سفر نخستوزیر عراق به ایران، در سایه تنش با ترکیه
چکیده :نوری مالکی، نخست وزیر عراق، روز یکشنبه، سوم اردیبهشت، وارد تهران شد. خبرگزاری های دولتی گزارش دادند که این سفر در راستای اراده تهران و بغداد برای توسعه و تقویت روابط دو کشور و رایزنی درباره تحولات منطقه انجام میشود. اما به نظر می رسد این سفر با هدف تغییر مواضع و پیگیری سیاست های جدیدی در منطقه انجام شده است....
کلمه – گروه بین الملل: نوری مالکی، نخست وزیر عراق، روز یکشنبه، سوم اردیبهشت، وارد تهران شد. به گزارش خبرگزاری های دولتی این سفر در راستای اراده تهران و بغداد برای توسعه و تقویت روابط دو کشور و رایزنی درباره تحولات منطقه انجام میشود. اما به نظر می رسد این سفر با هدف تغییر مواضع و پیگیری سیاست های جدیدی در منطقه انجام شده است.
نخست وزیر عراق در رأس یک هیئت بلندپایه سیاسی و اقتصادی وارد تهران شده است. در این سفر نوری مالکی با محمود احمدینژاد، علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، و سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی دیدار خواهد کرد.
رادیو عراق آزاد در آستانه سفر نوری مالکی به تهران، محور گفتوگوهای دوجانبه را لزوم توافق دو کشور بر سر مسائل اقلیمی، از جمله میادین نفتی مشترک، منابع آبی و تعیین مرز دو کشور عنوان کرده است. علی موسوی، مشاور رسانهای نخست وزیر عراق، به رادیو عراق آزاد گفته است که مالکی در این سفر درباره مسائل بازرگانی، صنعت و انرژی و به طور حتم مسئله منابع آبی گفتوگو خواهد کرد.
سایت خبرآنلاین نیز پیشبینی کرده است که حجم مبادلات تجاری و همکاریهای اقتصادی ایران و عراق در سال ۱۳۹۱ به رقم ۱۲ میلیارد دلار برسد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، ایرنا، حجم همکاریها و مبادلات تجاری دو کشور در سال ۱۳۹۰ به رقم ۹ میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار رسید که نسبت به سال پیش از آن، رشدی حدود ۵۰ درصدی داشت.
تنش لفظی با ترکیه
پس از سفر رجب طیب اردوغان در اواسط فروردین ماه به تهران مقامات جمهوری اسلامی با تغییر موضعی ناگهانی خواستار آن شدند که مذاکرات هستهای ایران و گروه 1+5 در بغداد برگزار شود. اگر چه از مدت ها قبل قرار بود این مذاکرات در استانبول برگزار شود.
ترکیه و ایران و عراق بر سر مسایل مختلف از جمله موضوع تحولات سوریه دارای اختلاف دیدگاه هستند. در حالی که ایران و عراق هر دو از حامیان حکومت بشار اسد و دولت سوریه هستند، ترکیه به پناهگاهی برای مخالفان سوری تبدیل شده است و دولت رجب طیب اردوغان بیشترین انتقاد ها را از بشار اسد مطرح کرده است و پس از آن که آنکارا از مواضع عراق در قبال سوریه از حمایت مالکی از بشار اسد مطلع شد، به شدت از این موضوع ابراز ناخرسندی کرد.
تغییر ناگهانی محل نشست مذاکره توسط ایران باعث تنش و مجادلات زیادی بین سیاستمداران ترک و ایرانی شد. در نهایت دور نخست نشست ایران با گروه 5+1 در استانبول انجام شد و قرار شد دور دوم آن در بغداد برگزار شود.
نوری مالکی، نخستوزیر عراق روز یکشنبه در حالی وارد تهران شد که بین او و رجب طیب اردوغان، نخستوزیر ترکیه درگیری های لفظی شدیدی ایجاد شده است. اردوغان روز پنجشنبه 31 فروردین در دیدار با مسعود بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق مالکی را به باد انتقاد گرفته بود. او گفته بود که مالکی با تلاش برای به دست گرفتن قدرت در عراق، تنشهای مذهبی میان شیعه و سنی و کرد را تقویت میکند.
اظهارات اردوغان را مالکی به تندی جواب داد و خطاب به او گفت: «آقای اردوغان با ایراد این اظهارات در حقیقت اعتبار سیاسی ترکیه را زیر سوال میبرد و به مصالح کشورش ضربه میزند.»
از سویی در تحولات داخلی عراق، روابط اربیل با بغداد نیز به شدت آشفته شده است. تنش میان شیعیان و سنیهای در دولت عراق پس از آن شدت گرفت که نوری مالکی تصمیم گرفت صالح المطلق، معاون سنیمذهب خود را به دلیل اوجگیری انتقادها از او برکنار کند. صدور حکم بازداشت طارق هاشمی، معاون سنیمذهب رئیس جمهور عراق، به اتهام دست داشتن در بسیاری از سوءقصدها، بمبگذاریها و کشتار مردم عراق این تنش را به اوج رساند. طارق هاشمی که به منطقه کردنشین عراق پناه برده، به نوشتهی روزنامه الشرقالاوسط در حال حاضر در ترکیه به سر میبرد.
پس از خروج الهاشمی از اربیل و رفتنش به قطر، بارزانی رئیس منطقه کرد نشین و خود مختار مورد انتقاد شدید مالکی قرار گرفت که نتیجه این ناخرسندی تبادل آتش کلامی میان او با بارزانی بود که همچنان هم ادامه دارد. حالا در بحبوحه این تنشها بارزانی به ترکیه سفر کرده است.
نوری مالکی، نخستوزیر عراق، در آستانه سفر خود به تهران، ترکیه را کشور “دشمن” عراق توصیف کرد که دارای اهدافی مذهبی در منطقه است. مالکی در متنی که بر روی سایت اینترنتی خود منتشر کرده، سخنان اردوغان را دخالتی آشکار در مسائل داخلی عراق دانسته و افزوده است که سخنان اردوغان باعث تنش طایفهای در منطقه میشود و ادامه این سیاستها به منافع ترکیه در منطقه آسیب رسانده و آن را به کشور دشمن برای همه تبدیل میکند.
اما جنگ لفظی اردوغان و نوری المالکی همتای عراقی او همچنان ادامه دارد. رجب طیب اردوغان به دنبال سخنان مالکی که گفته بود ترکیه تبدیل به کشور دشمن در منطقه میشود، همتای عراقی خود را متهم به تلاش برای «عرض اندام» کرده است. نخستوزیر ترکیه در کنفرانسی مطبوعاتی در استانبول گفت: «از طریق وزارت خارجه به سخنان مالكی پاسخ دادیم و اگر عرصه را بیشتر برای وی باز بگذاریم تا بتواند صحبت کند، به این مقام عراقی فرصت عرض اندام میدهیم، بنابراین نباید وی را در این زمینه تشویق کنیم.» اردوغان تصریح کرد که ترکیه در بدترین شرایط در کنار عراق بود و آنکارا هیچ تفاوتی میان شیعه و سنی یا کرد و عرب قائل نیست و مالکی باید بداند که نمیتواند ما را از برادران عراقیمان دور کند.
سفر برای جلب حمایت بیشتر؟
در چنین فضایی نوری مالکی فردا به تهران میآید تا با مقامهای ارشد ایرانی، حامیان اصلی او در عراق به رایزنی بپردازد. خبرگزاری مهر به نقل از نبیل حربو، یکی از نمایندگان پارلمان عراق که عضو فهرست العراقیه است، نوشت: «با توجه به مسائل معلقمانده میان دو کشور و البته مشکلات در روابط ایران با کشورهای منطقه از جمله ترکیه و کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس، سفر نخست وزیر عراق در زمان مناسبی انجام می شود.»
او ابراز امیدواری کرده است که سفر مالکی به حل این اختلافات منجر شود. عراق در حال حاضر ریاست اتحادیه عرب را بر عهده دارد. این کشور البته حاضر به همکاری با اتحادیه عرب در اجرای تحریمهای سوریه نیست و خواستار تعامل بیشتر با حکومت دمشق است.
این که نتیجه این دیدارها چه خواهد شد، معلوم نیست ولی از اظهارات پیشاپیش مقامهای عراقی این گونه برداشت میشود که باید در روزهای آینده شاهد تحولاتی تازه در روابط ایران و عراق و موضع گیری های منطقه ای باشیم.
