سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic

شوک تهیدستان به جامعه ایران

چکیده :هنگامی که از کنار تو، حتی از بالاسر تو اقشاری به شتاب سقوط کنند و بر جمع تهیدستان بیافزایند. اگر در جمله سقوط‌کنندگان هم نباشی، تحمل زندگی برایت دشوار می‌شود. وجدانت به شدت برانگیخته می‌شود و هرچه در توان داشته باشی در جهت کمک به تهیدستان و محرومان به کار...


محمدجواد غلامرضا کاشی

مردم تهیدستان را یک واقعیت اجتماعی و طبیعی می‌پندارند. تهیدستی اما به یک مساله تبدیل می‌شود، اگر با روند پرشتاب تهیدست شدن مواجه شویم.

هنگامی که از کنار تو، حتی از بالاسر تو اقشاری به شتاب سقوط کنند و بر جمع تهیدستان بیافزایند. اگر در جمله سقوط‌کنندگان هم نباشی، تحمل زندگی برایت دشوار می‌شود. وجدانت به شدت برانگیخته می‌شود و هرچه در توان داشته باشی در جهت کمک به تهیدستان و محرومان به کار می‌بندی.

کرونا در همه‌جای جهان ازجمله در ایران، با شتاب دست به کار افزودن بر شمار تهیدستان است. روندی که در ایران قبل از کرونا با فشار تحریم‌ها آغاز شده بود. تهیدستی اینک به یک مساله در ایران تبدیل شده است.

تحت تاثیر چنین شرایطی مشاهده می‌کنیم که به‌نحوی چشمگیر میل مردم برای کمک‌ به تهی دستان با عناوینی نظیر خیریه فزونی گرفته است. آنها گردهم جمع می‌شوند و به انحاء مختلف کمک‌های مالی مردم را جمع می‌کنند و به دست تهیدستان می‌رسانند.

نکته قابل‌توجه بدگمانی مسئولان نظام به چنین فرآیندی است. هم مسئول قوه‌قضاییه و هم مسئول قوه‌مجریه در دیدار با گروهی از مردم، با بیان‌های مختلف نسبت به اهداف بدخواهانه خیریه‌های جدید هشدار دادند.

رییس قوه‌قضاییه در جمع گرو‌ه‌هایی سخن گفت که با نام “جهادی” متمایز شده بودند. ایشان حساب این گروه‌ها را از بنیادهای خیریه‌ای جدا دانست که اهداف سیاسی و پلید کشورهای اروپایی را دنبال می‌کنند. کم و بیش حسن روحانی نیز با بیانی متفاوت ابراز نگرانی کرد.

چرا ظهور روزافزون چنین گروه‌هایی باید برای نظام سیاسی نگران‌کننده باشد؟

دولت‌های مدرن از همان نخست با داعیه نمایندگی مردم زاده شدند. نماینده مردم در اعمال اراده سیاسی‌شان، در تامین منافع عمومی‌شان و همچنین در تامین آسودگی وجدان اخلاقی‌شان.

مردم پیشترها در حدی که چشمشان به تهیدستی می‌افتاد، کمک می‌کردند و وجدان خود را آسوده می‌کردند. اما حجم اخبار و اطلاعات در سطح ملی و حتی بین‌المللی، وجدان‌های عمومی را بیش از حد توانایی فردی‌ برمی‌انگیزد.

مردم دولت را به نمایندگی از خود فراخواندند تا در تنظیم امور عمومی، اقل امکانات ممکن را برای اقشار تهیدست فراهم کند و از سقوط اقشار تازه به میان اقشار تهیدست ممانعت به عمل آورد.

دولت‌های مدرن اما به‌ندرت در نمایندگی سیاسی مردم و در تامین منافع عمومی شان موفق عمل کردند. آنها کم‌وبیش در اکثر نقاط جهان نماینده خود بودند، نه مردم.

وجه فاجعه‌آمیز ماجرا آن بود که نماینده وجدان عمومی مردم هم نبودند. مردم وجدان خود را به دولت واگذار کردند؛ اما وقتی دولت در ایفای نقش نمایندگی درست عمل نمی‌کند، فاجعه آغاز می‌شود.

مردم با وجدان‌های واگذار کرده، زندگی می‌کنند. مالیاتشان را می‌دهند و انتظار دارند حکومت آن کند که موجب آسودگی وجدان‌های مردم شود. اما حکومت آن نمی‌کند که باید. مردم لخت و بی‌حس می‌شوند. کم‌کم نهال وجدان در درونشان خشک می‌شود و جامعه رو به زوال و توحش می‌رود.

سرعت سقوط به تهیدستی اما همانند یک شوک بزرگ جامعه ایران را به خود آورده است. زورشان به حکومت نمی‌رسد. همانطور که نمی‌توانند حکومت را وادار کنند در نمایندگی سیاسی‌شان درست عمل کند، در نمایندگی تامین منافع عمومی‌شان خوب ظاهر شود، در وادار کردن حکومت به ایفای خوب نقش وجدان عمومی نیز ناتوانند. چنین است که خود دست به کار شده‌اند.

ظهور پرشمار گروه‌های خیریه و کمک‌های داوطلبانه، سرآغاز یک روند مهم در جامعه ایران است. این روند البته یکی دو دهه است در ایران آغاز شده، اما شتاب آن در ماه‌های اخیر جالب‌توجه است.

مردم خود مستقیما بدون واسطه حکومت دست‌به‌کار تامین آسودگی وجدان انسانی‌شان شده‌اند. یک شخصیت ورزشی، هنرمند، روشنفکر، یا هر چهره و نامی که به هر دلیل وجاهتی در میان مردم کسب کرده، در میان می‌ایستد و در حدی که سرمایه نمادین دارد، مردم را گرد خود جمع می‌آورد.

حکومت این روند را تاب نمی‌آورد. مردم خود منویات وجدانی‌شان را در عرصه جامعه ایفا می‌کنند و در این زمینه حکومت را یار خود نمی‌یابند.

اعاده حیات اخلاقی و وجدانی بدون وساطت نظم مستقر سیاسی، قدرت‌ و اعتماد به نفس ازدست‌رفته جامعه را اعاده خواهد کرد. این چیزی نیست که حکومت‌ها بپذیرند. اغلب حکومت‌ها نمی‌پذیرند؛ جمهوری‌اسلامی نیز نمی‌پذیرد.

جامعه ناتوانی حکومت‌ها در حل مشکلات مردم را فرصتی یافته تا خود را دوباره بازیابد. کم‌جان است، اما پیشرونده است. افقی ندارد، اما پیش می‌رود. راهی جز آن ندارد.

حکومت‌ها اگر در تامین منافع عمومی صادقانه عمل نمی‌کنند و جز خود دیگران را نمی‌بینند؛ دست‌کم نتوانند لباس ریاکارانه اخلاقی به تن کنند.


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.