سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic
  • صفحه اصلی
  • » دین و سیاست (۵)؛ چگونگی اجرای شریعت...

دین و سیاست (۵)؛ چگونگی اجرای شریعت

چکیده :جمهوری اسلامی ، از روز نخست با چالش جدی شرعی مواجه بوده و هم چنان مواجه است . این چالش را میتوان "چالش چگونگی اجرای حکم شرعی" نامید . دیندارانی که در این چالش فعالند همگی به الف )اعتبار احکام شرعی و ب) لزوم اجرای انها ، اذعان دارند . ولی اختلاف در این است که "شیوه اجرای" این احکام ، چکونه است ؟ آیا اجرا مقوله ای تعبدی و فراعقلی است و یا اجرا مثل امر به معروف مقوله ای عقلانی است...


محمد سروش محلاتی

وقتی علمای دین در صحنه جامعه و سیاست حضور مییابند ، قهرا بدنبال باجرا گذاشتن احکام شرعی هستند و از همین رو با بسیاری رجال سیاسی دیگر متفاوتند . تا اینجای موضوع روشن و کاملا طبیعی است . ولی مسئله این است که جایگاه هر حکم کجاست و هر حکم در چه موقعیتی باید باجرا گذاشته شود ؟ و وقتی در اجرا با تزاحم احکام مختلف مواجه میشویم و نمیتوانیم همه انها را در کنار هم حفظ نماییم چه باید کرد ؟ بعلاوه در شرایطی که اجرای حکمی ، عوارض نامطلوبی بدنبال دارد تا کجا میتوان بر ان اصرار ورزید ؟ و اساسا تشخیص این عوارض عینی با کیست ؟

وقتی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن به پیروزی رسید کشور با مشکلات فراوانی روبرو بود . در ان اوضاع خطیر که قانون اساسی نداشتیم و حتی رفراندوم هم برگزار نشده بود و شورای انقلاب و دولت موقت بار سنگین اداره کشور را برعهده داشت ، یک مسئله مهم برای حضرات علما این بود که هر چه زودتر گوشتهای منجمد که از بلاد کفر وارد کشور میشود ، ممنوع و از بازار حدف گردیده و معدوم شود چون انها فاقد ذبح شرعی بوده و مردار اند . در هشتم اسفند ۵۷ و در حالی که فقط دو هفته از انقلاب گذشته و هزارها کار بر زمین مانده وجود دارد ، از شورای انقلاب خواسته میشود که به این مسئله رسیدگی کند . اقای هاشمی رفسنجانی در شورا میگوید : دیشب اقای (سید احمد –ظ)خونساری با اقا (امام) ملاقات کرده ، اقا گفته اند : جلوی مصرف گوشت منجمد که حلیت ان معلوم نیست گرفته شود . هاشمی میافزاید : معدوم کردن فعلا مطرح نشود .
در ان جلسه اقای طالقانی میخواهد با شک در حرمت از اصل جواز استفاده کند ولی با اشکال اقای اردبیلی مواجه میشود که اصل عدم تزکیه است و چون نمیدانیم از بلاد کفر امده یا از بلاد اسلام ، لذا فروش این گوشتها توسط دولت مثل مشروب فروشی است . اقای خامنه ای از قاعده سوق مسلمین استفاده میکند که اگر مثلا از پاکستان باشد ، حلال است .

این مذاکرات ، نمونه یک دغدعه دینی عاجل و فوری علما در اجرای حکم شرعی ست که در شورای انقلاب هم بازتاب پیدا کرده است : منع از عرضه و فروش گوشتهای وارداتی و اقدام برای معدوم کردن انها در ماه اول انقلاب !
در همان زمان ، رجال سیاسی دیگری هم بودند که در عین متشرع بودن ، با این شیوه برخورد موافق نبودند . در ان جلسه شورای انقلاب دکتر شیبانی و مهندس کتیرایی و مهندس بازرگان ، نظر دیگری داشتند . بازرگان در مخالفت میگفت : ” انواع خلاف شرع در مملکت هست که باید از بین برود ، دو راه هست : اول : چشم بسته (برای از بین بردن همگی) اقدام شود و دوم اینکه مهلت بدهند و مثل دوران ۲۵۰۰ ساله فرامین رعد و برقی ندهند .”
بهر حال سه روز بعد از سوی رهبر انقلاب حکمِ ۱. ممنوعیت ورود ۲. جلوگیری شدید از مصرف ۳. معدوم کردن گوشتهای یخ زده ، خطاب به نخست وزیر صادر میشود . و این حکم ، یکی از نادر فرامین در ان ایام به نخست وزیر است . شاید این تاکید امام خمینی ناشی از فشار علما بوده چه اینکه بعدها در مکاتبه با ایه الله گلپایگانی به لزوم تدریج در اجرای احکام تصریح نمودند. ولی بهر حال نمیتوان توقع اجرای عاجل احکام را در این طبقه نادیده انگاشت .

جمهوری اسلامی ، از روز نخست با چالش جدی شرعی مواجه بوده و هم چنان مواجه است . این چالش را میتوان “چالش چگونگی اجرای حکم شرعی” نامید . دیندارانی که در این چالش فعالند همگی به الف )اعتبار احکام شرعی و ب) لزوم اجرای انها ، اذعان دارند . ولی اختلاف در این است که “شیوه اجرای” این احکام ، چکونه است ؟ آیا اجرا مقوله ای تعبدی و فراعقلی است و یا اجرا مثل امر به معروف مقوله ای عقلانی است ؟
اگر در صدر اسلام تدریجی بودن احکام و فراهم آمدن زمینه های اجرا ، مورد توجه بوده چرا در اعصار بعد مورد توجه نباشد و بدنبال اجرای فله ای باشیم ؟

در گذشته هم پیوسته این دو گانگی در جامعه دینی ما وجود داشته ، مثلا در حالی که همه حکم “حرمت خمر” را قبول داشتند ولی یکی میگفت باید به هر قیمتی جلوی ان را گرفت و دیگری میگفت: ابتدا باید زمینه و شرایط منع از ان را بوجود اورد و سپس اقدام کرد . مثلا وقتی استاد مطهری در این امور وارد میشد هم شراب را سم مهلک میدانست و هم به مشکلات منع از ان توجه و میگفت: “عذر دولت را در کسری بودجه رفع کنیم و فکر یک عده مردمی که بیکار میشوند را قبلا بکنیم که بحرانی ایجاد نشود ” شاید این یادداشت قدیمی شهید مطهری تعریض به فدائیان اسلام — که با دولت مصدق بدلیل عدم جلو گیری از تولید خمر مخالفت میکردند — باشد که دولت مشکل کسری بودجه را مطرح مینمود .
خدا رحمت کند ایه الله سید صدر الدین صدر (پدر امام موسی) را که در بهمن ۱۳۳۱ به مجلس شورا نامه نوشت که جلوی تولید مشروب را بگیرید و دولت مکلف است برای بیکاران ان کار مناسب تهیه و خسارتهای دیگر را نیز ترمیم نماید .


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.