سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic
  • صفحه اصلی
  • » ناامیدی اجتماعی؛ علل، پیامدها و راه درمان...

ناامیدی اجتماعی؛ علل، پیامدها و راه درمان

چکیده : انفعال،کاهش توان ذهنی و خلاقیت،افزایش رفتارهای هیجانی،تقدیرگرایی،منجی گرایی، عرفانگرایی،انزوا،خودکشی، افزایش مصرف و اعتیاد به مخدر و الکل،قانون گریزی،هنجار شکنی،اخلاق گریزی،بی توجهی به منافع و مصالح جمعی، خشونت ورزی،بی اعتمادی،توهم توطئه، گذشته گرایی و سیاست گریزی از جمله پیامدهای شایع ناامیدی فردی و جمعی است که در نهایت موجب بی عملی و دست کشیدن از تلاش برای تغییر و در غیاب افراد و سازمان هایی که به نقش و کارکرد آنها اشاره شد جامعه بجای تغییر، بهبود و اصلاح به سمت آنومی و فروپاشی اجتماعی...


ابوالفضل رحیمی شاد

نتیجه نظرسنجی(به یادداشت ناامیدی بیشتر از امید مراجعه کنید) میزان امید به بهبود شرایط زندگی و یا تغییر در نظام سیاسی در پنج سال آینده در میان معلمان و کارگران را حدود ۴۵ درصد و درمیان دانشجویان حدود ۳۳ درصد نشان داد.در این یادداشت به اختصار به علل،پیامدها و راه های کاهش ناامیدی و افزایش امید خواهم پرداخت.

علل ناامیدی:
امید در معنای فردی احساس مثبت به آینده و رخدادها و در معنای اجتماعی تلاش عقلانی، واقعگرایانه،برنامه ریزی شده و جمعی برای رسیدن به هدف معین تعریف میشود. در حقیقت امید فردی ناظر به اندیشه و روان و امید اجتماعی ناظر به رفتار و کنش جمعی است. بنابراین هر عاملی که در ما احساس منفی به آینده ایجاد کند یا بازدارنده ما از تلاش برای بهبود و تغییر شود همان علل و ریشه های ناامیدی است. روانشناسان سه عامل افسردگی، ناکامی های پیاپی و درماندگی آموخته شده را مهمترین عوامل ناامیدی فردی میدانند که در صورت فراگیرشدن در جامعه به ناامیدی جمعی تبدیل میشود. در این شرایط اگر افراد یا سازمانهایی که نقش رهبر،راهنما، استراتژیست و برنامه ریز را در جامعه ایفا میکنند نتوانندنقش خود را به خوبی ایفا کنند ناامیدی اجتماعی دامنگیر جامعه میشود(جهت کسب اطلاعات بیشتر میتوانید به کتابها و مقالات اسنایدر، سلینگمن،مندلر، فرانکل و سعیدمدنی در این زمینه مراجعه کنید)افزایش آمار مصرف انواع داروهای ضد افسردگی، مشکلات روز افزون اقتصادی، بیکاری، رکود، از بین رفتن ارزش سرمایه های اقتصادی، شکست اصلاحات،سرکوب توام با خشونت اعتراض های جمعی همگی مصادیق سه علت اصلی ناامیدی فردی و جمعی هستند.اگر به این موارد تضعیف باورهای مذهبی در نسل جوان، کاهش آرمانگرایی های ایدئولوژیک و فاصله روز افزون وضع موجود از وضع مطلوب برای جوانان را اضافه کنیم علت بیشتر بودن ناامیدی در میان دانشجویان در مقایسه با معلمان و کارگران نیز تا حدودی مشخص میشود.

علاوه بر این موارد زندان،شکنجه، تبعید و ترور روشنفکران،اساتید،نویسندگان، روزنامه نگاران و رهبران سیاسی،مذهبی و سندیکایی،تعطیلی نشریات،جلوگیری از فعالیت احزاب و نهادهای مدنی اعم از خیریه،مذهبی،زیست محیطی،حقوق بشری و تمامی افراد و سازمانهایی که توان رهبری فکری وعملی جامعه را دارند و بخصوص تخریب متقابل اصلاح طلبان و گروه های خواهان تغییر رژیم و تاکید هر کدام بر عدم امکان موفقیت دیگری و ایجاد باور به نبود آلترناتیو و جایگزین توانمندی که بتواند جامعه را از این وضعیت خارج کند موجب افزایش هر چه بیشتر ناامیدی اجتماعی شده است.

پیامدهای ناامیدی:
انفعال،کاهش توان ذهنی و خلاقیت،افزایش رفتارهای هیجانی،تقدیرگرایی،منجی گرایی، عرفانگرایی،انزوا،خودکشی، افزایش مصرف و اعتیاد به مخدر و الکل،قانون گریزی،هنجار شکنی،اخلاق گریزی،بی توجهی به منافع و مصالح جمعی، خشونت ورزی،بی اعتمادی،توهم توطئه، گذشته گرایی و سیاست گریزی از جمله پیامدهای شایع ناامیدی فردی و جمعی است که در نهایت موجب بی عملی و دست کشیدن از تلاش برای تغییر و در غیاب افراد و سازمان هایی که به نقش و کارکرد آنها اشاره شد جامعه بجای تغییر، بهبود و اصلاح به سمت آنومی و فروپاشی اجتماعی میرود.

راه درمان:
اگر پیامدها را به عنوان بیماری و معلول علل ذکر شده در نظر بگیریم شناخت راه درمان چندان سخت نیست.
نکته مهمی که بایستی تمامی تحول خواهان اعم از اصلاح طلب یا طرفداران تغییر رژیم به آن توجه داشته باشند این است که امید و باور روانی به وقوع تغییرات مثبت شرط لازم برای انجام کنشهای جمعی معطوف به هدف است و از سوی افراد و جامعه ناامید هیچ تلاش سازنده ای برای تغییر صورت نمیگیرد.

نکته دیگری که باید در درمان ناامیدی روانی اعم از فردی و اجتماعی در نظر گرفت این است که امید بایستی واقعگرایانه و مبتنی بر عقل باشد. خیالبافی و رویاپردازی های دور از واقع، ساخت تصویر آرمانی و غیرواقعی از گذشته و آینده(نوستالژی و اتوپیا) حتی اگر بطور موقت موجب افزایش امید شود اما قطعا در دراز مدت به دلیل فاصله واقعیت تا آن موجب افزایش ناامیدی در جامعه و شکست تحول خواهی میشود.

گاهی اوقات کسانی که به دنبال ایجاد تغییر و دگرگونی اجتماعی هستند برای ایجاد انگیزه و قانع کردن مردم برای همراهی تصویری از شرایط موجود ارائه میدهند که گویا در تاریکترین و سخت ترین دوران تاریخ که نه ما،نه پیشینیان ما و نه ملل دیگر تجربه کرده اند ایستاده ایم.اما بایستی بدانند خلق چنین تصویر و تصوری باعث ایجاد احساس تنهایی (بدبختی منحصر به فرد اجتماعی) میشود. در عوض مقایسه با شرایط مشابه گذشته یا ملل دیگری که با امکانات کمتر و محدودیت های بیشتر از شرایط مشابه یا سخت تر از امروز عبور کرده اند و افزایش آگاهی مردم از تاریخ تحولات اجتماعی کشورهای توسعه یافته باعث افزایش امید میشود.

ساخت چهره بی عیب و نقص و غیرواقعی از گذشته منجر به افزایش احساس ناکامی و سرخوردگی و ناامیدی میگردد.در مقابل ارائه تصویر واقعی که بیانگر نقاط ضعف و قوت گذشته باشد به همراه بیان افزایش توانمندی ها و امکانات ما در چهل سال گذشته منجر به افزایش امید میشود. همانطور که تخریب متقابل گروه های اصلاح طلب و خواهان تغییر رژیم منجر به ناامیدی میشود تلاش برای انجام گفتگوهای تفاهمی و توافقی میان اصلاح طلبان رادیکال و طرفدارن تغییر رژیم به میزان چشمگیری باعث افزایش امید به بهبود و تغییر میشود.اگر بپذیریم که آزادی، عدالت،مدارا و تحقق یک حکومت سکولار _دموکرات مبتنی بر اصول حقوق بشر مطالبه مشترک بین اصلاح طلبان رادیکال و طرفداران تغییر رژیم است و اختلاف اصلی میان آنها به روش و راهبرد باز میگردد، تلاش برای طراحی راهبرد تغییر گام به گام با مشخص ساختن اهداف کوتاه مدت و میان مدت و توافق نسبی و ضمنی همه گروه ها بر سر آن به شدت باعث تقویت جبهه تحول خواهی و افزایش امید و بازگشت مردم به میدان تغییر میشود.طرح چنین راهبردی سبب میشود بجای تمرکز صرف بر تغییر رژیم و انتظار دسترسی به آن در کوتاه مدت و افزایش ناامیدی به دلیل عدم موفقیت های پیاپی به اهداف کوتاه مدت و میان مدت توجه بیشتری شود و دستیابی به این اهداف منجر به افزایش امید، انگیزه و تلاش جمعی گردد.

تلاش اپوزیسیون برای توافق،همگرایی و ایجاد سازمان مدیریت یا رهبری واحد متشکل از همه جریان های سیاسی تحول خواه، تلاش جدی برای آزادی زندانیان سیاسی، عقیدتی،صنفی،حقوق بشری و زیست محیطی بدون در نظر گرفتن اختلاف ها و با معیار قرار دادن حقوق انسانی و شهروندی،اقدامات جمعی و گروهی ولو کوچک و کم دامنه اما با قابلیت اجرا و امکان موفقیت در سطح بالا، ملاقات های گروهی و پرتکرار با خانواده های زندانیان،آسیب دیدگان و کشته شدگان چند دهه گذشته و حمایت های لازم از آنها،تلاش برای کاستن از توان سرکوب از طریق ساخت و پخش برنامه های آموزشی روشهای مبارزه و تغییر اجتماعی_سیاسی خشونت پرهیز و مشاهده نتیجه آن در اعتراضات جمعی روشهایی است که هر کدام میتواند موجب کاهش ناامیدی و افزایش امید به بهبود و تغییر شود.
موارد زیادی را میتوان به این مجموعه اضافه کرد.بشرط آنکه فعالان سیاسی و همه کسانی که بدنبال اصلاح و یا تغییر در نظام سیاسی هستند به اهمیت،تاثیر گذاری و تعیین کنندگی این موضوع توجه کنند و در نظر داشته باشند که تغییر بدون تلاش و تلاش بدون امید ممکن نیست.


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.