سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic

از عالیجناب تا شما

چکیده : ...


طاهره شیخ‌الاسلام

در اوایل شروع تحصیلم در دانشگاه بود که دانشجوى خارجى هم‏ اتاقم از من پرسید در زبان فارسى براى خطاب طرف مقابل از دو واژه «تو» و «شما» مانند زبان فرانسه استفاده مى‏ شود یا فقط از واژه «شما» مانند زبان انگلیسى؟

کمى فکر کردم و دیدم که ما علاوه بر «تو» و «شما» کلمات بسیار دیگرى مانند جناب، جنابعالى، عالیجناب، سرکار عالى، سرکار علیه، حضرتعالى و… نیز داریم و به‏ دنبال معادل آنها در فرهنگ لغات فارسى ـ انگلیسى گشتم، اما جز براى عالیجناب معادلى نیافتم.

وقتى معادل انگلیسى آن را دانست گفت که آنها از این کلمه فقط هنگامی که شاه و ملکه مورد خطاب هستند و گاه براى شخصیت‏هاى رده‏ هاى بالاى قضایى و سیاسى استفاده مى‏ کنند و سپس پرسید: این کلمات چه فرقى با کلمه ی شما دارند؟
پاسخ دادم: احترام بیشترى را القا مى‏ کنند.
پرسید: براى خطاب خودتان نیز به غیر از “من” از واژه‏ هاى دیگرى استفاده مى‏ کنید؟
پاسخ دادم: آرى، کلماتى چون حقیر، بنده، فدوى، جان‏ نثار، چاکر، نوکر، مخلص و….

پرسید: اینها چه فرقى با «من» دارند؟
جواب دادم: این کلمات هر یک به درجه‏ اى ناچیز بودن و حقیر بودن شخص گوینده را القا مى‏ کند.
گفت: یعنى با استفاده از کلماتى به جاى «شما» مخاطبتان را بالاتر برده و با استفاده از کلمات دیگرى به جاى «من» خودتان را پایین مى‏ آورید؟
گفتم: تصور مى‏ کنم.
پرسید: در چه شرایطی و برای چه کسانی از این کلمات استفاده مى‏ کنید؟
گفتم: افراد باتوجه به موقعیتشان مى‏ توانند از هر دو سرى از این کلمات استفاده کنند؛ یعنى هر کس در حالى‏ که ممکن است زیردستش او را عالیجناب خطاب کند، در برابر شخصى که در موقعیت بالاترى از او قرار گرفته مى‏ تواند خود را جان‏ نثار بخواند.

گفت: نمى‏ دانستم که جامعه شما به این شدت به تبعیض‌آلوده است.
گفتم اگر شما این سوال را نمی پرسیدید منهم نمی دانستم
و سپس با خود اندیشیدم ما چه راه درازی در پیش داریم تا از حضرتِ مستطابِ عالیجناب به «شما» و از حقیرِ خاک پای جان‌نثار به «من» برسیم.

برداشت از کتاب: در اسارت فرهنگ


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.