شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : در حالی که افراطیون در تلاش برای بحران سازی در کشور هستند و پس از توافق برجام، درگذشت جانسوز هم وطنان مان در منا را بهانه ای برای حضور خیابانی خود قرار داده اند، کارشناسان بر این باورند که با این مساله باید با عقلانیت و منطق برخورد شود.
کلمه: در حالی که افراطیون در تلاش برای بحران سازی در کشور هستند و پس از توافق برجام، درگذشت جانسوز هم وطنان مان در منا را بهانه ای برای حضور خیابانی خود قرار داده اند، کارشناسان بر این باورند که با این مساله باید با عقلانیت و منطق برخورد شود.
حمیدرضا دهقانی، نماینده سابق ایران در «سازمان کنفرانس اسلامی» در روزنامه ایران با تاکید بر لزوم برخورد منطقی با حادثه منا نوشت: واقعیت آن است که برگزاری مناسک حج، طی سال های متمادی با حوادث تأسف برانگیز و خونباری همراه شده که ضرورت دارد برای پیشگیری از تکرار این حوادث و یا دست کم کاهش این رخدادهای تلخ تدبیری کارساز و عاجل اندیشیده شود.
در مناسک حج امسال شاهد بودیم دو حادثه تکان دهنده یکی در حرم الهی و بر اثر سقوط جرثقیل و دیگری در ابعاد بزرگتر و تأسف برانگیز تر در «منا» اتفاق افتاد. در بروز حوادثی از این جنس، منطقاً، دو احتمال قابل تصور است: یکی سهل انگاری، بی مبالاتی و ناتوانی مسئولان امر در مدیریت و کنترل وضعیت؛ و دیگری نقش برخی اختلافات، شیطنت ها و دست های پنهانی که با اهداف و اغراض خاص در بروز حادثه نقش آفرینی می کنند.
اگر آنچه در حج امسال رخ داد، معلول بی مبالاتی و سهل انگاری مسئولان امورحج عربستان باشد، ضروری است که با آن برخورد شود. علاوه بر آن، در مرحله انتقال اجساد، تعیین تکلیف مفقودان، مداوای مجروحان و انتقال آنان نیز به کشورهایشان باید هوشیاری و دقت لازم به خرج داده شود، تا از تعمیق و گسترش چالش پیشگیری شود. مدیریت این وضعیت به همکاری و همدلی بیشتر چه از سوی مسئولان کشور عربستان و چه از سوی مقامات دیگر کشورهای اسلامی نیاز دارد.
اما اگر علت احتمالی بروز فاجعه «منا» برخی دسیسه ها و شیطنت ها و سوءنیت ها باشد، از قضا، حفظ هشیاری و دقت و پرهیز از هرگونه برخورد احساسی با موضوع ضرورت بیشتری خواهد داشت. زیرا اگر دست هایی به دنبال ایجاد شقاق و شکاف بین امت اسلامی و کشورها باشند، برای ناکام گذاردن توطئه گران احتمالی باید از هر اقدام و واکنشی که مددرسان دستیابی آنان به اهداف پلیدشان باشد بشدت پرهیز کرد. در میان راهکارهایی که برای جلوگیری از تکرار این حوادث پیشنهاد شده، یکی هم موضوع «مشارکت دیگر کشورهای اسلامی در برگزاری این مناسک» است. در باب این پیشنهاد، ملاحظات فراوانی وجود دارد چرا که ابعاد حقوقی، سیاسی، بین المللی و اقتصادی فراوانی به آن مترتب است و تصمیم در خصوص آن، چندان ساده نیست. از یک سو؛ حج از فروع دین است که در کنار نماز و روزه و سایر فروع فقهی بر همه مسلمانان مستطیع واجب است. بنابر این چه به لحاظ فردی و چه به لحاظ اجتماعی این امکان وجود ندارد که این فریضه دینی را ترک کنیم. از سوی دیگر، مکان برگزاری مناسک حج نیز در خاک کشور عربستان است و به طور طبیعی، قبولاندن برخی محدودیت ها به این کار چندان ساده ای نیست و قطعاً با مقاومت شدید «ریاض» مواجه خواهد شد. همچنین با گسترش روز افزون دین مبین اسلام در کشورهای مختلف، تقاضا برای حضور در این مناسک، سیر صعودی دارد و این نکته، امکان محدودسازی فرضی سفر حجاج به مکه را کاهش می دهد.
با این همه مقامات عربستانی خود به خوبی دریافته اند که چنانچه برای رفع کاستی های مدیریتی خود اقدام نکنند، ضربه سنگینی به کارآمدی و اعتبار میزبانی آنان وارد خواهد آمد و در صورت تکرار روال جاری، توجیهی قابل قبول برای متقاعد کردن افکار عمومی مسلمانان و حتی جهانیان نخواهند داشت. بنابراین شرایط فعلی ایجاب می کند که مسئولان عربستان با دیگر کشورهای اسلامی، به همکاری و مفاهمه ای دست یابند تا ضمن صیانت از حقوق حجاج جان باخته و مجروح، برنامه ریزی دقیق تری برای کاستن از احتمال تکرار فجایع احتمالی آتی صورت گیرد.
برگزاری مطلوب مناسک حج به عنوان بزرگ ترین گردهمایی پیروان دین مبین اسلام الهی، ضمانت حفظ آبروی جهان اسلام است اما متأسفانه اکنون شاهد خدشه دار شدن آن هستیم. بنابراین ضرورت دارد که کشورهای اسلامی با همفکری و همدلی به چارچوبی دست پیدا کنند که برگزاری امن تر و مطلوب تر حج را در پی داشته باشد. این تفاهم و همکاری بی شک در فضایی عقلانی و آرام، قابل تحقق است اما هرگونه برخورد احساسی و آمیخته به تندروی در «ریاض» و سایر پایتخت های اسلامی می تواند مانع حفظ و تقویت جایگاه مناسک الهی حج شود.
فاجعه مکه و تلاش برای ضربه به روحانی
در همین حال روزنامه قانون هم از این مساله به عنوان تلاش افراطیون برای ضربه به دولت یاد کرد و نوشت: بی‌کفایتی یک رژیم سبب کشته‌شد‌‌‌‌‌‌‌ن هزاران نفر از افراد‌‌‌‌‌‌‌ی شد که برای زیارت خانه‌خد‌‌‌‌‌‌‌ا به حریم امن الهی رفته بود‌‌‌‌‌‌‌ند. این فاجعه دردناک با هیچ مرهمی د‌‌‌‌‌‌‌رمان نمی‌شود و باید به دنبال راه حلی بود تا آن‌طور که شایسته د‌‌‌‌‌‌‌رگذشتگان است، مسببان این جنایت تقاص کار خود را ببینند. حال د‌‌‌‌‌‌‌ر‌این بین برخی با شعار‌های نه چندان عقلانی و احساسی گره‌ای از کار باز نمی‌کنند که هیچ بلکه بستر د‌‌‌‌‌‌‌رگیری‌ها رابیشتر و لجاجت دولت سعودی را نیز مهیا می‌کنند. شعار‌هایی از قبیل اخراج کارد‌‌‌‌‌‌‌ار عربستان، بستن سفارت این کشور و یاتجمعات غیرقانونی در برابر ساختمان‌های مربوط به سفارتخانه‌های آل سعود از جمله اقد‌‌‌‌‌‌‌امات احساسی و غیرکار‌شناسی است که نه مشکلی را حل می‌کند و نه به روند رسید‌‌‌‌‌‌‌گی به مشکلات حجاج کمکی می‌کند.
برخی از افراد و چهره‌های تند‌‌‌‌‌‌‌رو که کمتر از اعمال و رفتارشان نیت‌خیر برد‌‌‌‌‌‌‌اشت شده است، در تلاشند تا با فشار بر د‌‌‌‌‌‌‌ستگاه دیپلماسی و رئیس جمهور که در سفر نیویورک به سر می‌برند، آنها را از ادامه سفر پشیمان کنند و جلوی موفقیت آنها را بگیرند. جریاناتی که استقبال جهان از سخنان رئیس‌جمهور را برنمی‌تابند قصد دارند تا با بی خیال نشان دادن روحانی نسبت به حوادث منا، به ادامه تسویه‌حساب‌های شخصی با دولت بپرد‌‌‌‌‌‌‌ازند. این در حالی است که حضور روحانی به عنوان رئیس‌جمهور ایران در آمریکا و سخنرانی وی در مجمع عمومی سازمان ملل می‌توانند بیشترین و بهترین کمک را به روند محاکمه یا بازخواست رژیم سعودی داشته باشد. در همین راستا وزیر خارجه کشورمان نیز که به همراه رئیس‌جمهور در این سفر به سر می‌برد با رایزنی‌هایی که د‌‌‌‌‌‌‌اشته‌است توانسته به رژیم سعودی برای قبول کردن حضور یکی از مقامات ایران در عربستان کمک کند. ظریف در روزهای گذشته در د‌‌‌‌‌‌‌ید‌‌‌‌‌‌‌ار‌هایی که با امیر‌کویت د‌‌‌‌‌‌‌اشته‌است، او را که رابطه مناسبی با پاد‌‌‌‌‌‌‌شاه‌عربستان دارد واسطه قرار داده تا این رژیم سعودی روند رسید‌‌‌‌‌‌‌گی به وضعیت حادثه د‌‌‌‌‌‌‌ید‌‌‌‌‌‌‌گان را تسریع بخشد.
سیاست‌زد‌‌‌‌‌‌‌گی و بحران منا
از سویی اینکه برخی به دنبال سیاسی کردن حوادث اخیر منا هستند نیز کار صحیحی نبود‌‌‌‌‌‌‌ه و به حتم به ضرر جمهوری‌اسلامی خواهد بود چرا که رژیم آل‌سعود با توجه به کینه‌ای که از ایران دارد به دنبال بهانه می‌گرد‌‌‌‌‌‌‌د تا زهر خود را برای اتفاقات اخیر منطقه بر کشورمان بریزد. در همین راستا، وزیرخارجه سعودی در پاسخ به سخنان وزیرخارجه کشورمان که از وضعیت موجود و عدم همکاری رژیم آل سعود انتقاد کرد بود، واکنش نشان داد و از ایران خواست تا از این حادثه بهره برد‌‌‌‌‌‌‌اری سیاسی نکند. الجبیر بد‌‌‌‌‌‌‌ون اشاره به جان باختن بیش از یک‌هزار نفر از حجاج در این حادثه مرگبار گفت که عربستان سعودی تاریخی طولانی در تخصیص بود‌‌‌‌‌‌‌جه لازم برای تأمین مناسک حج و برقراری تأمین مراسم آن دارد. وی در عین حال وعد‌‌‌‌‌‌‌ه داد که دلایل اصلی این حادثه کشف شده و هیچ چیزی پوشید‌‌‌‌‌‌‌ه نباشد و در صورتی که اشتباهی صورت گرفته شده، عاملان آن مورد محاسبه و بازخواست قرار گیرند. برخی اظهارات حاکی از آن بود که وزرای خارجه ایران و عربستان در نیویورک تصمیم به مذاکره د‌‌‌‌‌‌‌اشتند که طرف سعودی این درخواست را رد کرد.
تجمع حد‌‌‌‌‌‌‌اقلی برای جنایت عظیم!؟
در همین‌راستا، با توجه به این که وزارت کشور اجازه تجمع غیرقانونی به افراد ند‌‌‌‌‌‌‌اد، عد‌‌‌‌‌‌‌ه‌ای از هموطنان که خبرگزاری فارس آنان را د‌‌‌‌‌‌‌انشجو خواند، برای اعتراض به جلوی سفارت عربستان رفتند و با شعار «مرگ‌برآل‌سعود»خواستار برخورد با این رژیم شدند.البته با تعد‌‌‌‌‌‌‌اد کم حضار اصل کار را در چشم طرف مقابل ضعیف نشان داده وسبب می‌شود آنها به گونه ای برد‌‌‌‌‌‌‌اشت کنند که گویی در ایران همین تعد‌‌‌‌‌‌‌اد اند‌‌‌‌‌‌‌ک، مخالف این بی تدبیری رژیم سعودی بوده اند!
بهترین روش، راه دیپلماتیک
برای‌تحلیل بهتر اتفاقات اخیر به سراغ حسن‌لاسجرد‌‌‌‌‌‌‌ی، از کارشناسان روابط بین‌الملل رفتیم تا از وی جویا شویم که این روش اعتراض می‌تواند کمکی به حل بحران موجود کند یا خیر.این کارشناس اصولگرا در پاسخ به این سوال«قانون» که با توجه به حوادث اخیر عربستان، د‌‌‌‌‌‌‌ستگاه دیپلماسی ایران چه راهکاری را می‌تواند در پیش بگیرد تا روابط به نزاع کشید‌‌‌‌‌‌‌ه نشود، تاکید کرد: با توجه به اینکه موضوع عاطفی و مرتبط با جان انسان‌ها و با افکار عمومی مرتبط است و از سوی دیگر شرایط ما در منطقه و به ویژه ارتباط ما با عربستان که روابطی شکراب است، به صورت اتوماتیک ما مجبوریم این جریان را با چالش پیگیری کنیم. وی ادامه داد: با توجه به شرایط حاکم ما باید مد‌‌‌‌‌‌‌یریت‌بینی را مد نظر قرار د‌‌‌‌‌‌‌هیم و مانند اقدامی که روز شنبه توسط رئیس‌جمهور و وزیرخارجه کشورمان صورت گرفت و با امیر کویت د‌‌‌‌‌‌‌ید‌‌‌‌‌‌‌ار کردند، همین راه را پیش بگیریم.
شیوه ریش‌سفید‌‌‌‌‌‌‌ی و ترک منازعه
این کارشناس اصولگرا افزود: ما می‌توانیم با کشورهایی که رابطه خوبی د‌‌‌‌‌‌‌اریم و طرف دیگر نیز آنها را قبول دارند به گفت‌وگو بنشینیم تا مشکلات را حل کنیم. لاسجرد‌‌‌‌‌‌‌ی تشریح کرد: در این روش می‌توان با کشورهایی که نقش میانجی دارند رایزنی کرد تا با ریش سفید‌‌‌‌‌‌‌ی نفر یا کشور سوم دو کشور مشکلات را پشت سر بگذارند. این کارشناس مسائل بین‌الملل در ادامه به روابط غیرعاد‌‌‌‌‌‌‌ی دو طرف اشاره کرد و افزود: با توجه به اظهارت و عقاید تند‌‌‌‌‌‌‌ی که دو طرف در قبال هم دارند به حتم نمی‌توانند برای بهبود مسائل با یکد‌‌‌‌‌‌‌یگر رایزنی کنند وبهترین کار این است که با واسطه‌گری موسسات و سازمان‌ها و چهره‌ها مسائل را به نحوی اد‌‌‌‌‌‌‌اره کنند که به د‌‌‌‌‌‌‌رگیری بیشتر نینجامد.
ضربه به روابط
این کارشناس اصولگرا در پاسخ به این سوال که آیا، اخراج کارد‌‌‌‌‌‌‌ار یا تجمع در مقابل سفارت عربستان مشکلی را حل می‌کند یا خیر، تاکید کرد: متاسفانه چون ما در منطقه‌ای زند‌‌‌‌‌‌‌گی می‌کنیم که عواطف و هیجانات بیشتر از حد بر ما تاثیرگذار است، هر نوع اقدام تند‌‌‌‌‌‌‌ی می‌تواند آثار بد‌‌‌‌‌‌‌ی داشته باشد. لاسجرد‌‌‌‌‌‌‌ی افزود: نباید روابط دیپلماتیک ضربه بخورد و ما این راه را قطع کنیم. فرض کنید در این بحران سفارتخانه‌های دو طرف تعطیل شوند و ما هیچ ارتباطی ند‌‌‌‌‌‌‌اشته باشیم، چه مشکلاتی به وجود می‌آید!؟ بنابراین ما باید از طریق اعتراض‌های معقول مانند بیانیه و راهپیمایی‌های قانونی و مرد‌‌‌‌‌‌‌می اعتراض خود‌‌‌‌‌‌‌را اعلام کنیم و فشار دیپلماتیک بیاوریم تا مشکلات حل شود. وی ادامه داد: توجه داشته باشیم که اگر ارتباط با این کشور برای ما اهمیت ند‌‌‌‌‌‌‌اشت هیچ ایراد‌‌‌‌‌‌‌ی به وجود نمی‌آمد که رابطه خود را با عربستان قطع وبه مد‌‌‌‌‌‌‌ت زیاد‌‌‌‌‌‌‌ی با آنها از لحاظ سیاسی قهر می‌کرد‌‌‌‌‌‌‌یم و فشار می‌آورد‌‌‌‌‌‌‌یم ولی چون با آنها ارتباط تنگاتنگی د‌‌‌‌‌‌‌اریم و در شرایط مذهبی و ژئوپولتیک منطقه که کلاه‌مان بر هم گره خورد‌‌‌‌‌‌‌ه است نمی‌توان با آنها د‌‌‌‌‌‌‌رگیر شد و باید کج‌د‌‌‌‌‌‌‌ار و مریز با آنها برخورد کنیم. لاسجرد‌‌‌‌‌‌‌ی در پایان گفت: ماباید حرف‌مان رابزنیم و اعتراض خود را داشته باشیم ولی قطع رابطه و این نوع برخورد‌‌‌‌‌‌‌‌ها هیچ فاید‌‌‌‌‌‌‌ه‌ای ندارد.
فاجعه منا و ابزار دیپلماسی
روزنامه ابتکار نیز با اختصاص دادن یادداشتی به حادثه منا پرداخت و نوشت: فاجعه منا و داستان پر آب چشم پیوستن مسافران بیت الله الحرام به لقاء الهی چندان جگرسوز و طاقت شکن هست که هر رعایتی را ناممکن می کند و هر مدارایی را محال.
نمی توان این همه بی کفایتی را دید و فریاد برنیاورد. نمی توان به مسافرانی نیندیشید که با هزار امید حلالیت طلبیده، هجرت کردند و در سرزمین وحی و در قربانگاه منا، قربانی سوء مدیریت ها و بی کفایتی ها شدند و نمی توان خشم نگرفت از آنکه اینک مفتیان فتنه اندیش بر سر پیکرهای آنان بایستند و سخن از قضا و قدر الهی بگویند و شاهزادگان عیاش دنیاپرست از خود رفع مسئولیت کنند و آن همه مدعیان اسلام و مسلمانی حتا از اظهار تاسفی دریغ ورزند.
به راستی دشوار است برای ما ایرانیان – به ویژه- که با دل های بی تاب و چشم های مضطر از گمشدگانمان خبری نگیریم و در انتظار بمانیم تا بازی رسوای آل سعود به پایان برسد و آن گاه پیکر عزیزانمان را در سکوت خبری رسانه های وابسته به جریان ارتجاع منطقه بر دوش بگیریم و به خاک بسپاریم.
مسئولان برگزاری مراسم حج در عربستان حتی در این اندازه شرمناک و متاثر نیستند که با مسئولان ما برای پیگیری وضعیت گمشدگان و مفقودان همکاری نمایند و تا به امروز به جای شناختن مسئولیت خود در این حادثه، رسانه ها و چهره های تبلیغاتچی خود را فعال نموده اند تا به لطائف الحیل، تقصیر حادثه را از دوش ناتوان خود بردارند. بازی تبلیغاتچی ها اما چندان بی مایه است که چاره ای نیست جز آنکه خود قربانیان را مقصر قلمداد کنند و عامل حادثه را کسانی بدانند که اکنون دیگر نیستند.
در چنین فضای غیرسالم رسانه ای و در سایه سوگواری عمومی اما دولت جمهوری اسلامی می تواند با فعال نمودن ابزار دیپلماسی محملی مناسب برای حضور موثرتر در این صحنه ایجاد نماید.حاکمان آل سعود و مجموعه عواملشان در منطقه اینک می کوشند فاجعه صحرای منا و کشته شدن حجاج بیت الله الحرام را با انواع و اقسام موضوعات دیگر بیامیزند و با جنجال های رسانه ای گسترده، پای موضوعات سیاسی و منطقه ای دیگر را در آن بگشایند. در این میان موضعگیری ها را در بستر قطب بندی های منطقه ای و سیاسی جریان دهند و به تدریج از اصل مسئولیت شانه خالی کنند.
رسانه های حامی ریاض نیز به این جریان می پیوندند و در سایه فضای قطب بندی شده، اصل فاجعه، تحت الشعاع رقابت های منطقه ای و موضع کشورهای گوناگون پیرامون تحولات منطقه و موضوعات قدیم تر قرار می گیرد. اگر آنان موفق شوند به هر ترتیب ممکن، فضای رسانه ای جهان اسلام را به این سو هدایت کنند نه تنها از مسئولیت پاسخگویی و بی کفایتی در این امر شانه خالی کرده اند بلکه در ایجاد یک جو رسانه ای به سود سیاست های ماجراجویانه خود در منطقه نیز توفیق یافته اند.
در چنین شرایطی اما دولتیان باید تمام تلاش خود را متمرکز بر پیگیری وضعیت اتباع ایرانی نمایند. اقدام دولت در رایزنی با دیگر کشورهای عربی برای حضور در عربستان و استفاده از توانایی های دیپلماتیک در این زمینه بسیار مفید و موثر بوده و هست.
مسئولان دیپلماتیک ما وقتی با رد درخواست وزیر ارشاد برای سفر به عربستان مواجه شدند و عدم همکاری های مکرر مقامات سعودی را با مقامات سازمان حج و زیارت ملاحظه کردند دست روی دست نگذاشتند و با دیگر مقامات منطقه رایزنی کرده و اینک موفق شده اند در گفت و گوها با امیر کویت با وساطت وی برای حضور در عربستان و پیگیری مستقیم وضعیت زائران ایرانی توفیق یابند.
ادامه این روند و پیگیری مجاری دیپلماتیک توسط مسئولان امر، شاید بهترین پادزهر گرد های مسمومی است که مقامات و رسانه های آل سعود می کوشند در فضای ملتهب بعد از فاجعه بپراکنند. دیپلماسی دولت جمهوری اسلامی می تواند با رویکرد خردمندانه نه تنها توطئه دو قطبی کردن فضای رسانه های منطقه را خنثی کند بلکه در فضایی مناسب، تحقیق و بررسی از دلایل و عوامل فاجعه منا را مطالبه نماید و از هر نوع تلاش برای منحرف کردن موضوع جلوگیری کند.نباید اجازه داد فاجعه دردناک صحرای منا تنها با سپردن به قضا و قدر، خاتمه یابد و مسئولان آن از مسئولیت شانه خالی کنند.
در چنین شرایطی شاید بتوان گفت آنچه مسئولان و مقصران اصلی فاجعه از آن هراس دارند یک تحقیق حرفه ای و تحت نظارت سازمان های بین المللی است. مسئولان دولت ایران می توانند با ابزار دیپلماسی این فرصت را ایجاد کنند و در رایزنی با دیگر کشورهای مسلمان منطقه فضایی آرام و به دور از جنجال های رسانه ای ایجاد نموده و از تشکیل یک تیم بیطرف برای بررسی دلایل اصلی این فاجعه حمایت نمایند.
طبیعی است که غبار آلود کردن فضا و انتشار اخبار ضد و نقیض و تحریک کننده توسط حامیان رسانه ای آل سعود برای ناممکن کردن چنین اقدامی است. اما می توان ابزار دیپلماسی را در این زمینه به کار انداخت و متانت دیپلماتیک را در عین مطالبه حقیقت و حفظ اصول، فعال کرد تا به دور از هیجانات و التهابات، دلایل اصلی حادثه روشن شود و مقصران راستین شناسایی گردند.