سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic

آیت الله صانعی و فقه پاسخگو

چکیده :در گفتگوی حضوری که سال گذشته با ایشان داشتم، من مطرح کردم که فقه در روزگار کنونی باید از حوزه‌ی قوانین خود را کنار بکشد. فقه تحت شرایطی در تاریخ، حوزه ی قانون‌گزاری را تصرف نمود که رقیبی نداشت. اکنون حوزه ی قانون‌گزاری متعلق به مردم است و فقه باید این حوزه را رها سازد. آیت‌الله صانعی اگرچه این مبنا را نمی پذیرفت، اما عقیده داشت که فقه می‌تواند همه‌ی مشکلات را پاسخ...


صدیقه وسمقی

آیت الله صانعی از معدود فقیهانی بود که به طور خاص به حوزه‌ی حقوق زنان توجه داشته، فتاوایی متفاوت با فقه سنتی در این حوزه به نفع زنان صادر کرده بود. ایشان اگرچه هم‌چنان به مبانی فقه سنتی وفادار بود، اما از مشرب و فتاوای صادره‌ی او چنین دانسته می‌شود که معتقد بود فقه باید به چالش ها و مقتضیات روز و خواسته های مردم توجه داشته، پاسخ قانع کننده به آنها بدهد.

در گفتگوی حضوری که سال گذشته با ایشان داشتم، من مطرح کردم که فقه در روزگار کنونی باید از حوزه‌ی قوانین خود را کنار بکشد. فقه تحت شرایطی در تاریخ، حوزه ی قانون‌گزاری را تصرف نمود که رقیبی نداشت. اکنون حوزه ی قانون‌گزاری متعلق به مردم است و فقه باید این حوزه را رها سازد. آیت‌الله صانعی اگرچه این مبنا را نمی پذیرفت، اما عقیده داشت که فقه می‌تواند همه‌ی مشکلات را پاسخ دهد.

از فحوای سخنان ایشان به دست می آمد که برای فقه آن گستردگی و انعطاف را قائل بود که بتواند همه‌ی چالش‌های پیش‌روی خود را پاسخ دهد. در این دیدگاه اگرچه دو مشکل اساسی هم‌چنان باقی است: مشکل نخست آنکه اساسا فقه نباید در همه‌ی حوزه ها ورود کند و مشکل دوم اینکه نمی‌توان بر این دریافت‌ها و آرای فقهی عنوان حکم شرعی نهاد، با این حال باید افزود که دیدگاه منعطف ایشان می‌توانست به نوعی پاسخگوی برخی نیازها باشد . ایشان می‌گفت: من معتقدم با همین فقه می توان همه‌ی مشکلات را حل کرد.

این دیدگاه نشان دهنده‌ی آن است که اگرچه ایشان از مبانی فقه سنتی عدول نمی‌کرد، اما عقیده داشت که فقه هم باید به مقتضیات روز توجه داشته باشد و هم به آن پاسخ مثبت و رضایت‌بخش بدهد. این دیدگاه در حوزه ی سنتی علوم دینی دیدگاهی رو به جلوست که البته واکنش های منفی را برمی‌انگیزد.

آیت الله صانعی با همین نگاه به مطالبات زنان پاسخ هایی درخور داده بود. فتاوای ایشان در بسیاری از موارد برای زنان رضایت بخش می نمود، فتاوایی مانند برابری دیه‌ی زن با دیه ی مرد و یا لزوم کسب اجازه از زن اول برای ازدواج مجدد شوهر. فتاوای متفاوت فقهی آیت‌الله صانعی ارتباط مستقیمی با رفتار سیاسی او داشت. در حوزه ی سیاسی نیز وی متفاوت از هم‌گنان خویش می‌اندیشید و این امر بی‌تاثیر بر تفکر فقهی ایشان نبود.

دیدگاه فقهی و سیاسی او، هردو موجب انزوای وی از حوزه شده بود، هرچند که این امر اثری بر جایگاه اجتماعی کسی ندارد. فقیهان حاکم که مستقیما با مسائل و مشکلات کشور و نیز مطالبات عمومی، از جمله مطالبات زنان روبرو و حتی تحت فشار هستند، اگر این مقدار سعه ی صدر داشتند و به جای پافشاری بر دیدگاه خود که از نظر فقهی نیز فاقد مشکل نیست، به خواست عمومی پاسخ می‌دادند، چالش‌های اجتماعی کاهش می‌یافت.

به تعبیر نگارنده مشرب فقهی آیت الله صانعی، فقه پاسخگو بود. این مشرب اگرچه مبانی فقه سنتی را می‌پذیرد، اما در عمل با آن زاویه دارد. حال که فقه جایگاه قانون و فقیه، جایگاه قانون‌گزار را تصرف کرده، باید کارکرد قانون و قانون‌گزار را هم داشته باشند؛ در غیر این صورت نه تنها فقه ناکارآمد می‌شود، بلکه مهم‌تر از آن، امور کشور مختل می‌گردد، چنان که شاهد آن هستیم.
خداوند روح آیت الله صانعی را قرین رحمت خویش سازد.


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.