» تفاوتهای زمان نخست وزیری میرحسین موسوی با زمان فعلی از نظرصادق زیباکلام: وابستگی به نفت کمتر وهمدلی بیشتر

چکیده : دهه ۶۰ با امروز تفاوت هایی داشت. در دهه ۶۰، همدلی در داخل کشور خیلی بیشتر و وابستگی ما به نفت خیلی کمتر از امروز بود. ما بعد از جنگ، بودجه کشور را با نفت ۲۵ دلار می بستیم. در زمان خاتمی هم قیمت هر بشکه نفت به ۳۵ دلار رسید. اما بودجه سال ۱۳۹۰ با توجه به نفت ۸۰ دلار بسته است. این نشان می دهد که امروز وابستگی ما به نفت، خیلی بیشتر از دهه ۶۰ شده است. جمعیت ما هم نسبت به دهه ۶۰ دو برابر شده و واردات ما هم نسبت به آن دهه، چند برابر شده است. بنابراین نمی توان گفت که ما برمی گردیم به دهه ۶۰٫ وضعیت ما با آن دهه خیلی فرق کرده است.

صادق زیباکلام استاد دانشگاه معتقد است که دهه 60 با امروز تفاوت هایی دارد: در دهه 60، همدلی در داخل کشور خیلی بیشتر و وابستگی ما به نفت خیلی کمتر از امروز بود.

میرحسین موسوی آخرین نخست وزیر جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ بود که توانست با موفقیت کشور را از بحران جنگ عبور دهد.

تمام دوران نخست وزیری میرحسین موسوی همزمان با جنگ ایران و عراق بود و این نخست وزیر جنگ توانست با سیاست‌های انقباضی و توزیع کالاهای اساسی با کوپن از تاثیرات منفی اقتصاد جنگی بکاهد. سیاستی که این روزها مورد انتقاد برخی قرار گرفته است.

مقایسه میزان درآمد حاصل از نفت و بررسی آمار وضعیت اقتصادی جامعه نشانگر این واقعیت است که با همه کمبودهای موجود، دولت میرحسین موسوی در مهار تورم و جلوگیری از کاهش قدرت خرید مردم حتی در شرایط جنگی موفق عمل کرده بود.

سرداررحیم صفوی یک ماه پیش از انتخابات مهندسی شده ریاست جمهوری در خصوص موفقیت دوران نخست وزیری موسوی گفته بود: دولت زمان جنگ مشكلات اقتصادی را حل كرد در آن دوره با حجم بمباران‌ها حتي نمي‌گذاشتند ما نفت صادر كنيم و قيمت نفت ايران را به دو دلار رساندند به گونه‌اي كه درآمد ساليانه ما سه ميليارد دلار شد و ما با سه ميليارد دلار در سال هم معيشت مردم تامين مي‌شد و هم اينكه جنگ را اداره مي‌كرديم.

به گزارش کلمه از گفت و گوی تفصیلی این استاد دنشگاه با عصر ایران، زیباکلام در مقایسه امروز با دهه شصت می گوید: دهه 60 با امروز تفاوت هایی داشت. در دهه 60، همدلی در داخل کشور خیلی بیشتر و وابستگی ما به نفت خیلی کمتر از امروز بود. ما بعد از جنگ، بودجه کشور را با نفت 25 دلار می بستیم. در زمان خاتمی هم قیمت هر بشکه نفت به 35 دلار رسید. اما بودجه سال 1390 با توجه به نفت 80 دلار بسته است. این نشان می دهد که امروز وابستگی ما به نفت، خیلی بیشتر از دهه 60 شده است. جمعیت ما هم نسبت به دهه 60 دو برابر شده و واردات ما هم نسبت به آن دهه، چند برابر شده است. بنابراین نمی توان گفت که ما برمی گردیم به دهه 60. وضعیت ما با آن دهه خیلی فرق کرده است.

او می افزاید: زیرا ما حتی بیست سال پیش هم این قدر به نفت وابسته نبودیم. این را می توان از قیمت نفت فهمید. قیمت نفت نشان می دهد که وابستگی ما به درآمدهای نفتی، الان خیلی بیشتر از بیست سال پیش است چه برسد به شصت سال پیش.

زیبا کلام می گوید: چه کسی می گوید تولید ما در دهه 60 بیشتر شد و خودکفا شدیم؟ اگر ما در دهه 60 توانستیم جنگ را پشت سر بگذاریم، ما نفت صادر می کردیم. در هیچ مقطعی از آن برهه زمانی، صادرات نفت ما قطع نشد. در یکی دو سال آخر جنگ، که ما به شدت تحت فشار بودیم، ما هنوز سی چهل درصد از درامدهای نفتی مان را داشتیم. در ابتدای جنگ هم که اساساً در تحریم نفتی نبودیم. علاوه بر این، وقتی رژیم شاه سقوط کرد، مقدار زیادی مواد اولیه، ماشین آلات و ارز برای کشور باقی مانده بود.

او با اشاره به شرایط فعلی می افزاید: فکر نمی کنم اوضاع ما از حیث مدیریت منابع، با توجه به اینکه جمعیت امروز ما دو برابر جمعیت دهه 60 است، خیلی بهتر از قبل باشد. اگر ما واردات گندم نداشته باشیم، می توانیم به خودکفایی در گندم برسیم؟ اگر ماواردات مواد غذایی نداشته باشیم، می توانیم خودمان این محصولات وارداتی را در داخل کشور تولید کنیم؟ سرانه تولید کشاورزی در دهه 60، احتمالاً خیلی بهتر از سال 1390 بوده است. ضمناً بعد از پایان جنگ، خیلی از روستاییان به شهرها آمدند و جمعیت روستایی ما در 23 سال گذشته کاهش یافته است.

صادق زیباکلام، تحریم نفت ایران از سوی اتحادیه اروپا را، چندان مشکل ساز نمی داند. اما او نگران است که دیر یا زود، ژاپن و هند و کره جنوبی و سایر کشورها نیز از سیاست آمریکا و اتحادیه اروپا تبعیت کنند. زیباکلام همچنین شرایط جامعه امروز ایران را متفاوت از شرایط دوران مصدق و سال های دهه 60 می داند. هم از این رو بر این نکته تاکید می کند که تحریم گسترده نفت ایران در شرایط فعلی، مشکلاتی به مراتب بیشتر از دوران مصدق و دوران جنگ ایران و عراق برای مردم و حکومت ایران ایجاد می کند.

متن زیر گفتگویی است با صادق زیباکلام درباره پیامدهای سیاسی و اجتماعی تحریم نفت ایران.

وی در خصوص تحریم های غرب معتقد است: من فکر نمی کنم این تحریم غایت براندازانه داشته باشد. قطعاً آمریکایی ها و اروپایی ها می دانند که جمهوری اسلامی ایران در داخل کشور از حمایت مردمی برخوردار است. آنها در پی تغییر رژیم نیستند بلکه در پی اعمال فشارهای جدی تر بر ایران هستند. تحریم های اعمال شده علیه ایران، تا به امروز بیشتر علیه مردم ایران بوده و موجب تغییر موضع دولت ایران نشده است. من فکر می کنم جهان غرب به تدریج می خواهد تحریم هایی را علیه ایران اعمال کند که بار اصلی اش بر روی دوش دولت ایران باشد.

زیبا کلام می گوید: اگر صادرات نفت ایران متوقف شود، خود به خود خیلی از پروژه های اساسی دولت ایران نیز متوقف خواهد شد و برنامه هسته ای ما نیز با سرعت کمتری پیش می رود. مادامی که نفت ما فروش می رود درآمد دولت ایران نیز کاهش نخواهد یافت.البته من نمی گویم این تحریم بر زندگی روزمرده مردم تاثیری نخواه داشت. ما الان گندم و خیلی از مواد غذایی اولیه مان را از خارج وارد می کنیم. در صورت تحریم نفت ایران، قطعاً زندگی مردم نیز سخت تر از چند سال اخیر خواهد شد اما این تحریم برای اولین بار می تواند بر دولت ایران نیز فشاری جدی وارد کند.

او هم از بستن تنگه هرمز سخن دارد و می افزاید: اگر جمهوری اسلامی ایران به نقطه ای برسد که صادرات نفتش متوقف شود، به سمت گزینه های دیگر می رود. یکی از این گزینه ها، بستن تنگه هرمز است. گزینه دیگر، تنگ کردن عرصه در عراق و افغانستان و هر جای دیگری که بتواند، بر آمریکایی ها و اروپایی هاست. من فکر نمی کنم دولت ایران دست روی دست بگذارد و صرفاً فشار غربی ها را تحمل کند. اما تمام این فعل و انفعالات، شرایط را ملتهب تر و خطرناک تر می کند.

این استاد دانشگاه در خصوص تاثیرات تحریم می گوید: دو گروه کمتر از همه آسیب می بینند. یکی اقشار و گروههایی که فوق العاده ثروتمندند و افزایش قیمت مرغ و برنج و بنزین هر اندازه هم افزایش یابد، برای آنها مشکلی پیش نمی آید. دوم گروهها و اقشاری که فوق العاده کم درآمد هستند و هزینه و مخارج چندانی ندارند و الان مثلاً با ماهی سیصدهزار تومان زندگی می کنند. بیشترین آسیب را اقشار و لایه های متوسط شهری خواهند دید.

او نیز معتقد است اگر این تحریم ها اعمال شود و ادامه یابد، رشد طبقه متوسط جدید کاملاً متوقف می شد. و تحریم ها در کوتاه مدت موجب تقویت تشکیلات نظامی در ایران می شوند و این منجر به بسته شدن هر چه بیشتر فضای سیاسی کشور می شود.

زیبا کلام با پیش بینی آینده و دوره بعدی انتخابات ریاست جمهوری می افزاید: ممکن است تغییر رئیس جمهور و ایجاد شرایط جدید در ایران، قدرت مانور بیشتری به مسئولان جمهوری اسلامی ایران در مذاکره با جهان غرب بدهد. یعنی ما از این موضع وارد مذاکره با غرب شویم که مردم رئیس جمهور جدیدی انتخاب کرده اند و این رئیس جمهور می خواهد سیاست های جدیدی را اجرا کند.