طلبه ای از قم
سایه جان مهر وطن کار وفا داران است باد ورزان هوا را به وطن حاجت نیست ……………………….. چی بگم که هچی نگم بهتر…… این نیز بگذرد
آقای طلبه از قم درست است در سوره نور قرآن مجید توصیه در مورد حجاب شده وحتی چگونگی آنرا تعریف کرده است اما آن تعریف با آنچه الان دیده میشود وتوصیه می شود متفاوت است اولا و ثانیا نه در سوره نور ونه در جای دیگر از قرآن مجید ندیدم که مجازاتی برای کسانی که آنرا رعایت نمی کنند تعیین شده باشد.
علم اسلام، حجاب را نیندازید خداوند سرنگون میکند ما را!!
در جواب انکس که بر پرچم اسلام، حجاب، مخالفت کرد و گفت کجا در قرآن…
نماز روزه حج جهاد امر معروف نهی منکر همه و همه بشکلهای مختلف در همه ادیان و مجتمعات انسانی به اشکال مختلف وجود دارد از بودائی و هندو و فلان و بهمان بگیر تا یهود و مسیح الی ماشاء الله
اما فقط و فقط
2 اصل ممانعت است که خاص اسلام و پرچم اسلام و مجتمع اسلامی است
حجاب جبراً و حکماً
ممانعت از روزه خواری جبراً و حکماً
والله العالم
قبول داریم که در سوره نور در مورد حجاب گفته شده است ولی آیا گفته شده که به خاطر حجاب زنان را مورد ضرب و شتم قرار دهند؟ آیا قبول دارید که کسی را به زور نمی توان به بهشت برد؟ آیا قبول دارید که اختلاس، دروغ،دزدی و بی عدالتی هزاران هزار بار بدتر از بدحجابی است؟ و بالاخره ایا وضعیت اقتصاد، بیکاری،گرانی،تحریم و … با تار موی زنها حل میشود؟
اگر طالبان حود را به حجاب بچسبانند از قیمت حجاب کم میشود
و آیا انها با العمال شنیعشان چیزی دستشلن را میگیرد
حجاب بعد از خدا!! اصل است و ما سواه فرع!
اللهم عجل لولیک الفرج
قتی حکومت میترسد از مردم برای زهر چشم گرفتن به حجاب گیر میدهد وگرنه درد دین ندارند.
For your attentionn
ضمن سلام و تشکر از استاد ایازی که نظر و استنباط شخصی خود را از قرائن دینی بیان فرمودند ، بفرمایید که اگر روزه هم یک امر واجب شرعی شخصی است ، پس اجرای حد شرعی برای روزه خواری در ملا عام چگونه تعریف شده ؟
انسان ها ازاد هستند تا برای سر نوشت خودشان تصمیم بگیرند . از بی خردی و بی عقلی و تعصب است که به دیگران بگوئم مانند ما فکر کن مانند ما بپوش و مانند ما بخور و مانند ما بیندیش و گرنه سرکوب می شوی .این حکو مت از سر بیخردی در انزوای جهانی و داخلی قرار گرفته و مشرو عیت خودش را از دست داده و دارد نابود میشود .عده ای دنبال شلوار لی پسران و موی دختران و جهل گیر کرده و مشکلات کشور را نمی بینند
پس رضا شاه حق داشت که برای بی حجابی مردم را سر کوب کند چون رزیم او این گونه می اندیشید و حالا رژیم استبدای ما این گونه می اندیشد که باید به زور بر مردم نظرات خودش را تحمیل کند و سرکوب کند
سلام با تشکر از آقای ایازی وابراز تا سف از روح
عدم رعایت حجاب و روزه در قرآن شامل حد نمیشه و هیچ کجای قرآن یرای آن حد ذکر نشده . در کتاب حجاب آقای مطهری هم ذکر شده روزی خواهر عایشه با لباس نازک و بدون حجاب به خانه ی پیامبر آمد و پیامبر به همسرش عایشه گفت که دختر وقتی بالغ میشود باید خود را از نامحرم بپوشاند و با اشاره به صورت و دستها فرمود این قسمت ها آزاد است . ولی برای او نه حدی جاری کرد و نه اجباری به کار برد. با وجود اینکه او خود پیامبر خدا بود و به احکام آشنایی و اشراف کامل داشت تا این به اصطلاح علمای امروزی. در ضمن حجاب نه جزو اصول دین و نه حتی فروع دین است و بیشتر نشات گرفته از لباس زنان عرب است. شاید اگر اسلام در نقطه ی دیگری غیر از عربستان ظهور میکرد احکام متفاوتی در مورد حجاب با امروزه نازل میشد.