کودکان کار؛ از التماسهاي بچگي تا فروش سالهای بازیگوشی
چکیده :روحالله در كارش فروش دستمال كاغذي در پشت قرمز يكي از ميدانهاي شهر اهواز در پاسخ به اين سئوال كه "در آينده دوستداري چه شغلي داشته باشي"، ميگويد: دوست دارم صاحب يك دكه شوم تا مجبور نباشيم در بين ماشينها براي فروش دستمال كاغذي التماس كنم....
از دستان پر از دستمال تا دستان خالي از وجود مادر، از التماسهاي بچگي تا خندههاي شيرين كودكي، از نگاه معصوم كودكانه تا فروش سالهاي بازيگوشي، همه و همه سهم كودكاني است كه در پشت چراغهاي قرمز زندگيشان ايستادهاند تا آمار كودكان خياباني در خوزستان رو به افزايش باشد.
روحالله كودك خردسال اهوازي كه روبروي دكه مادرش در 24 متري بساط دستفروشي پهن كرده بود نگاهي به دكه مادرش مياندازد و بزرگترين آرزوي زندگياش را ميگويد: دوست دارم در آينده دكهدار شوم.
همه ما انسانها در كودكي آرزوي بزرگ شدن داريم و در زمان جواني يا كهولت آرزوي بازگشت به دوران كودكي. اما امثال روحالله هيچگاه به گذشته شان بر نميگردند زيرا هيچ وقت كودك نبودهاند و مثل خيلي از بچههاي همسن و سالاشان كودكي نكردهاند يعني وقت اين كار كه لذت بخشترين مقطع زندگي يك كودك به شمار ميرود را انجام دهند.
كودكان كار نه براي مسئولان استاني كه حتي براي مسئولان پايتخت نشين نيز حكم تماشا و سكوت را دارند. از يك طرف، بهزيستي خود را متولي نگهداري كودكاني ميداند كه توسط شهرداري براي نگهداري معرفي شوند و از طرف ديگر شهرداري مسئوليت خود را در رابطه با كودكاني ميداند كه مرتكب جرم شوند و دست فروشي و كار كار كردن بر سر هر كوي و برزني را براي كودكان جرم يا حداقل فعاليتي كه ملزم جمع آوري آنها باشد، نميداند.
در اين بين، اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي هم فقط براي كارفرماياني كه از كودكان در كارگاههاي خود استفاده ميكنند مجازات تعيين كرده است. از سويي ديگر شهرداري هم فقط كودكان متكدي را جمع آوري ميكند و هميشه از كوتاهي ساير ارگانها در نگهداري از اين دسته از كودكان نيز گلايه دارد.
اين چند پارگي در ميان ارگانهاي دولتي و مردمي در رابطه با يك مبحث واحد، موجب شده تا يك ارگان خاص، خود را موظف به امور كودكان كار نداند و هر يك ديگري را مسئول رسيدگي به كودكان كار معرفي كند و اين ميشود كه كودكان كار در چهار راه بيمسئوليت مديران ميمانند.
روحالله در كارش فروش دستمال كاغذي در پشت قرمز يكي از ميدانهاي شهر اهواز در پاسخ به اين سئوال كه “در آينده دوستداري چه شغلي داشته باشي”، ميگويد: دوست دارم صاحب يك دكه شوم تا مجبور نباشيم در بين ماشينها براي فروش دستمال كاغذي التماس كنم.
در اين بين، كودكان كار تنها قربانيان اين هياهو و چند پارگي و عدم مسئوليت هر يك از ارگانهاي متولي ميشوند، كودكاني همچون روحالله كه آينده شان از كودكي شان تيرهتر است. كودكاني كه آيندهاي نامعلوم در انتظارشان خواهد بود و در كشاكش بين مسئولين، فرصتهاي گرفته شده از خود را هيچگاه باز نمييابند.
از طرفي شمار والدين معتاد و مطلقه در استان رو به افزايش است و پر واضح است كه در آينده نزديك شمار كودكان كار رو به افزايش خواهد گذاشت.كودكاني كه به بهانه فروختن اجناسي در دست، بعدها مورد سو استفاده قرار خواهند گرفت و مرتكب بزهكاريهايي همچون فروش مواد و انواع دزدي ميشوند.
آمار ارائه شده توسط بهزيستي خوزستان نشان ميدهد كه در 9 ماه اول امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته تعداد كودكان خياباني افزايش يافته است. از ابتداي سال 90 تاكنون 114 كودك به مراكز بهزيستي منتقل شدهاند كه همگي آنان بومي و اكثرا متعلق به شهرستان اهواز و سپس انديمشك بودند. از اين ميان 45 مورد فرزندان طلاق و 9 مورد نيز حاصل متاركه والدين بودهاند. 19 مورد نيز فوت پدر يا مادر را شامل ميشدند و 31 مورد نيز داراي ناپدري يا نامادري بودهاند.
به گزارش مهر، در سال 1379 در بهزيستي استان خوزستان دو مركز پسرانه و دخترانه هر كدام با گنجايش 20 نفر براي ساماندهي كودكان خياباني راه اندازي شد. در اين مركز خدماتي نظير مددكاري اجتماعي، معاينات باليني، روانپزشكي و روانشناسي باليني به كودكان ارائه ميشود. آن دسته از كودكاني كه فاقد خانواده مناسب براي رشد و تربيت و ادامه زندگي باشند به مراكز شبانه روزي و خانههاي تربيتي منتقل ميشوند و تا سن ازدواج و سربازي در اين مراكز ميمانند.
استاد علوم تربيتي دانشگاه شهيد چمران اهواز در رابطه با پديده كودكان اظهار كرد: اولين تاثيري كه كار بر روي كودكان ميگذارد محروم كردن آنان از لذتهاي كودكي است.
علي هاشمي افزود: كودكان كار كودكاني هستند كه جريان طبيعي رشد را طي نميكنند. به نوعي با التماس و خواهش، خود باعث به هم ريختگي شخصيت كودك ميشود و كودك با يك شخصيت له شده در جريان رشد قرار ميگيرد.
وي ادامه داد: هيچ چيز كودكان را به اندازه حضور در جمع همسالان راضي نگه نميدارد.
هاشمي تصريح كرد: كودكان كار داراي هويت سردرگم و زودرس خواهند بود زيرا توقعات خانواده و كارفرمايان از آنان زياد است و كودك مجبور است كه سريع نقش عوض كند بنابراين كودكي را با سرعت پشت سر ميگذارد و وارد مرحله بزرگسالي ميشود.
وي عوامل بروز چنين پديدهاي را در جامعه فقر اقتصادي و فرهنگي والدين دانست و گفت: در خانوادههاي فقير اولويت با گذران زندگي و زنده ماندن است. اين در حالي است كه در كشورهاي پيشرفته اگر بچهاي در روز ممتد گريه كند فقط با گزارش همسايهها، دولت بچه را از والدين ميگيرد.
هاشمي، پرداختن به رفع معضل كودكان كار را در اولويت مسئولان ندانست و عنوان كرد: در هياهوي سياسي اين مسئله به حاشيه رانده شده است.
وي برخورد سياسي با آمار و شاخصهاي ارائه شده و گزارش ندادن مسئولان در اين رابطه را سد راه ارائه تحقيق توسط پژوهشگران و اعضاي دانشگاه دانست و اعلام كرد: در هر موضوعي تا دانشگاهيان وارد نشوند مشكل حل نخواهد شد.
همچنين در همين رابطه رئيس بازرسي اداره تعاون، كار و رفاه خوزستان عنوان كرد: طبق كنوانسيون ممنوعيت به كار گيري كودكان كار، كودك به افراد زير 18 سال گفته ميشود و اين گروه نبايد در مشاغل 36 گانه نظير كار در معدن، شن پاشي، پخت آسفالت، نانوايي، ريخته گري، كارهاي ساختماني و… كار كنند.
سيد حميد غفاري گفت: بر اساس آمار گردآوري شده از كل استان، از ابتداي امسال از 553 كارگاه بازرسي كرديم كه به 315 كارگاه در رابطه با استفاده از نيروي زير 18 سال اخطار داديم.
وي ادامه داد: بيشتر كارفرمايان متخلف در خوزستان نانواييها هستند كه كودكان را در آنجا به كار ميگيرند.
غفاري، مجازات كارفرماياني كه از كودكان زير 18 سال استفاده كنند را در مرحله اول لغو پروانه به مدت سه ماه و در مراحل بعد لغو پروانه از شش ماه تا يك سال دانست.
وي بيشترين آمار كودكان كار را در خوزستان مربوط به شهرستان انديمشك و سپس اهواز دانست.
غفاري، وظيفه سازمان كار را معطوف به تذكر و اخطار به كارفرما دانست و افزود: ما مسئوليتي در رابطه با كودكان كار نداريم زيرا مسئوليت اداره كار ممانعت از حضور كودكان زير 18 سال در كارگاه هاست.
