گفت‌و‌گوی میرحسین با مردم، از پشت دیوارهای زندان

چکیده :معرفی کتاب «وجدان بیدار» از زبان میرحسین، این بار هم موجی از تقاضا برای دسترسی به کتاب و مطالعه آن را در پی داشت. بازتاب این معرفی در فضای مجازی نیز به مانند بازار کتاب، گسترده بود. چیزی از معرفی کتاب نگذشته بود که برخی سایتها و فعالان اینترنتی خبر از نایاب شدن نسخه چاپی کتاب دادند. بسیاری از اعضای شبکه های اجتماعی و وب نگاران نیز به محض انتشار خبر معرفی کتاب، لینک های دانلود نسخه الکترونیک آن را دست به دست کردند و فایل این کتاب هزاران بار دریافت شد....

کلمه – گروه اجتماعی:

مخالفانش می‌گویند: «او فراموش شده است، هیچ‌کس دیگر به حرف او توجهی نمی‌کند، برای کسی اهمیت ندارد که آزاد باشد یا در حصر، و همان اندک محبوبیت قبلی را هم از دست داده است» اما حالا حتی گابریل گارسیا مارکز هم می‌داند که آنها دروغ می‌گویند. او هم حتما این روزها شهادت می‌دهد که نه جنبش سبز در ایران مرده است، نه چیزی از محبوبیت و توجه افکار عمومی به میرحسین موسوی کم شده است و نه کسی می‌تواند نفوذ کلام این رهبر در حصر جنبش سبز را ندیده بگیرد…

بیش از شش ماه قبل، گزارش کلمه درباره کتاب قبلی که مهندس موسوی معرفی کرد، با این عبارت آغاز شد، و حالا شاید تنها جایگزین کردن عنوان «وجدان بیدار» به جای «گزارش یک آدم ربایی» کافی باشد تا بتوان همان نتیجه گیری را درباره میرحسین و نفوذ کلامش در افکار عمومی تکرار کرد. معرفی کتاب از زبان او، این بار هم نظم متعارف بازار کتاب را به هم ریخت و موجی از تقاضا برای دسترسی به این کتاب و مطالعه آن را در پی داشت.

گزارش کلمه درباره چگونگی استقبال از این کتاب در تهران را در اینجا بخوانید

کتابی که میرحسین این بار معرفی کرده، روایت زندگی مردی است که در سده شانزدهم میلادی به مبارزه علیه انحراف کلیسا و ظلم و دروغگویی ارباب دین بر می خیزد؛ آنها که با تفسیری خشک و سختگیرانه از دین، ستمگری بر مردم را به اوج رسانده‌اند و همه زشتکاری‌هایشان را نیز به نام خدا و مسیح توجیه می‌کنند. «سباستین کاستلیو»، بزرگمرد قهرمان داستان، اما خواستار بازخوانی آموزه های دین و راه یافتن به حقیقت آنهاست. او اگرچه فکر خود را بی عیب و نقص نمی داند، اما از جوانی به فکر ایستادگی علیه دنیاپرستی پاپ هاست و ظلم و جور آنها را که رنگ و لعاب دینی گرفته بر نمی تابد.

پژواک صدای مردی که علیه استبداد دینی به پا خاست

«…مردی که در تاریکنای هراس آور دوران هایی که تیرگی بر جان آدمیان چیرگی می یابد، روشنگری انسانی خویش را پاس می دارد و جمله کشتارهایی را که به نام خدا و ایمان صورت می پذیرد، به راستی و به نام حقیقی آن می خواند: جنایت، جنایت، باز هم جنایت. مردی که در ژرفنای وجود انسانی خود تکان خورده است. تنها کسی که دیگر خاموشی را تاب نمی آورد و فریاد ناامیدانه اش را از درد این همه نامردمانی تا آسمان بلند می کند و یک تنه پا به میدان کارزاری می گذارد برای همگان و در برابر همگان.»

عباراتی از این دست، این بار هم در فضای مجازی دست به دست شد: فرازهایی از کتاب «وجدان بیدار»، که همانند «گزارش یک آدم ربایی»، روح پیام پرمعنای موسوی را از بالای دیوارهای حصر به شنوندگان سخنش منتقل می کرد.

این البته تنها جنبه از انعکاس صدای میرحسین در اینترنت نبود. معرفی وجدان بیدار از سوی میرحسین، بازتاب های به مراتب گسترده تر و قابل توجهی در فضای مجازی داشت. اولین واکنش ها را پای خبر معرفی کتاب و دیگر مطالب مربوط به آن در کلمه می توان دید. چند نمونه از نظرات مخاطبان کلمه را در زیر می بینید:

– موسوی یک انسان به تمام معنا است. این کتاب را با شوق بسیار از هم اکنون شروع به خواندن کرده ام.
– هر چه از ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ می گذرد به رئیس جمهور میر حسین موسوی امید وار تر می شوم …
– درود بر میر عزیز ما که حتا در حصر و حبس هم به فکر ما هست و مردم سبز را راهنمایی می کند…
– انشالا بزودی وجدان ملت بیدار میشود و بساط ظلم وستم را در هم می بیچد.
– دفعه ی قبل رفتم به کتاب فروشی و به او گفتم کتاب گزارش یک آدم ربایی را داری ؟ کتاب فروش خندید و گفت آره دارم ! من هم آن را تهیه کرده و پس از مطالعه به سه نفر دیگر نیز دادم.
– اقا زودتر بریم دنبالش تا مثل گزارش یک ادم ربایی کمیاب نشده
– بدبختی ما اینه که ساکن قمیم تو قمم به برکت وجود بعضیا این کتاب گیر نمیاد یعنی من به شخصه هر چی گشتم نبود
– میرحسین عزیز؛ با این که در زندانی و حصر ولی شنیدن کلامی از تو -حتی در حد یک سطر- امید تازه ای به من می دهد.
– زنده باد این رهبر سبز که الحق بهترین رییس جمهور ایران است حواسش به همه هست و جاهای خالی را با تدبیرش پر می کند. بجز این چندسال اخیر کتاب های خوبی در کشور چاپ شده که با این روش می توان به رکود بازار کتاب، ادبیات و مطالعه جانی دوباره داد.
– با زنده شدن حال و هوای مطالعه ، آدم یاد سال ۵۷ می افتد و شریعتی .
– حداقل نتیجه این اعلام این است که فرهنگ کتابخوانی را بالا می برد.تیزبینی بسیار خوبی صورت گرفته.
– من وجدان بیدارو تا وسطاش خوندم و دارم ادامشو میخونم. واقعاً استبداد دینی رو خوب روایت کرده. باید کمک کنیم تعداد بیشتری از مردم بخونن تا زودتر متوجه بشن ممکنه سرشون تا چه حدی بلا بیاد

پیام میر از ورای حصر هم شنیده شد

«گاه می شود که تاریخ از میانه ی توده ی میلیونی انسان ها، تک چهره ای را بر می گزیند تا در سیمای او، کشاکشی بنیادین و جهان نگرانه را به نمایش بنهد. چنین آدمی همیشه به هیچ روی نمی باید نابغه ای بی مانند باشد. سرنوشت به تصادف نامی را از میان نام های بس بسیار بر می گیرد و به گونه ای فراموشی ناپذیر، در حافظه ی زمان حک می کند.»

چیزی از معرفی کتاب نگذشته بود که برخی سایتها و فعالان اینترنتی خبر از نایاب شدن این کتاب دادند. سایت ندای سبز در خبری در این باره نوشت: برخی گزارشها حکایت از تماس های پی در پی علاقمندان برای خرید کتاب وجدان بیدار و تلاش ناشران برای تجدید چاپ این کتاب دارد. درپی توصیه میرحسین موسوی به خواندن کتاب “وجدان بیدار”و مراجعه زیاد علاقمندان برای خرید این کتاب برخی از ناشران برای تجدید چاپ این کتاب در تلاش هستند.

این سایت همچنین از صفحه فیس بوک یک روزنامه نگار اینگونه نقل قول کرد: سه‌شنبه بود. رفاقت‌های دیرینه گاهی خیلی به‌درد می‌خورد. وقتی خبرش را شنیدم، گوشی را برداشتم و زنگ زدم به رفیق قدیمی در یکی از دو نشری که «وجدان بیدار» را چاپ کرده بود. این‌قدر از چاپ کتاب گذشته است که ابتدا اصلن یادش نیامد. بعد که سرچ کرد، دید ده، دوازده سال پیش منتشرش کرده‌اند و برای آن‌ها یک «شکست تجاری» به شمار می‌آمد، آن‌قدر که کتاب را کیلویی فروخته بودند. امیدی به داشتن موجودی از کتاب یک دهه پیش نداشت اما حتا از پشت تلفن هم می‌شد، هیجان در صدایش را یافت و برق شادی در چشم‌هایش را خواند. گفت؛ «اگر خبری نشود، همین فردا می‌فرستیمش تجدید چاپ».

این خبرنگار در ادامه مطلب خود افزوده است: خب خبر بد این است که آرزویش برآورده نشد، فردایش خبر را «کلمه» زد و تقریبن راه «چاپ مجدد» را بست. خبر خوب این است؛ وقتی شنبه دوباره زنگ زدم به او، از تماس‌های پی‌درپی گفت. گفت «روز پنج‌شنبه با وجود این‌که ما معمولن تعطیل هستیم، مدام تلفن زنگ می‌خورده است. از نمایندگی‌هایمان در شهرستان، دفاتر پخش کتاب تا مردمی از سراسر ایران». همه می‌خواستند، «وجدان بیدار» را پیدا کنند و این‌همه تازه، تنها ۱۲ ساعت پس از انتشار خبر در کلمه بود. شهر ما انگار باز هم پیام میر را شنیده است.

سایت ملی- مذهبی هم در خبری نوشت: شنیده شده است که پس از معرفی کتاب وجدان بیدار از سوی میرحسین موسوی به سرعت این کتاب نایاب شده است. این کتاب از سوی نشر فرزان روز در سال ۱۳۸۳ ترجمه و منتشر شده بود که هم چنان در بازارکتاب وجود داشت. طبق برخی شنیده ها وزارت ارشاد مجوز این کتاب را لغو کرده است. اما طبق همین شنیده برخی دلالان کتاب قول داده اند این کتاب طی روزهای آینده به سرعت وارد بازار کتاب خواهد شد.

نویسنده وبلاگ «مطالعه و آگاهی، چشم اسفندیار حکومت ایران» نیز در یادداشتی نوشت: دیروز رفتم میدون انقلاب برای گرفتن کتاب؛ وجدان بیدار، نوشته استفان تسواگ،که مهندس میرحسین موسوی، رهبر دربند جنبش مردم رو توصیه به مطالعه این کتاب کرده بودند؛ باور کنید هر چه گشتم . گشتم پیدا نکردم…تمام کتاب فروشی ها و دست فروش ها:انتشارات خوارزمی، اطلاعات، امیرکبیر، سیدی،افق و کلــــــی دیگه رو گشتم؛اما پیدا نکردم؛از ساعت4بعداز ظهر میشه گفت به دنبال کتاب بودم تا ساعت8شب! جالب تر از نفس پیدا کردن خود کتاب واکنش مسئولین کتاب فروشی به درخواست من بود! یکی شون گفت: “بابا این موسوی هم باز کار دست مردم داد…”!گفتم چطور آقا؟گفت که: سر “گزارش یک ادم ربایی” سرویس شدیم؛حالا نوبت این کتابه! 4-5نفر دیگه هم تا می گفتم، جواب میدادند: “نه آقا؛ نداریم…جریانش چیه این کتاب؟ گفتم مهندس موسوی معرفی کرده اند؛ گفتند که:”آهــــاااا… پس برای همینه از صبح تا حالا 100نفر اومدن پرسیده اند!”

در بخش نظرات سایت کلمه نیز بسیاری از کاربران، از نایاب شدن کتاب خبر دادند. به خصوص چندی بعد که گزارش کلمه درباره استقبال از کتاب وجدان بیدار در بازار کتاب تهران منتشر شد، نظراتی از این دست حاکی از شرایط مشابه در شهرهای دیگر و نایاب شدن این کتاب در سراسر کشور بود:

– جالب اینجاست که تو شیراز روز بعد از توصیه کتاب نایاب شد
– چند روز پیش رفته بودم زادگاهم کرمانشاه هیچ جا نداشت فروشنده ای گفت نگرد که نایاب شده جلوی چاپش رو هم گرفتن
– تو شیراز گیر نمیاد میگن اجازه چاپ مجدد نمیدن
– کرمان هم کتاب یافت نشد من دانلود کردم ولی تا رسید می خرم تا به فرهنگ ایرانم کمک کنم
– من هم رفتم بخرم یک هفته پیش. وارد مغازه که شدم مغازه دار گفت نداره ، وقتى داشتم مى رفتم بیرون ، یکیشون به اون یکى گفت قضیه این کتاب چیه ؟ اونم گفت میر حسین گفته.
– من به سه تا کتابفروشی اطراف خونه م سرزدم ، هیچکدوم نداشتن
– از وقتی شنیدم رفتم دست فروشه دم دانشگاه میگم این کتابارو داری.. همین که شنید خندش گرفت!! تو جمع بود گفت اینو استاد معرفی کرده !؟منم با خنده گفتم آره!! گفت تموم کردم میارم برات!! رفتم پیش دوستم شهر کتاب میگم داری میگه شمااا ام!؟ میگم بله ااام!:))) میگه مارکز مونده. اینو منتظر نسخه اصلم اگه نبود همینو بگیرم
– تو مشهدم همین جریان بود. تو هر کتابفروشی ای که میرفتم نداشت یا تموم کرده بود و همه شونم میپرسیدن جریان این کتاب چیه؟ کسی معرفیش کرده؟ خیلی تقاضا داشتیم براش. بعدم که براشون توضیح میدادم بلافاصله میگفتن مثل گزارش یک آدم ربایی! الان بگردم دنبالش شاید نسخه کپی و آفستش گیرم بیاد

آزاداندیشی پنهان، نهفته در درون وجدان‌ها

«در زمانی که حاکمان به تصور خود آزاداندیشی را خفه کرده اند و می توانند با خیالی آسوده حکومت برانند اما آزاد اندیشی در پنهان انسانها و در درون وجدانها باقی است.»

این بار در حاشیه معرفی کتاب از سوی میرحسین، بحثهایی هم در خصوص جنبه های اخلاقی موضوع در گرفت؛ از جمله درباره استفاده از نسخه چاپی یا الکترونیک، و نیز راه جبران حق کپی رایت که با انتشار نسخه الکترونیک به ناچار نقض می شود.

موضوع انتشار نسخه الکترونیک این کتاب در بین فعالان فضای مجازی بحث برانگیز شد. بسیاری از اعضای شبکه های اجتماعی و وب نگاران، به محض انتشار خبر معرفی کتاب، لینک های دانلود نسخه الکترونیک آن را دست به دست کردند. فایل pdf وجدان بیدار دست کم در پنج سایت اشتراک گذاری فایل، بارگذاری و دست به دست شد، که یک محاسبه سرانگشتی از میزان دریافت آنها نشان می دهد رقم سرجمع دانلود این فایل، تنها از همین چند سایت، از 12000 بار فراتر رفته است؛ یعنی به مراتب بیشتر از تیراژ متداول کتاب در ایران.

در بخش نظرات کلمه نیز گروهی از مخاطبان خواستار انتشار نسخه pdf کتاب وجدان بیدار در کلمه شدند؛ از جمله کاربری به نام نیما که نوشت: با سلام و درود بر میرحسین دلاور. پیشنهاد میکنم فایل کتاب را به صورت pdf در سایت کلمه جهت دانلود منتشر کنید که مشکل جلوگیری از چاپ آن حل شود.

اما کاربر دیگری در مقابل، با انتشار نسخه الکترونیک در کلمه مخالفت کرد و نوشت: مخالف هستم با نظر نیما که کلمه فابل دانلود کتاب را منتشر کند. بهتر است موج مراجعه برای خرید کتاب تداوم داشته باشد. کاربری به نام مهدی هم نوشت: فقط نسخه چاپی، آخه با pdf که نمیشه خوند، چشم آدم درد میگیره. نسخه کپی شو بخرید، یه پولی هم گیر دستفروشهای کتاب میاد. و مخاطب دیگری هم پیشنهاد کرد: به جای نسخه اینترنتی همه برای نسخه چاپی آن مراجعه کنند. این حرکت موثرتر است.

نویسنده وبلاگ پنجره التهاب هم ضمن ابراز نگرانی از اینکه جایگزینی استفاده از نسخه pdf به جای نسخه چاپی باعث نقض حقوق مترجم شود، در یادداشتی با عنوان به بهانه میرحسین، به «حق تالیف» هم کمی فکر کنیم، نوشت: دیشب که خبر آمد میرحسین موسوی پیغام داده کتاب “وجدان بیدار” را حامیانش بخوانند، روی فیس بوک ام نوشتم ؛ “حالا که موسوی سنت حسنه کتاب خونی رو راه انداخته، نمی شه ما هم سنت حسنه توجه به کپی رایت رو راه بندازیم و اینقدر راحت ، “فرتی” ، “مفتی” دانلود نکنیم. یا اگر کردیم، با پول کتاب، یه کار خیر بکنیم؟!؟”

این روزنامه نگار در ادامه نوشت: به نظرم، پسندیده است ، حالا که موسوی دارد با همین شش ماه یک کتاب اعلام کردن، جماعت را به خواندن دوباره پیوند می زند، چرا ما پیشنهاد خوب او را با یک واکنش خوب جواب ندهیم. از همین کتاب شروع کنیم. می توانیم کتاب را بخریم. یا اگر نمی خریم هزینه اش را صرف یک کار خوب کنیم. مثلا اگر کسی خواست و کپی زدیم برایش، از دوست مان بخواهیم هزینه ای “دلخواه” بدهد و با این پول دست مستمندی را بگیریم. چه می شود. ما همه انسان هستیم. حالا حکومت به فکر مان نیست، ما چه؟

گفت و گو با مردم، از پشت دیوارهای زندان

همواره آنان که صدای خود را در برابر قدرتمندان و بخشندگان قدرت روز بلند می کنند، باید به یمن جنون ازلی ما زمینیان دوپا، امید چندانی به پیروی دیگران نبندند. بر سباستین کاستلیو نیز در آن لحظات سرنوشت همین گونه می گذرد، خود بود و سایه اش، بی هیچ یار و یاوری، تنها. با گران بهاترین داشته مرد هنری جنگاور: وجدانی پاک و استوار در جانی بی باک و هوشیار

این بار هم همچون گذشته پیامش خیلی زود در شهر پیچید و موجی را در فضای مجازی و واقعی به راه انداخت. این روزها در بسیاری از شهرهای ایران، سبزاندیشان علاقه مند کتاب و کتابخوانی در جست و جوی کتابی هستند که میر سبز مطالعه اش را توصیه کرده است. در فضای مجازی نیز کاربران اینترنت با انتشار پاراگراف ها و معرفی لینک های دانلود، کتابی را که این روزها در کتاب فروشی ها نایاب شده معرفی می کنند. حال و هوایی که در شهر پیچیده و زمزمه ی جست و جوی وجدان بیدار، نشان از آن است که حصر خانگی میرحسین نه تنها نتوانسته مانع از رسیدن پیامش به مردم شود، بلکه او همچنان همراه و هم صحبت با مردم است، حتی اگر به ظاهر در زندان باشد. مردمی که این روزها کتاب وجدان بیدار را می خوانند، به واقع بیش از پیش با همراه سبزشان هم صحبت شده اند؛ با او که در پشت دیوارهای کوچه اختر و از پس آن درب آهنی، همچنان بر این باور است که آینده روشن است.

گویی برخی از خوانندگان هم در آینه قهرمان این داستان و سبک خاص مبارزاتی او، میرحسین را می‌دیدند؛ آنجا که در «وجدان بیدار» می‌خواندند و در اینترنت به نقل می‌نوشتند:

در نبردهاي معنوي، زبده ترين جنگ آوران، آنان نيستند که شتابناک و هيجان زده به عرصه ي نبرد پاي مي نهند. بلکه آنانند که روحيه ي آشتي جوي دارند و در جنگ آوردن، بسيار درنگ کارند و عزم نبرد در دلشان به آهستگي پخته مي شود و آرام آرام مي رسد و آنگاه که تمام راههاي آشتي را آزموده اند و جز دست بردن به جنگ افزار راهي گشوده نمانده، با دلي ناخشنود، به جنگي دفاعي و ناگزيرانه مي آغازند. اما درست همينان که چنين سخت به درگيري تن مي سپارند، همواره استوارترين جنگآورانند، پيگيرترين شان.

تأمل در محتوای این کتاب و ربط آن با شرایط امروز هم از دیگر بحثهای پی‌آمد معرفی «وجدان بیدار» در فضای مجازی بود. از آن جمله، نویسنده وبلاگ «جنبش نامه نگاری» دست به بازنشر مقاله‌ای زد که به قلم بخشعلی قنبری در ماهنامه کتاب ماه دین شماره فروردین و اردیبهشت 1379 منتشر شده بود. مقاله‌ای که در بخشی از آن می‌خوانیم:

درست است که نهضت اصلاح دینی آثار مثبتی بر جهان دین و فکر و اندیشه به بار آورد اما هرگز نباید مفتون دستاوردهای مثبت آن شویم و از آسیب‏ شناسی‏ آن غفلت نماییم. اثر حاضر یکی از آثاری است که از این قطه نظر نهضت فوق را مورد بررسی قرار داده است. واقعیت آن است که نهضتها و رهبران آنها در دوره‏ تاسیس بسیار آرمانی می‏ اندیشند و در برابر افراد به‏ لحاظ اخلاقی فروتن و از نظر سیاسی و اجتماعی آزادی‏ خواه‏ اند، اما چون به دوره‏ ی استقرار و حاکمیت می‏ رسند اهداف و ادعاهای پیشین را از یاد می‏ برند و در مواردی‏ در جایگاه همان افراد قرار می‏ گیرند که با آنها مبارزه‏ کرده‏ اند و همان کارهایی را انجام می‏ دهند که مورد اعتراض خود آنان بوده است.

نویسنده وبلاگ ملکوت نیز در یادداشتی، پیام نهفته در معرفی کتاب از سوی میرحسین را با پیام طوطیان هند به طوطی محبوس در قفس بازرگان داستان مولوی مقایسه کرد و نوشت: دومین باری است که ميرحسین موسوی، در پوشش توصيه‌ی کتابی برای تأمل، از حبس و حصر سخن‌اش را به گوش ملت سبز ما می‌رساند. اما قصه‌ی ما عکس قصه‌ی طوطی و بازرگان است. پیام موسوی، پیامی نیست که تمنای آزادی و رهانيدنی برای خود او در آن باشد. در حقیقت، موسوی طوطی محبوس قصه‌ی ما نيست. موسوی آزادتر از همگان‌ است. اين آزادی نخست در ذهن و ضمیر و انديشه است که محقق می‌شود. اتفاقاً نخستين کسانی که در حبس‌اند، زندان‌بان‌اند او هستند که اسير اين حصر گران‌اند. و این زندان‌بانان البته دو دسته‌اند: زندان‌بان عیان و آشکاری که کليد محبس به دست دارد و ابزار قضا و غزا را وسیله‌ی مجروح و مقید کردن آدميان آزاد و آزاده می‌کنند. زندان‌بانان نهان کسانی هستند که در آباد ساختن منطق زندان می‌کوشند و در پوشش صلاح و اصلاح و سازش و مماشات و گفت‌وگو و پرهیز از خشونت و خون‌ریزی – با بت‌واره ساختن از همه‌ی اين‌ها – در بسط و گسترش اين زندان نه برای امثال میرحسین بلکه برای خود و سایر هم‌بندان زندانِ عظيم‌تر و بزرگ‌تر ایران، مصرانه کوشش می‌کنند.

این وبلاگ نویس ادامه می دهد: در حقيقت آن‌که زندانی است – آن‌که طوطی قصه است – ماييم (و زندان‌بانان عيان و نهان). و آن‌ طوطيان هندوستان، و همان يک طوطی که بر شاخه بر خود می‌لرزد و فرو می‌افتد، همانا ميرحسین موسوی است به مثل. ميرحسين به نکته و اشارت و به لطيفه و جديت، راز رهايی را بر محبوسان بيرون از حصر حقيری که گرد خود او تنيده‌اند، گوشزد می‌کند. مسأله اما این است: آیا ما درد و دغدغه‌ی رهايی داريم؟ آيا در اين همه اشارت، گشايش و رهايشی می‌يابيم؟ حبسی و حصری که به دست ستم‌پيشگانی که خود اسير زندان پيش‌ساخته‌ی خود هستند و نخست بر خود ستم کرده‌اند، برای میرحسين و آزادگان، حبس نيست بلکه شکست زندان است. زندان اين طایفه را نمی‌شکند، بلکه آن‌ها هستند که زندان را می‌شکنند. قصه‌ی امروز ما اما اين است: ما طوطيان گرفتار – اما به ظاهر رها – از آن طوطی سبزپوش آزاد – اما به ظاهر محبوس – که با حریفان سربسته سخن می‌گويد، ادراک اسرار می‌کنيم و گوش فهمِ اشارت داريم؟

شاید اقبال گسترده به شنیدن پیام میر محصور و گرایش به مطالعه کتابهای گزارش یک آدم ربایی و وجدان بیدار را بتوان اولین نشانه از خواست عمومی برای “شکست زندان” دانست؛ اراده ای که مترصد فرصت است و لاجرم روزی به سمت رهایی از اسارت ستم پیشگان گام بر خواهد داشت. از همین رو، شاید مناسب باشد این گزارش هم، به مانند آخرین صفحه کتاب وجدان بیدار، اینگونه پایان یابد که:

«همه ی خودکامگی ها سرانجام از توان می افتند، پیر و فرسوده می شوند و از پا در می آیند در فرصت مقدرشان. ایدئولوژی ها و پیروزی هاشان وابسته به زمان اند و زمانه آنها سرانجام روزی به پایان خواهد آمد. تنها آرمان آزادیِ اندیشه والاترینِ همهِ آرمانهاست که نامیراست وجاودانه، به جاودانگی جانِ اندیشمند انسانی. و چون از او چندگاهی در بیرون امکان سخن گفتن را بگیرند به درونی ترین لایه های وجود بشری به خلوتگاه وجدان آدمی پناه می برد، به دور از دسترس هر فشار و هجومی. از این رو سخت بیهوده و باطل است که زورمداران زمانه گمان برند بر آزاده جانی و آزاداندیشی چیرگی یافته اند، تنها به این دلیل که دهان ها را دوخته اند و بر لبها مهر خاموشی کوبیده اند.»