شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : در همه اين سالها در هيچ جا شاهد اين نيستيم كه يك مقام روسي سخن از رابطه استراتژيك با ايران به ميان بياورد. در حاليكه مقامات ايران بطور مداوم از مناسبات استراتژيك ايران و روسيه سخن ميگويند. آنها نگاه تاكتيكي به ايران دارند. سفر پوتين به ايران هم با همين نگاه تاكتيكي صورت گرفت.
صادق خرازي
روسيه واقعيتي مهم در مرزهاي شمالي ماست. به لحاظ تاريخي ما هم در دوران اتحاد جماهير شوروي و هم در دوران پس از فروپاشي شوروي توانستهايم با اين قدرت جهاني در مرزهاي شمالي كشورمان بر اساس زمينههاي مشترك روابط و مناسبات دوجانبهمان را شكل دهيم. مهمترين اتفاق تاريخي در مناسبات ايران و روسيه که بعد از انقلاب به وقوع پيوست در سفر ريس اسبق مجلس ايران رخ داد. بخش عمدهيي از مفاد همكاريهاي دوجانبه ايران و روسيه در پس از انقلاب به آن سفر مربوط ميشود. تجربهيي كه با روسيه يلتسين، روسيه پوتين و روسيه مدودوف داشتيم نشان ميدهد با اينكه ما در بسياري از مسائل با روسها مشتركات فراواني در حوزه بينالمللي داريم، در مسائل تروريزم، حقوق بشر، مواد مخدر و امنيت منطقهيي و مباحث منطقهيي انرژي تا حد زيادي همفكري و مواضع مشترك داريم و ميتوانستيم در يك مسير استراتژيك حركت كنيم و راهمان را تنظيم كنيم ولي به دلايلي اين مهم ميسر نشد. در اين سالها ما با روسيه داراي مراودات اطلاعاتي و نظامي بودهايم، مناسبات سياسي و منطقهيي خوبي داشتهايم، مناسبات اقتصادي و همكاريهاي تكنولوژيك ما نيز وضع خوبي داشته است ولي با همه اين فرصتها، روسها از ظرفيت استراتژيك در مناسبات نخواسته يا نتوانستهاند بهره لازم را ببرند. به نظر ميرسد سهم عمده مناسبات ايران و روسيه به تنظيم مناسبات ايران و غرب بر ميگردد. اگر چه روسيه هم از ظرفيتهاي مناسبي در فضاي خود برخوردار است اما هرچقدر هم تلاش شود كه حوزههاي جديد در سياست خارجي ايران تعريف شود، وقتي عقل مشاطه ايراني اينك به خوبي ارزيابي ميكند و در مييابد كه وزن، اندازه، تجربه و تكنولوژي كه غرب داشته است با روسيه قابل مقايسه نبوده است، بنابراين اين موضوع به نگاه سياست خارجي ما به غرب برميگردد و اينكه ميخواهيم با چه نگاهي با اين موضوع مواجه شويم.تا زماني كه مناسبات ايران وغرب تنظيم نشود، نميتوان تعريفي جدي از مناسبات ايران و روسيه نيز تلقي كرد.
تجربه تاريخي ما از تعامل با روسيه نشان ميدهد كه روسها فطن و زيرك هستند و همواره از روابط با ايران سود بردهاند. در حال حاضر نيز همين گونه است. روسها به مناسبات با ايران نگاه استراتژيك ندارند. روسيه با نگاه استراتژيك به سوريه نگاه ميكند و با مسائل آن برخورد ميكند. آنها حتي حاضرند با تركيه بر اساس نگاه استراتژيك وارد تعامل شوند ولي به دليل تعارضات قومي، مذهبي و تاريخي كه بين ايران و روسيه وجود دارد، نميتوانند با ايران مناسبات استراتژيك داشته باشند. بنابراين نگاه روسيه به ايران نگاهي استراتژيك نيست، بلكه نگاهي تاكتيكي است. روسيه همواره از كارت ايران در مناسبات بينالمللي استفاده كرده است. درحالي كه ما همواره صحبت از مناسبات استراتژيك با روسيه ميكنيم، چنين رويدادي محقق نشده است.
در همه اين سالها در هيچ جا شاهد اين نيستيم كه يك مقام روسي سخن از رابطه استراتژيك با ايران به ميان بياورد. در حاليكه مقامات ايران بطور مداوم از مناسبات استراتژيك ايران و روسيه سخن ميگويند. آنها نگاه تاكتيكي به ايران دارند. سفر پوتين به ايران هم با همين نگاه تاكتيكي صورت گرفت.
او بهره خود را از اين رابطه در همان بدو سفر به ايران برد. روسيه به لحاظ تاريخي نشان داده است كه يك همسايه جدي و فعال هست ولي كشور و همپيماني كه بتوان به آن اعتماد و ريسك كرد نيست. اگرچه سوريه توانست با ريسك بر حمايت روسيه كار خود را پيش ببرد، اما ايران نميتواند به چنين كاري دست بزند، چرا كه روسها همواره اولويتهاي خود را دنبال ميكنند و نشان دادهاند كه پايداري در مواضع خود ندارند.
در هر حال، در حالحاضر ما چند مساله جدي با روسيه داريم كه تا اين مسائل با روسها حل نشود، نميتوان از اتفاق جديدي در روابط دوجانبه سخن گفت. يكي بحث اس-300 است كه به موضوع اختلاف ايران و روسيه تبديل شده است. اگر ما به همكاري بيش از همكاري تاكتيكي با روسيه معتقد هستيم نبايد اين پرونده را در قالب پروندههاي اختلاف بينالمللي مطرح و پيگيري ميکرديم. بلكه ما بايد در مناسبات دوجانبه خود اين مسائل را با ديپلماسي فعال حل ميكرديم. مساله ديگر در روابط ما با روسيه مساله نيروگاه اتمي بوشهر است كه همچنان بلاتكيف مانده است.
افكار عمومي ما به اين موضوع بسيار حساس است و بايد به سرانجام برسد. درباره پيشنهاد اتمي روسيه نيز بايد روشن شود كه آيا روسها در اين پيشنهادات خود با غرب و بويژه امريكا هماهنگي كردهاند؟ آيا آژانس بينالمللي انرژي اتمي با اين پيشنهاد موافق است؟ بنابراين تا اين ابهامات حل نشود نميتوان افقي از مناسبات استراتژيك با روسيه ديد.
با اين حال، چنانچه اين ابهامات رفع شود ميتوان بر زمينههاي مشترك در مناسبات دوجانبه سرمايهگذاري كرد. ما در بسياري از مناطق از افغانستان و تاجيكستان و قرهباغ گرفته تا بالكان و خاورميانه، با روسها داراي همكاري يا رقابت هستيم. جنبشها و حركتهايي كه اخيرا در منطقه به وقوع پيوسته است زمينه مناسبي است كه ميتواند فضاي همكاري ما با روسيه را ايجاد كند و منافع مشترك دوجانبه را از آن طريق دنبال كرد.
منبع: اعتماد