» گزارش کلمه از گشتهای ارشاد در تهران

چکیده : خانم چادری که مقابل سینما آزادی ایستاده و سعی می کند مانع از دستگیری دختر جوانی شود که مانتوی کوتاهی برتن دارد روبه مامور زن می گوید: «باور کنید با این کار من را هم از این چادرم شرمنده کرده اید از وقتی برخوردهای این گونه با دختران جوان داشته اید آنها نسبت به من و چادر من هم بدبین شده اند .مگر حجاب داشتن با اجبار و زور سر نیزه است؟»

کلمه-سارا پردیس: این روزها ون های گشت ارشاد در خیابان های شهر تهران حضور پررنگی دارند و سرد شدن هوا هم مانع فعالیت شان نشده است. هر چند فرمانده نیروی انتظامی چند روز پیش اعلام کرد که در زمستان به گفته او بدحجابی کاهش می یابد اما گشتهای ارشاد این روزها تقریبا همه جای شهر دیده می شوند.

میدان های اصلی شهر تهران، پاساژهای شلوغ و پر رفت و آمد، مقابل سینما ها و مراکز تفریحی و ایستگاه های مترو محل اصلی استقرار این گشتهاست.

گشتهای ارشاد چهره ثابت شهرهای بزرگ در چند سال اخیر

چند سالی است که شهروندن تهرانی و شهروندان سایر شهرهای بزرگ با گشتهای ویژه ای در شهرشان به عنوان گشت ارشاد ،گشت امنیت اخلاقی و … مواجهند ، ماموران ویژه ای که در قالب این گشتها از سوی نیروی انتظامی ماموریت برخورد با زنانی را دارند که مطابق میل وسلیقه آنان لباس نمی پوشند.

این گشتها در دوره اول ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد فعالیت خود را آغاز کردند . این طرح در قالب طرح کلی‌تر ارتقای امنیت اجتماعی یکی از برنامه های اجرایی نیروی انتظامی بود. این طرح پس از تصویب در شورای عالی انقلاب فرهنگی و تائید رهبری، به عهده محمود احمدی نژاد گذاشته شد و از سوی او نیز به نیروی انتظامی ابلاغ شد.

این گشت ها سالهای گذشته در تعیین مصادیق برخورد با بدحجابی به جایی رسیدند که دخترانی را که در فصل زمستان چکمه های بلند می پوشیدند دستگیر می کردند. از تابستان امسال در حالی دوباره این گشتها فعالیت خود را آغاز کردند که بر خلاف سالهای گذشته خبری از اعلام مصادیق از سوی آنان نیست و ماموران زن و مرد مستقر در خیابان های شهر به صورت کاملا سلیقه ای زنان و دختران را بازداشت می کنند. بعد از انتخابات ریاست جمهوری دهم مدتی این گشتها از خیابان های شهر حذف شدند اما بعد از سرکوب شدید جنبش سبز و دستگیری و زندانی کردن هزاران  نفر از مردم  از سال گذشته این گشتها دوباره چند ماهی است به خیابان های شهر بازگشته اند.

یک نماینده مجلس سال گذشته در همین باره اظهار نگرانی کرده و گفته بود : «اگر ما مدتی است خودداری می کنیم، به خاطر این است که می گفتیم فتنه گران خفه شوند و از این فضا خارج شویم. الان روند بدحجابی به گونه ای شده که تبدیل به بی حجابی کامل شده است.» او همچنین تاکید کرده بود که مبارزه با آنچه که بدحجابی می خواند به عهده دولت است.

چند نما از گشت ارشاد در شهر تهران

ماموران گشت ارشاد در میدان ونک معمولا در ضلع جنوبی و یا شمالی آن می ایستند چند مامور زن و مرد نیز خارج از اتومبیل های ون که با آن به ماموریت آمده اند سر تا پای عابران پیاده را ورانداز می کنند تا جایی که اگر از کشوری دیگربه تهران آمده باشی از نگاه های زل زده این ماموران متعجب می شوی و ترس همه وجودت را می گیرد، اما دختران وزنان تهرانی به این نگاه ها عادت کرده اند و نحوه فرار از دست این ماموران را نیز آموخته اند. زنان و دخترانی که معمولا مانتوی کوتاهی به تن دارند و یا فکر می کنند که ظاهرشان مورد تایید ماموران نیست معمولا قبل از عبور از خیابان خوب همه جا را بررسی می کنند و از جایی عبور می کنند که این ماموران در آنجا نایستاده اند.

در روزهای آغازین این هفته، نیروهای گشت ارشاد درست مقابل یک فروشگاه معروف چرم فروشی در میدان ونک ایستاده بودند و مشتری های این فروشگاه را غافلگیر می کردند.

دختری که مانتوی قرمز رنگی بر تن داشت بلافاصله با برخورد ماموران زن مواجه شد.

«خانم !شما چند لحظه ای بیایید؟ ».

دختر ابتدا خود را به نشنیدن زد و به راه خود ادامه داد، اما مامور زن خیلی زود راه را بر او بست.

دختر جوان گفت : «ولی من که ظاهرم ایرادی ندارد مانتو بلندی هم برتن دارم».

مامور گشت ارشاد در حالی که سر تا پای دختر را وارسی می کرد، گفت:« ناخنهایت هم که لاک قرمز دارند ، مانتوی بلند پوشیده ای اما ظاهرت جلف و توی چشم است.»

دختر با زور ماموران زن به ماشین ون فرستاده می شود، ونی که باید ساعتها در آن گوشه بایستد تا پر شود و ماموران تصمیم بگیرند دختران را به خیابان وزرا ببرند جایی که پلیس امنیت اجتماعی معروف به اداره مبارزه با مفاسد اجتماعی در آن قرار دارد. در همین جاست که برای دختران بازداشت شده عکس و پرونده قضایی تهیه می شود و بعد از مدتی نصحیت، از دستگیر شدگان خواسته می شود که خانواده هایشان برای شان لباس مناسبتری بیاورند تا بتوانند آزاد شوند. لباس مناسبتر را سلیقه ماموران نیروی انتظامی تعیین می کند و معمولا مانتویی بلند و ساده و یا چادر مشکی.

خیلی وقتها هنگامی که از خیابان وزرا می گذری زنان و دخترانی را می بینی که با لباسهای چند سایز بزرگتر از خودشان از بازداشتگاه خارج می شوند، آنها چند ساعت بعد لباسهایی که معمولا مال خودشان نیست را به کناری می گذراند و بار دیگر هنگام خروج از خانه سعی می کنند در خیابان های شهر بیشتر دور وبر شان را زیر نظر بگیرند تا دوباره گیر ماموران گشت ارشاد نیفتند.

مهسا، 30 ساله یکی از کسانی است که تابستان امسال مقابل سینما قدس واقع در میدان ولی عصر تهران توسط ماموران گشت ارشاد دستگیر شد :«با یکی از دوستانم آنجا قرار داشتم به همین خاطر با اینکه می دانستم ماموران گشت ارشاد مقابل سینما ایستاده اند، از مقابلشان رد شدم. خیلی زود به خاطر شال رنگی ام دستگیرم کردند، ساعتها در اتومبیل ون از گرما عرق ریختم تا عاقبت ون را پر کردند و مرا به وزرا بردند، ماموران گشت ارشاد مثل مسافرکشها باید با خودروی پر حرکت کنند. تا آنجا که از چند ساعت حضورم در اداره وزرا فهمیدم آنها هر روز باید گزارش کاری بدهند یعنی اگر روزی به قول خودشان بدحجاب به پستشان نخورد هر زن و دختر بیچاره ای را به خاطر آمار کارشان بازداشت می کنند.»

مهسا تعریف می کند که آن روز همه تلاش خود را می کند که با خانواده اش برای آوردن یک شال مناسب تماس نگیرد: «می دانید خانواده من شهرستان زندگی می کنند و من سالهاست در تهران زندگی می کنم و فقط یک خواهر دارم که هزار گرفتاری دارد. تا ساعت ده شب بلاتکلیف بودم تا اینکه یکی از ماموران مرد در گوشم گفت اگر می خواهی سالم از اینجا بیرون بروی به یکی از اعضای خانواده ات زنگ بزن چون معلوم نیست شب اینجا چه اتفاقی می افتد . انقدر حرفهای او برایم تکان دهنده بود که به خواهرم زنگ زدم و شبانه از آنجا خارج شدم .»

عابران پیاده چه نظری درباره گشتهای ارشاد دارند؟

خانم چادری که مقابل سینما آزادی ایستاده و سعی می کند مانع از دستگیری دختر جوانی شود که مانتوی کوتاهی برتن دارد روبه مامور زن می گوید: «باور کنید با این کار من را هم از این چادرم شرمنده کرده اید از وقتی برخوردهای این گونه با دختران جوان داشته اید آنها نسبت به من و چادر من هم بدبین شده اند .مگر حجاب داشتن با اجبار و زور سر نیزه است؟»

هر چند استدلالهای خانم جوان جز نگاه های پر از تعجب مامور گشت ارشاد را به دنبال ندارد. او کشان کشان دختر جوان را به ونی که همان نزدیکیها ایستاده هدایت می کند.

او برایم تعریف می کند که بارها موقع برخورد ماموران گشت ارشاد با زنان و دختران در خیابان سعی کرده مانع شان شود اما معمولا استدلال های او هیچ فایده ای نداشته است او معتقد است که برخوردهای پلیسی این گونه با دختران و زنان تنها نتیجه عکس دارد و این زنان و دختران را بیشتر از حجاب و دین دور می کند.

یک خانم 35 ساله هم که مانتوی بلندی بر تن دارد می گوید: «بارها شاهد بوده ام که ماموران گشت ارشاد با زنان و دخترانی برخورد کرده اند که هیچ مشکلی در پوشش نداشته اند، من نگاه پر از نفرت این زنان را به این مامورها می بینم آیا آنها خود شاهد این نگاه ها نیستند و نمی فهمند که هر روز بیشتر از سوی جامعه مورد تحقیرواقع می شوند؟ هیچ زن و دختری را ندیده ام که با اصطلاح ارشاد آنان تغییری در ظاهرش رخ داده باشد و احتمالا با این برخوردها تنها از حجاب دورتر می شوند.»

پسر جوانی که با تذکر یک مامور گشت ارشاد به خاطر مدل مویش مواجه شده می گوید: «گاهی به ما پسرها هم گیر می دهند اما برای ما بیشتر در حد تذکر است اما دختران را زود بازداشت می کنند.»

او با با اشاره به صحبتهای احمدی مقدم که گفته در زمستان بدحجابی کاهش می یابد با خنده می گوید: « بد نیست مدام فصل زمستان را تمدید کنند تا حجاب همیشه خوب باشد این ها با این کارها راه به جایی نمی برند.»

فرمانده نیروی انتظامی چند روزپیش گفت: «در زمستان پوشیدگی بیشتر و رفت و آمد در خیابان‌ها کم‌تر است. سفر و دریا و… نیز افت پیدا می‌کند و بسترهای بدحجابی کاهش می‌یابد.»

 گشت ارشاد و  همراهان  زندانی جنبش سبز

در روزهای قبل از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری دهم یکی از شعارهای جوانان شهرهای بزرگ این بود : «دولت گشت ارشاد نمی خواهیم! نمی خواهیم.»

این شعارها و نارضایتی جوانان و مردم از این گشتها آنچنان زیاد بود که خیلی زود این مساله به یکی از چالش های جدی کاندیداهای ریاست جمهوری هم تبدیل شد.

میر حسین موسوی و مهدی کروبی هر کدام با انتقاد از گشت های ارشاد اعلام کردند که در صورت پیروزی در انتخابات این گشتها را جمع می کنند.

میر حسین موسوی، در اولین نشست خود با خبرنگاران پس از اعلام رسمی کاندیداتوری اش با بیان اینکه “مسائل اجتماعی باید با تکیه بر مزیت های اجتماعی بر اعتقادات و اعتماد به مردم حل و فصل شود و برخوردهای خشن اثر مثبتی ندارد” اعلام کرد که در صورت تصدی پست ریاست جمهوری “مساله امنیت اجتماعی و گشت های ارشاد” را جمع می کند.

این انتقادها به گشت های ارشاد که لبه اصلی اش متوجه دولت احمدی نژاد بود خیلی زود موجب شد که او هم در مناظره ها و بحث های انتخاباتی در این باره واکنش نشان دهد و بگوید که استقرار این گشتها بدون هماهنگی با دولت او صورت گرفته و او خود نیز با برخوردهای انتظامی در حوزه حجاب مخالف است . این حرفها خیلی زود موضع گیری اسماعیل احمدی مقدم، فرمانده نیروی انتظامی را به دنبال داشت که اعلام می کرد این گشت ها با موافقت شخص رییس جمهور در خیابانها مستقر و به تایید او رسیده اند.

میر حسین موسوی در یکی از برنامه های انتخاباتی خود نیز تاکید کرد که متاسفانه مشکلات در ریشه اش حل نشده و تا حدی که در حیطه اختیارات اش است با مساله گشت‌های ارشاد مخالف است.او تاکید کرد که وجود گشتهای ارشاد حتی اگر همه خیابانهای شهر را پر کنند مشکلی را حل نخواهند کرد.

در اینجا باید از مسوولان پرسید که با سالها استقرار گشت ارشاد و پلیس امنیت اخلاقی در خیابانهای شهر آیا مشکلی از مشکلات جامعه حل شده است و آیا به راستی مشکلی که آنان به آن نام بدحجابی داده اند با وجود این گشتها ریشه کن شده است؟