شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.

» پشت دیوارهای تسخیر سفارت

شنبه, ۱۸ آبان, ۱۳۹۸

چکیده : اگر به تاریخ معاصر نگاه کنیم حمله به سفارت‌خانه‌ها و مکان‌های دیپلماتیک و حتی کشتن دیپلمات‌ها کم نبوده است، در حمله به سفارت آمریکا در لیبی سفیر این کشور کشته شد، اخیراً نیز کنسول‌گری ایران در کربلا مورد حمله قرار گرفت. اما چرا هیچکدام از این وقایع چنین عواقب طولانی مدتی نداشته؟ چرا اشغال سفارت آمریکا در ایران به مورد خاص تبدیل شده و دو طرف هنوز نتوانسته‌اند با آن کنار بیایند؟


کلمه – سینا حسینی

۱۳ آبان ۱۳۵۸ با تسخیر سفارت آمریکا انقلاب ایران در مسیری قرار گرفت که بعد از چهار دهه هنوز مناقشات پیرامون آن پایان نیافته و به نظر هم نمی رسد به این زودی ها نقطه پایانی برای آن یافت شود.

اگر به تاریخ معاصر نگاه کنیم حمله به سفارت‌خانه‌ها و مکان‌های دیپلماتیک و حتی کشتن دیپلمات‌ها کم نبوده است، در حمله به سفارت آمریکا در لیبی سفیر این کشور کشته شد، اخیراً نیز کنسول‌گری ایران در کربلا مورد حمله قرار گرفت. اما چرا هیچکدام از این وقایع چنین عواقب طولانی مدتی نداشته؟ چرا اشغال سفارت آمریکا در ایران به مورد خاص تبدیل شده و دو طرف هنوز نتوانسته‌اند با آن کنار بیایند؟

برای درک چرایی آن باید ابتدا به قوانین بین‌الملل رجوع کنیم، قوانینی که از سفارتخانه‌ها و دیپلمات ها محافظت می کنند. در این قوانین سفارت خانه مثل خاک کشورها دانسته شده و تجاوز به آن ممنوع شده، مصونیت دیپلماتیک به دیپلمات ها داده شده و محافظت از آنها نیز بعهده کشور میزبان گذاشته شده است.

در قضیه اشغال سفارت توسط دانشجویان هر سه قانون فوق نادیده گرفته شده است، ولی این نقض قانون در همه موارد دیگر نیز اتفاق افتاده، پس این مسئله به تنهایی نمی توانست منشأ این همه مناقشه باشد. لذا باید به شرایط و اوضاع و احوال نگاه دقیق تری داشت. باید توجه داشت که در آن مقطع ۱- انقلاب بر علیه یکی از متحدان نزدیک آمریکا اتفاق افتاده بود و اشتباهات آمریکا در حمایت از شاه فراوان بود ۲- فضایی انقلابی و متشنج و سراسر احساسی بر جامعه حاکم بود ۳- طبیعتا سیاستمدارانی هم بودند که در راستای اغراض سیاسی خود در آتش می دمیدند. ۴- شانتاژ های احزاب چپ گرا هم وجود داشت ۵- دانشجویان هم جوانانی بودند حول و حوش ۲۰ ساله سرشار از شور و هیجان انقلابی و خالی از دانش و تجربه لازم و کافی.

مطالعه جزئیات شرایط فوق به ما کمک می کند تا بهتر درک کنیم چرا دانشجویان دچار چنان خطایی شدند و فکر کنیم که اگر ما هم در آن موقعیت قرار می گرفتیم احتمال زیادی وجود داشت که دچار همان اشتباه شویم. تاکید میکنم ” اشتباه ” چرا که کنکاش درموقعیت فقط به ما کمک می کند تا شرایط منتهی به اشتباه را درک کنیم، ولی هرگز موقعیت خاص باعث نمی شود که عمل نادرست را صحیح بدانیم.

اما نگاه حقوقی به قضیه از این جهت اهمیت دارد که برخلاف نگاه سیاسی قضاوت آن منوط به نتیجه نیست بدین معنی که اقدام کننده صرف نظر از نتایج میتواند پیش از اقدام درستی یا نادرستی عمل خود را بسنجد. قوانین مربوط به محافظت از دیپلمات ها و مکان های دیپلماتیک نه غیر معقول است و نه جانبدارانه بلکه قوانینی است که کمک می کند به امکان زیست جهانی بشر. تصور کنید در نبود چنین قوانینی چطور ممکن است که کشورها سفارت خانه دایر کنند و چطور ممکن است که اشخاص مناصب دیپلماتیک را بپذیرند و در نتیجه وضعیت برقراری ارتباط بین کشورها به چه شکلی درخواهد آمد.

حال برمیگردیم به سؤال ابتدایی بحث و اینکه چرا اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان به مورد خاص و مناقشه برانگیز تبدیل شده است. در واقع در تمام مواردی که به سفارت خانه ها حمله شده است حکومت کشور میزبان در حمله نقش نداشته و با آن مقابله کردند. برای مثال در قضیه اشغال سفارت ایران در لندن دولت وقت انگلستان علیرغم روابط تیره با ایران به گروگان گیرها حمله کرد پنج تن از آنها را کشت و دیپلمات ها را آزاد کرد. در قضیه اخیر در کربلا هم حکومت عراق با مهاجمان به کنسولگری ایران مقابله و برخورد کرد.

اما در قضیه اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان، حکومت ایران نه تنها به وظیفه خود در محافظت از سفارتخانه‌ عمل نکرد بلکه آن را بعنوان عملی ارزشمند و قهرمانانه تلقی نمود و هر ساله آن را جشن گرفت بطوریکه تندرو ها پشت دیوارهای تسخیر سفارت سنگر گرفته و با الهام از آن واقعه به سفارت های انگلیس و عربستان حمله کرده و خسارت های زیادی را به کشور وارد نمودند.

شاید ما نتوانیم دانشجویان جوانی که در آن شرایط خاص دچار خطا شدند را چندان سرزنش کنیم ولی از مردان میانسالی که حالا حدود چهار دهه فعالیت سیاسی در کارنامه خود دارند انتظار داریم با عنایت به هزینه های تحمیل شده به کشور در اثر آن اقدام غیرقانونی با پذیرش مسئولیت خود و اعتراف به نادرستی آن، سوءاستفاده کنندگان را خلع سلاح نمایند.